Verhoeven, het boek

De wekelijkse bespiegelingen in V van regisseur Paul Verhoeven over zijn favoriete films, opgetekend door zijn biograaf Rob van Scheers, zijn gebundeld in Volgens Verhoeven. Vandaag wordt het boek in Utrecht gepresenteerd. 'Ik heb natuurlijk gewoon maar wat zitten lullen.'

Rob van Scheers (53) 'Dit is 'm dan. Gestolde kennis. De weerslag van, wat zal het zijn, 180 uur praten? In Rose Café in Venice bij Los Angeles en hier, in De Posthoorn in Den Haag. Al gauw drie uur per film. Van die 180 moet je de krokettenbreaks nog wel aftrekken. Een hommage aan de filmkunst wat mij betreft.'


Paul Verhoeven (74): 'Ja, leuk hè.'


RvS: 'Een boek voor generaties to be.'


PV: 'Het is mijn nalatenschap aan het Nederlandse volk.'


RvS: 'Ik ben opgegroeid met het werk van Paul. Van Floris als kind, via Turks fruit als puber tot het epische Soldaat van Oranje. Ik vond - als enige, geloof ik - ook Flesh & Blood fantastisch. Toen hij Total Recall had gemaakt, ben ik voor Elsevier naar Los Angeles gegaan voor een coververhaal. Later volgde de biografie - een briefje was genoeg. Ik schreef mee aan zijn boek Jezus van Nazaret. Het is een lange geschiedenis, inmiddels. Paul is journalistiek gezien een gedroomd onderwerp. Never a dull moment: van een ruziënde cast op de première van Showgirls tot aan twaalf vertalingen van het Jezusboek - het verschijnt binnenkort in het Fins.'


PV: 'De ervaringen met de biografie en het Jezusboek hadden geleerd dat het klikt. We gaan gemakkelijk met elkaar om. We corrigeren elkaar. Ik kan zeggen wat ik voel, er is wederzijds respect. Het is, niet te vergeten, ook plezierig. Het is chemie.'


RvS: 'Toen de Volkskrant kwam met het verzoek voor een filmrubriek hebben we meteen ja gezegd. Scorsese heeft zoiets ook al gedaan, ken je dat? A Personal Journey with Martin Scorsese Through American Movies.'


PV: 'Ik vond het wel aardig, ja. We hadden natuurlijk geen idee of het wat zou worden. Dat bleek pas na een tijdje.'


RvS: 'Het zouden eerst tien afleveringen worden, toen twintig en nu zitten we op 65. De opgave was platgetreden paden te mijden. Het moest verder gaan dan: deze film is ook leuk.'


PV: 'Ik had het nooit zelf kunnen schrijven. Ik heb Rob nodig. Hij weet zelf ook veel van film. Een verwijzing naar een scène was vaak genoeg, hij wist meteen waar het over ging. Ik heb natuurlijk maar gewoon wat zitten lullen, zonder me druk te maken of het wel zinnig was, of te lang of te kort.'


RvS: 'Te kort was het zelden.'


PV: 'Rob stuurde ook. Hij begon zelf over production design, over editing, over muziek. Dan gingen we daar over door. Tot in details. Het was zeker geen college. Meer een doctoraal debat tussen professoren.'


RvS: 'Ik zat er vooral als journalist, maar ik ben ook met enige regelmaat gastdocent filmgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Als het goed is, weet je na dit boek veel meer over film. Er zit ook een verklarende woordenlijst aan het eind. Er worden veel begrippen uit het vak gebruikt.'


PV: 'Het leukst vind ik zelf de passage over de producent. Ik lees het even voor: sommige producenten noemen zich creative producers als ze denken dat hun ideeën voor het scenario van groot belang zijn. Dat geldt voor bijna iedere producent met wie ik heb gewerkt.'


RvS: 'Dat gaat vooral over Rob Houwer, gok ik.'


PV: 'We zijn begonnen met een lijst van films waar ik echt enthousiast over was, die voor mij van belang waren, waarin ik iets had gezien. Er staat al genoeg negativiteit in de krant, nietwaar? Al die koppen. Dit gaat niet door, dat gaat kapot, daar is een bom gevallen, die is dood. We hebben één uitzondering gemaakt: Casablanca.'


RvS: 'Elk boek heeft een bad guy nodig.'


PV: 'Een zwaar overschat werk, natuurlijk. Er is niks goed aan, met uitzondering van de twee acteurs dan. De enscenering, het verhaal, alles is met decors gedaan, je voelt geen echtheid, die echtgenoot van Ingrid Bergman is een lul eerste klas, je begrijpt absoluut niet waarom ze niet bij Humphrey Bogart blijft, je snapt niet dat hij onmiddellijk ten gronde gaat na haar vertrek. Het is een melodrama eerste klas.'


RvS: 'Zo gingen die gesprekken dus.'


PV: 'Er vielen er ook af. Ik was ervan overtuigd dat we A bout de souffle moesten doen. Destijds vond ik de stijl heel verrassend, maar toen ik 'm terugzag, vond ik hem eigenlijk heel saai. Een slap verhaal. Dat gaat maar door, met dat meisje in die kamer. Bweh!'


RvS: 'Het gaat om de blik waarmee Paul naar films kijkt.'


PV: 'Maar we wilden ook kritisch zijn, zeker op deelgebieden. Bij epische films zie je vaak dat het tweede deel in moeilijkheden raakt. Zelfs Lawrence of Arabia heeft er last van. Als in Ben-Hur op driekwart van de film na de dood van Messala Jezus tevoorschijn komt, wordt het vervelend gezeik. Over mijn problemen met Schindler's List heb ik lang nagedacht. Dat er iets mis mee was, voelde ik meteen toen de film uitkwam. Maar ik moest de gedachten erover rangschikken. Het is politiek gevaarlijk, zo'n aanval, en vanuit joods perspectief moeilijk te verdragen. Voor mij was uiteindelijk de kernvraag of je dramaturgie op zoiets vreselijks als de Holocaust kunt toepassen. Zo'n scène van de kampcommandant die een gevangene wil doodschieten en dat dan het pistool weigert, en nog eens, en nog eens. De douches in het concentratiekamp, waar gelukkig gewoon water uitkomt. Dat kun je niet doen.'


RvS: 'Alsof het Jaws was. Entertainmenttrucs.'


PV: 'Het boek suggereert een beetje dat ik werkelijk alles weet van film, maar er passeren natuurlijk producties die ik al kende. Een aantal heb ik nog speciaal teruggezien, voor films als La dolce vita of Lawrence of Arabia was dat echt niet meer nodig. Maar als je mij in een quizprogramma zet, zal ik hopeloos falen. Ik ga meteen de mist in met een vraag over die Indiase film uit 1930.'


RvS: 'Het gaat meer om inzichten. Niet om feiten.'


PV: 'Iets monomaans zit er wel in. Het is ook gewoon werk. Ik heb één jaar filmacademie gedaan, ik ben praktisch autodidact. Dan móet je toch naar films gaan kijken? Als je een roman schrijft, moet je toch weten hoe Tolstoj, Dostojevski of Truman Capote het deden? Hoe zet je een scenario op, wat is storyboarding, hoe plaats je de shots achterelkaar? Je kan het niet allemaal zelf verzinnen.'


RvS: 'In het boek staat dat Paul zeker 20 keer naar Vertigo is geweest. Dat is veel. Maar vergeet niet: er waren destijds geen video's of dvd's. De bioscoop was de enige mogelijkheid.'


PV: 'Je gaat elementen gebruiken die je hebt gezien. Onderdelen van de scène met strijdwagens in Ben-Hur keren terug in Spetters, de lage camerapositie in The Shining heb ik gebruikt in RoboCop. Maar nee, het is nooit kopiëren.'


RvS: 'Toegepaste kunst, meer.'


PV: 'Je accepteert dat je bent beïnvloed. Het is verwerken. Je kunt zien waar het vandaan komt. Je maakt deel uit van een ontwikkeling. Dat is heel natuurlijk. Zoals het ook natuurlijk is om daar eerlijk over te zijn. Je komt er soms zelfs pas achteraf achter. In Basic Instinct staan Michael Douglas en Sharon Stone tegenover elkaar met een bruisende zee op de achtergrond, als een element van onrust. Ik wilde gewoon een locatie met een balkon aan de kust. Maar kijk hier: in Vertigo staan James Stewart en Kim Novak als geliefden voor een vrijwel identieke achtergrond. Ik heb nooit gedacht: dit ga ik even nadoen. Het is kennelijk gewoon blijven hangen.'


RvS: 'Luis Buñuel noemde het verborgen continuïteit. Iedere regisseur die ik heb gesproken beaamt dat het voorkomt.'


PV: 'Maar het gevoel dat films je helemaal wegspoelen, zoals ik meemaakte bij het zien van Vertigo of Lawrence of Arabia, is eigenlijk snel weg als je zelf gaat filmen. Ik zie nu ook veel minder. Ik zit zo'n beetje eens in de veertien dagen in de bioscoop. Met een onbevangen blik kijken lukt alleen maar als de film heel goed is. Daar zijn er niet zo veel meer van. Bij The Artist en Das weisse Band had ik het wel, daar vergat ik te analyseren, zo gefascineerd was ik.'


RvS: 'In de filmwetenschap heet dat de A- en de F-emotie. De A staat voor artificieel, dan kijk je hoe het is gedaan. De F voor fiction, dan ga je mee in het verhaal.'


PV: 'Als ik na aflevering 3 of 4 van Batman of Spiderman ga, is dat alleen voor de special effects. Wat is er op dat terrein nu mogelijk? Maar eerlijk gezegd, als ik naar de laatste Batman zit te kijken, val ik in slaap. Zo saai, zo voorspelbaar, zo'n slecht verhaal, zo totaal niks. Die Amerikanen gaan maar door. Batman, Spiderman, X-men, Iron Man; dan ben ik er nog twee vergeten. Een gewoon verhaal is er niet meer bij.'


RvS: 'Uitmelken is het.'


PV: 'Is al zeker dat er nog meer afleveringen van de rubriek komen?'


RvS: 'Ja. We zoeken nog een kleine twist. Misschien dat we iets meer met de techniek als invalshoek doen, in plaats van een film. Niet dat de lezer denkt dat we de draad gewoon weer oppakken.'


PV: 'Waarom beginnen we niet gewoon met Singin' in the Rain? Dat is goed zeg, Singin' in the Rain! Jezus! Ik dacht: ik ga gewoon even kijken. Maar ik viel bijna van mijn stoel. Zo goed gespeeld, zo goed gedanst! Acrobatisch. Goed gefilmd. Er zit een heel vervelend stuk aan het eind, van zo'n tien minuten, ze moesten zeker de negentig volmaken, dat voel je. Maar voor de rest: subliem professionalisme.'


RvS: 'Singin' in the rain. Dat is leuk, ja.'


Het boek Volgens Verhoeven van Rob van Scheers en Paul Verhoeven verschijnt vandaag bij uitgeverij De Bezige Bij. 310 pagina's. Prijs: 29,90 euro. ISBN: 9789023472537. Binnenkort verschijnt ook een dvd-box met een selectie van de in het boek besproken films.

TOP-3 REGISSEURS

1. Alfred Hitchcock

2. Federico Fellini

3. David Lean/ Ingmar Bergman

TOP-5 FILMS

1.La dolce vita

2. Lawrence of Arabia

3. Battle of Algiers

4. Vertigo

5. Annie Hall

Volgens Verhoeven

Volgens Van Scheers

TOP-3 REGISSEURS

1. Billy Wilder

2. Martin Scorsese

3. Pier Paolo Pasolini

TOP-5 FILMS

1. The Godfather

2. La dolce vita

3. Double Indemnity

4. Scènes uit een huwelijk

5. The French Connection

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden