ANALYSE

Verhoogde kinderopvangtoeslag vooral goed nieuws voor kinderen

De emancipatie van vrouwen beïnvloeden. Dat is een van de argumenten van het kabinet voor meer kinderopvangtoeslag. Wat vinden deskundigen?

Spelende kinderen op het kinderdagverblijf De Blokkendoos in Uithoorn. Beeld ANP

Heel wat jonge ouders zullen elkaar gisteren een high five hebben gegeven. Dankzij de kabinetsplannen met de kinderopvangtoeslag gaat een gemiddeld gezin met twee jonge kinderen op de crèche en buitenschoolse opvang (bso) er in 2016 al snel 100 euro per maand op vooruit. Welkom geld in een peperdure levensfase.

Het kabinet verdedigt de maatregel als meer dan een douceurtje. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken (PvdA) noemde de kinderopvang de laatste dagen een belangrijk middel om emancipatie te beïnvloeden - met name die van jonge moeders. Die zouden volgens Asscher 'aan het werk gaan of meer uren gaan werken' als werken door een hogere kinderopvangtoeslag meer loont.

De opvang werkt bovendien emanciperend voor kinderen zelf, stelt Asscher. Zeker kinderen in achterstandsposities worden er voorbereid op een succesvolle start op de basisschool. En op een leven als goed burger. De crèche, voorschool of peuterspeelzaal moet volgens hem een plek zijn waar kinderen 'waarden en normen' krijgen bijgebracht 'ten behoeve van de gewetensontwikkeling'. Mede daarom trekt hij 60 miljoen euro uit om kinderen van wie beide ouders niet werken, toch minimaal twee dagdelen in de week op de peuterspeelzaal aan te bieden.

Is de verhoogde kinderopvangtoeslag inderdaad zo'n probaat middel om deze achterstanden mee weg te werken?

Uit de hand gelopen

Met name de PvdA heeft betaalbare kinderopvang lang gepresenteerd als de heilige graal om vrouwen meer uren te laten werken. Alhoewel het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in 2006 stelde dat die relatie niet zo sterk was, besloot het kabinet-Balkenende dat jaar tot een verhoging van de toeslag voor alle ouders.

Het liep storm, wat de schatkist een kapitaal kostte. Van iets minder dan een miljard euro in 2006 tot 3 miljard euro in 2009. Overal in het land verschenen crèches en buitenschoolse opvangen. Het beoogde effect bleef evenwel uit: vrouwen gingen amper meer uren werken.

Om die reden besloot het eerste kabinet-Rutte de 'totaal uit de hand gelopen' uitgaven aan de kinderopvangtoeslag in 2010 te beteugelen. Zo snel als de opvangsector was gegroeid, liep hij de laatste jaren ook leeg. En een studie van SCP toonde vorig jaar wederom aan dat ouders hun kinderen onder het nieuwe regime weliswaar van de crèche en buitenschoolse opvang afhaalden, maar vrouwen zijn niet massaal terug naar het aanrecht gegaan.

Informele opvang

'Ouders hebben de hogere kosten vooral opgevangen met informele opvang', zegt onderzoekster Wil Portegijs van het SCP. 'Ze schakelden oma's in of regelden het met andere ouders of met een buurvrouw.'

Hoewel Portegijs nooit een sterk verband heeft kunnen vinden tussen goedkope kinderopvang en werkende vrouwen, is zij toch blij dat Asscher de toeslag verruimt. Dat de maatregel tot nu toe niet werkt, komt volgens haar door de sterke cultuur van deeltijdwerken. 'Maar als je wilt dat vrouwen meer uren gaan werken, is betaalbare kinderopvangtoeslag een voorwaarde.'

Goedkopere opvang is volgens hoogleraar Ruben Fukkink van de Universiteit van Amsterdam vooral goed nieuws voor kinderen. Uit onderzoek van hemzelf en anderen blijkt dat dreumesen en peuters bij een goede crèche of peuterspeelzaal sociale en emotionele vaardigheden ontwikkelen. Door 'werkjes' zoals tekenen of lego leren ze zich concentreren. Ook ontwikkelen ze er vaardigheden die hen een voorsprong geven op de basisschool. En door samen met leidsters boekjes te lezen, gaat de woordenschat van kinderen snel vooruit.

Kwaliteit

En bezoek aan de peuterspeelzaal of voorschoolse educatie kan absoluut sociale verschillen in de samenleving verkleinen, blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht. 'Mits hij goed geleid is', zegt hoogleraar Paul Leseman.

In zijn brief aan de Tweede Kamer legt Asscher de nadruk op 'kwaliteit'. Maar als het de politiek menens is met de kwaliteit van de opvang, dan moet Den Haag boven alles ophouden met 'jojo-beleid' van de laatste tien jaar. Ook daarover zijn onderzoekers het eens. De kwaliteit van de opvang heeft te lijden onder de stormachtige groei en de abrupte krimp van de sector. Voorwaarde voor een goede crèche, speelzaal of bso is dat de kinderen leidsters hebben die een rustige sfeer creëren. En dat kinderen vertrouwde gezichten om zich heen zien, van leidsters en kinderen.

Toen de kinderopvang na 2006 hard groeide, was er aanvankelijk gebrek aan voldoende geschoold personeel. De laatste vier jaar moesten veel instellingen juist hun deuren sluiten of groepen samenvoegen en waren er veel personeelswisselingen. Doordat ouders hun kinderen minder dagen brengen, zien kinderen die twee of meer dagen naar de opvang veel nieuwe gezichten. 'Ik hoop en verwacht dat de sector met dit nieuwe beleid komende jaren rustig groeit en snel beter wordt', zegt Fukkink.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden