VERKIEZING IN HONGKONG Het electoraat grijpt zijn kans

DE ZAKENELITES van binnen en buiten Hongkong hebben zo vaak het vooroordeel verkondigd dat de inwoners van deze stad alleen geïnteresseerd zijn in geld verdienen en niet in democratie, dat ze het zelf zijn gaan geloven....

TOINE BERBERS

Sinds afgelopen zondag kan hun opvatting de schroothoop op. Dat er iets aan mankeerde, was al eerder gebleken: in 1989 trokken een miljoen inwoners van Hongkong door de stad om hun afschuw over het bloedbad op het Tiananmenplein te uiten en te pleiten voor democratie.

Voor wie zich daardoor niet heeft laten overtuigen, was er afgelopen zondag sprake van een record-opkomst van 53,3 procent. Overduidelijk toonde deze wat de voorstanders van hervormingen altijd al hadden beweerd, namelijk dat Hongkong wil wel degelijk meer zeggenschap wenst.

De kiezers waren bovendien bereid een wolkbreuk die delen van de stad onder water zette, te trotseren. Bejaarde vrouwtjes klommen over zandzakken om het stemlokaal te bereiken en een groot-winkelbedrijf bood klanten die zich van hun electorale plicht kweten, kortingen aan van 40 procent aan.

Dat de verkiezingsreglementen zwaar in het voordeel van Peking werkten, schrikte het volk evenmin af. Opiniepeilers hadden barre opkomstcijfers van 25 procent voorspeld omdat onder een bizar drie-systemenstelsel de directe invloed was beperkt tot eenderde van de zestig parlementszetels.

Maar het electoraat greep de geringe gelegenheid om een luidruchtige oppositie af te vaardigen, met beide handen aan.

Het koos massaal voor parlementariërs die vorig jaar bij de Chinese overname naar huis waren gestuurd. Democratische partijen haalden ruim 60 procent van de stemmen en veertien van de twintig direct gekozen zetels. Duidelijker kan een signaal niet zijn.

De Chinese machthebbers zullen voor het eerst sinds 1949 afwijkende geluiden in een van hun eigen instellingen moeten tolereren. Natuurlijk, ze hadden van tevoren driftig de Britse koloniale erfenis doorgevlooid om te zien of die bruikbare ideeën opleverde om de invloed van welbespraakte critici als Martin Lee, Emily Lau en Christine Loh aan banden te leggen.

Dertig zetels werden bezet door vertegenwoordigers uit de verschillende beroepsgroepen, uitgezocht door een elite van 140 duizend man, meest vertegenwoordigers van het zakenleven. Hier kwamen slechts vijf bondgenoten van de democraten naar voren.

De tien laatste parlentariërs werden benoemd, net zoals Londen dat destijds deed. Deze zorgvuldig op hun pro-Chinese antecedenten uitgezochte ja-knikkers completeren Hongkongs volksvertegenwoordiging.

De kiezers maakten niet alleen duidelijk dat ze meer inspraak wilden, ze verwierpen ook de magnatocratie, dat is de onder de machthebbers geldende opvatting dat Pekinggezinde miljonairs en technocraten het best weten wat goed is voor de 6,6 miljoen inwoners. De liberalen, bolwerk van de magnaten, haalden geen enkele directe zetel. Partijleider Allen Lee kwam in zijn district op een vernederende vijfde plaats. Slechts via de achterdeur van beroepsgroepen konden de miljonairs hun zetels innemen - tien liberalen en nog eens zoveel bondgenoten.

De afkeer van paternalistisch groot-kapitaal is een ernstige waarschuwing voor Tung Chee-Hwa, de door president Jiang Zemin aangewezen hoogste baas in Hongkong. Tung, telg uit een schatrijke redersfamilie, denkt zijn stad apolitiek te besturen en steekt zijn bewondering voor het autocratische model van Singapore niet onder stoelen of banken.

De kersverse oppositie eist versnelde democratisering. Maar Tung, die door het parlement niet naar huis kan worden gestuurd, betrok op de verkiezingsavond meteen al de stellingen: niet eerder dan in het afgesproken jaar, 2007, valt er te praten. Tegen diplomaten heeft hij laten doorschemeren dat directe verkiezingen dan nog eens vijf jaar moeten wachten.

Tung houdt zich aan het door China uitgestippelde schema. En China heeft zich tot nu toe strikt aan de afspraken gehouden. Zelfs de meest zwartgallige vakbondsactivist, geeft toe dat Peking zich voorbeeldig gedraagt door zich niet te mengen in Hongkongs aangelegenheden.

Tung verdient ook krediet voor de inspanningen die hij zich getroostte om de stembusgang van afgelopen zondag tot een succes te maken. Maar het gaat weer wat ver om de hoge opkomst te zien als een ondersteuning van het bestaande systeem. Wat dat betreft lijkt Tung op het pro-Chinakamp, dat via nepotisme de volksvertegenwoordiging inkwam en doodleuk verklaart een belangrijk segment van de samenleving te vertegenwoordigen.

Politici met slechts enkele honderden elitestemmen zijn in het parlement de gelijken van collega's die zondag meer dan honderdduizend kiezers achter zich kregen. Bij wie het morele gewicht ligt, is duidelijk.

De democraten weten dat de veldslag met Azië's oude garde, die op de Filipijnen, Taiwan, Thailand, Zuid-Korea en sinds kort Indonesië, in klinkende overwinningen resulteerde, te Hongkong nog geleverd moet worden. En zij weten ook dat ze een formidabele tegenstander hebben. Niet Tung bepaalt of het tempo van de hervormingen wordt opgevoerd, maar China. En dat experimenteert wel met economische vernieuwing, maar niet met politieke. Een veeg teken is, dat de Chinese pers in Hongkong gisteren meteen al de bestaande regels prees en veranderingen uitsloot.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden