Verheugend en onthutsend

‘Integratie gaat gestaag voort, maar culturele kloof groeit’, is de kop van de korte samenvatting van Han Entzinger en Edith Dourleijn van hun boek De lat steeds hoger over de leefwereld van jongeren in een multi-etnische stad....

Hoogleraar sociologie Entzinger heeft in 1999 onderzoek gedaan onder Rotterdamse jongeren, allochtoon en autochtoon, over het feitelijk verloop van de integratie en naar de manier waarop autochtonen en allochtonen naar elkaar en naar zichzelf kijken. Dat onderzoek heeft hij recent herhaald zodat kon worden nagegaan wat er de afgelopen jaren wat betreft integratie is veranderd. De uitkomsten zijn verheugend en onthutsend tegelijk. Het blijkt dat in nog geen tien jaar tijd het opleidingsniveau van Turkse en Marokkaanse jongeren aanmerkelijk is gestegen. Bovendien zijn ze zich sterker op Nederland gaan richten. Ze lezen meer Nederlandse kranten, ze zijn vaker lid van Nederlandse verenigingen, zij stemmen vaker, ze kiezen vaker voor de Nederlandse nationaliteit en steeds meer Turkse en Marokkaanse jongeren zeggen dat ze zich in de eerste plaats Nederlander voelen.

Hun ouders moeten zich minder bemoeien met het zoeken van een partner, ze willen vaker vóór het trouwen samenwonen, zij stellen het krijgen van kinderen uit en ze willen minder kinderen dan hun ouders hadden. Kortom: ze gaan steeds meer lijken op Nederlandse jongeren.

In het huidige xenofobe klimaat zullen deze uitkomsten voor veel mensen verrassend zijn. Voor mij niet. Want er zijn in de loop van de tijd honderden, nee duizenden onderzoeken in de wereld gedaan naar het integratieproces van migranten en overal en altijd is het volgende patroon herkenbaar: de eerste generatie migranten integreert niet of nauwelijks, de tweede generatie half, de derde generatie helemaal. Voor de goede verstaander: dit is een generalisatie. Het gaat natuurlijk niet voor ieder individu op. Ook onder autochtonen hou je mensen met uitzonderlijk gedrag.

Wat vooral politici zouden moeten weten: dit integratieproces voltrekt zich ook als er geen integratiebeleid wordt gevoerd. Als we het integratiebeleid zouden stoppen en nergens meer over zouden praten, gaat het proces gewoon door. Wat natuurlijk niet wil zeggen dat er geen beleid mogelijk is om het proces te bevorderen.

Ik ben er van overtuigd dat het beleid dat we in Nederland voeren, en de manier waarop we over integratie praten, contraproductief werkt. Ook dat is af te leiden uit het onderzoek van Entzinger. Zo zijn vooral de Marokkaanse jongeren, de groep die het meest onder vuur ligt van het beleid en het debat, behoudender geworden in hun geloofsopvattingen. Zij doen serieuzer mee aan de ramadan, bidden vaker en er gaan er meer naar de moskee. In de beleving van Turkse en Marokkaanse jongeren is de sociale en vooral culturele afstand tot de Nederlanders groter geworden. Marokkaanse jongeren willen nu veel vaker dan in 1999 opkomen voor de belangen van de islam.

Zeer opvallend is de toename van nationalistische gevoelens onder autochtone jongeren. In 1999 wist 61 procent van hen zeker dat men niet in actie zou komen als de Nederlandse nationale identiteit in diskrediet wordt gebracht. Nu is dat nog voor 8 procent het geval. Zowel Turkse, Marokkaanse als Nederlandse jongeren hebben het gevoel dat men de laatste jaren uit elkaar is gegroeid. Allochtonen ervaren meer discriminatie. Zij wapenen zich daartegen door het contact met autochtonen te mijden, bijvoorbeeld bij sollicitaties en in het uitgaansleven.

Goede onderwijskansen en een serieuze aanpak van discriminatie bevorderen de integratie volgens de onderzoekers, het hameren op culturele en religieuze verschillen belemmeren het.

Je zou het ook anders kunnen zeggen: het probleem van integratie wordt steeds meer een probleem van en voor autochtonen. Hoe harder allochtonen tegemoet worden getreden, des te meer keren ze zich van onze cultuur af. Hoe meer er gezeurd wordt over zaken als boerka’s, hoofddoekjes en het handen schudden van vrouwen door orthodoxe moslims, des te groter de neiging zich af te keren van onze samenleving.

Politici als Wilders en Dijsselbloem moeten dus bestreden worden omdat ze de integratie bemoeilijken en vertragen. En ze bevorderen het extremisme onder zowel allochtonen als autochtonen. Daar zou een film over moeten worden gemaakt. Met een beetje knip en plakwerk uit journaals en actualiteitenprogramma’s is dat makkelijk te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden