Drie vragen

Verhoren begonnen over afvalverwerker AEB, dat een landelijke afvalcrisis veroorzaakte

In Amsterdam zijn de verhoren begonnen over afvalverwerker AEB. Het sluiten van vier verbrandingsovens leidde twee jaar geleden tot landelijke problemen bij de afvalverwerking. Wat was er aan de hand, en waarom is zo’n raadsenquête nodig?

Afvalverwerkingsbedrijf AEB.  Beeld ANP
Afvalverwerkingsbedrijf AEB.Beeld ANP

Wat was er mis met afvalverwerker AEB?

In de zomer van 2019 bleken vier van de zes verbrandingsovens bij AEB, de grootste van afvalverwerker Nederland, zo gebrekkig onderhouden dat ze gevaarlijke mankementen vertonen. Er waren zelfs enkele brandjes geweest bij het Amsterdamse overheidsbedrijf. De toezichthouder Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied trok zijn conclusies: de vier ovens moesten dicht.

Plots verkeerde het land in een heuse afvalcrisis. Opslagbassins, soms haastig gereedgemaakt, liepen vol met slib afkomstig van waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Die zag zich genoodzaakt om duizenden tonnen van dit zuiveringsslib, overgebleven na de rioolzuivering, het hele land door te sturen met vrachtwagens. Tientallen tonnen van het stinkende slib belandden in het Noordzeekanaal.

In het hele land kwamen vuilverzamelaars met afval te zitten dat ze niet meer op tijd kwijt konden. Er werd vuilnis gestort, terwijl dat eigenlijk verboden is. De vraag was hoe lang het afval in de Amsterdamse straten nog kon worden opgehaald. Door de sluiting dreigde niet alleen een afvalinfarct, AEB zelf liep een groot deel van zijn inkomsten mis en keek tegen peperdure reparaties aan. Dat terwijl het bedrijf al in financiële nood verkeerde.

De gemeente Amsterdam, de enige aandeelhouder, zag zich genoodzaakt om AEB te stutten met tientallen miljoenen euro’s. Het bedrijf werd te koop gezet, dit najaar moet de koper worden bekendgemaakt.

Waarom wil de gemeenteraad de rol van het stadsbestuur in deze zaak onderzoeken met een raadsenquête?

De gemeente Amsterdam heeft de ontstane problemen voor een groot deel aan zichzelf te wijten, aldus een onderzoekscommissie onder leiding van VU-hoogleraar Jaap Winter in 2020. Amsterdam besloot in 2014 om van gemeentedienst AEB een zelfstandig bedrijf te maken. Vervolgens controleerde de gemeente onvoldoende hoe het bedrijf eraan toe was, concludeerde de commissie.

Dat er rond AEB veel mis is gegaan, is dus al wel duidelijk, maar niet eerder werden betrokkenen onder ede verhoord. Nu gaat dit wel gebeuren, met een raadsenquête, het zwaarste instrument dat de gemeenteraad heeft om zijn controlerende functie uit te oefenen. Dit is in feite de gemeentelijke variant van een parlementaire enquête.

De openbare verhoren duren twee weken. Dit najaar verwacht de enquêtecommissie, die onder leiding staat van raadslid Dorienke de Grave-Verkerk (VVD), met een eindrapport te komen.

De laatste raadsenquête in Amsterdam werd afgerond in 2015 en ging over de beroerde staat van de boekhouding. Zo had de Belastingdienst per ongeluk 188 miljoen euro aan woonlastentoeslag overgemaakt in plaats van 1,8 miljoen euro.

D66’er Udo Kock moest als wethouder de financiën op orde brengen. Uitgerekend hij is nu opgestapt vanwege het AEB-debacle. Kock wilde de afvalverwerker verkopen aan een private partij, maar zijn collega’s kozen voor een ander overheidsbedrijf: HVC. Die koop is overigens alweer van de baan, HVC vond het te risicovol.

Wie worden er allemaal verhoord?

Onder anderen burgemeester Femke Halsema, oud-wethouders Udo Kock, Sharon Dijksma en Kajsa Ollongren (nu demissionair minister) en de huidige wethouders Marieke van Doorninck en Victor Everhart moeten zich melden.

Grote afwezigen zijn de directieleden van AEB. Een belangrijk verschil tussen een raadsenquête en een parlementaire enquête is dat bij de eerste alleen (voormalig) ambtenaren, wethouders en raadsleden verplicht zijn te komen.

De enquêtecommissie had de directie van AEB wel opgeroepen, schrijft ze in haar laatste voortgangsbericht, maar de directieleden besloten niet te komen. De openbare verhoren zouden het verkoopproces van AEB beïnvloeden, vrezen zij, tot de spijt van de commissie.

Dit betekent niet dat de leiding van AEB helemaal geen verantwoording hoeft af te leggen. Enkele oud-bestuurders moeten wel voor de commissie verschijnen: zij werkten bij AEB voor de verzelfstandiging en waren dus officieel ambtenaar. En sinds april is bij 31 personen een besloten verhoor afgenomen, waarbij (oud-)medewerkers wél zijn gehoord, schrijft de enquêtecommissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden