Column

Verkiezing van Corbyn is sprong naar een Brexit

Jeremy Corbyn. Beeld getty

Na een forse verkiezingsnederlaag belanden partijen meestal in een depressie. Het Britse Labour zit echter in een zelfmoordritueel. Met de mogelijke verkiezing van parlementslid Jeremy Corbyn tot partijleider is het Britse socialisme op weg naar het stenen tijdperk. Zijn radicaal-links beleid, zoals het nationaliseren van bedrijven, maakt Labour tot randverschijnsel.

De ex-premiers Blair en Brown waarschuwen voor Corbyn. Labour in verwarring is een gevaar in het referendum over het Britse EU-lidmaatschap. Het ja-kamp heeft solide steun van Labour nodig. Maar Corbyn is eurosceptischer dan de meeste conservatieve parlementsleden.

Britse conservatieven respecteren Labour. Britse socialisten spreken vaak geen Queen's English, drinken liters bier en hebben ruwe-re omgangsvormen, maar ze vertegenwoordigen de 'working class'. Tories vinden Liberaal Democraten klassenverraders. Ze gedragen zich sociaal verheven, maar produceren linkse verhalen. Op de verkiezingsavond van 10 mei waren de conservatieven opgetogen over de neergang van de Liberaal Democraten met wie ze 5 jaar regeerden. Met Labour hadden ze medelijden want met zo'n opdoffer raakt de werkende klasse de weg kwijt.

De teloorgang is zelfs erger dan gevreesd. Labour werd onthoofd door de opkomst van de Schotse Nationale Partij die 56 zetels behaalde. De electorale basis van Labour bestaat uit stedelijke gebieden in Engeland en vrijwel heel Schotland. Zonder Schotland komt Labour niet meer aan de bak. Een verkiezing van Corbyn volgende maand drijft de partij rechtstreeks de afgrond in. Het is mogelijk zelfs erger dan in de jaren '80 toen Michael Foot een warrige grijsaard leek naast premier Thatcher.

Ik heb dat Labour ooit meegemaakt in het Europees Parlement. De meeste afgevaardigden waren tegen Europese integratie en wilden de Europese Gemeenschap - ze spraken over de 'Common Market' - verlaten. Onderling maakten ze enorme ruzies. Ooit vielen twee europarlementariërs van Labour vechtend in de bloembak. Conservatieven vormden toen een hecht blok in het Europees Parlement die in 1982 Piet Dankert (PvdA) tot parlementsvoorzitter kozen.

In de jaren '70 was premier Heath (conservatief) voorstander van Europese samenwerking en voerde de pas gekozen partijleider Thatcher campagne voor een 'ja' bij het referendum van 1975. Voormalig voorzitter van de Europese Commissie, Jacques Delors, wist de 'Europa vijandige geest' bij Labour te bedwingen met een oproep tot een 'sociaal Europa'. Brussel produceerde sociale richtlijnen. Europa was niet meer enkel het 'project' waar christendemocraten het hooglied zongen en liberalen de boekhouding deden. Sociaal beleid gaf Europese socialisten een ideologische verankering.

De anti-Europese gevoelens bij Labour herleven onder Corbyn. Hij stemde tegen het Verdrag van Maastricht en tegen het Verdrag van Lissabon. Hij vindt de EU te weinig een instrument tegen het 'wereldkapitalisme'; hij steunt het Griekse Syriza; hij is tegen een handelsverdrag met de VS en voor 'nauwere banden' met Rusland.

Corbyn put uit een bron van onvrede die in bredere linkse kring bestaat. Waar is die 'sociale dimensie' gebleven? In Mediterraan Europa is de jeugdwerkloosheid moordend. Volgens Corbyn is Griekenland 'een kolonie van crediteuren' geworden.

In een referendum over het EU-lidmaatschap houdt hij de opties 'ja' of 'nee' open. Daarmee ontstaat verwarring bij Labour-kiezers, doorgaans lager betaalden die in de media alleen maar Griekse ellende zien en een toestroom van migranten. Bij referenda is angst het groeimiddel van een 'nee'.

Het ja-kamp heeft Labour nodig. Neem als denkmodel de parlementsverkiezingen 2015. In een referendum telt elke stem; in tegenstelling tot het systeem van kiesdistricten dat de samenstelling van het Lagerhuis bepaalt. In mei dit jaar stemden 30 miljoen Britten. In dat geval ligt de grens voor een overwinning bij 15 miljoen stemmen.

De harde kern van het ja-kamp zijn Schot-se kiezers, Liberaal Democraten en Groenen; samen circa 5 miljoen. UKIP is de kern van het nee-kamp met bijna 4 miljoen stemmen. De ruim 11 miljoen conservatieve kiezers stemmen waarschijnlijk verdeeld over beide kampen.

Een solide Labourstem van ruim 9 miljoen kiezers is essentieel voor het ja-kamp. Maar met Corbyn aan de top verdelen Britse socialisten zich ook over beide kampen. Zo wordt het Brits referendum een oefening Europees nagelbijten. Het gaat om meer dan Labour. De verkiezing van Corbyn is de sprong naar een Brexit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden