Verheerlijkt kassucces American Sniper oorlog?

Het is een onverwacht kassucces in de VS, met maar liefst 90 miljoen euro in het eerste weekend. Maar rond American Sniper, de film over Amerika's dodelijkste scherpschutter ooit, is een felle discussie ontstaan. Terwijl conservatief Amerika de 'blockbuster' omarmt als patriottisch en heroïsch, nemen progressieven de film op de hak omdat de omstreden Irakoorlog verheerlijkt zou worden.

Bradley Cooper in actie in American Sniper. Beeld ap
Bradley Cooper in actie in American Sniper.Beeld ap

Sinds regisseur Michael Moore ('scherpschutters zijn geen helden') zondag American Sniper bekritiseerde, is het hek van de dam. Acteur Seth Rogen, bekend van The Interview, vergeleek de film zelfs met propaganda van de nazi's. 'Michael Moore moet een paar weken doorbrengen met Isis en Boko Haram', twitterde Newt Gingrich, de Republikeinse oud-voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, furieus. 'Dan zou hij American Sniper meer waarderen. Ik ben trots op onze militairen.' Voorzitter Derrick Bartlett van de beroepsorganisatie American Sniper Association zag de film vrijdag en hij begrijpt de commotie niet. 'Het geeft een goed beeld wat scherpschutters in oorlog moeten doen om zichzelf en hun collega's te beschermen', zegt Bartlett telefonisch vanuit Las Vegas. 'Wie dit niet begrijpt, weet niet wat oorlog is'.

De discussie zal binnenkort ook naar Europa overslaan. Want hoe moet je aankijken tegen Chris Kyle, de US Navy SEAL die met 160 'kills' in Irak een nieuw Amerikaans militair record vestigde? In fracties van een seconde velde hij het oordeel over talloze Irakezen. De slachtoffers van Kyle, op wiens boek de film is gebaseerd, varieerden van een vrouw met een handgranaat tot soennitische strijders die wegbommen legden. 'De Duivel van Ramadi', zo noemden rebellen in de stad Kyle.

Is hij een held? Of iemand die in een omstreden oorlog dood en verderf zaaide en nu verheerlijkt wordt in een film? 'American Sniper schildert Iraakse vrouwen en kinderen af als zielloze monsters die Chris Kyle gedwongen was te doden om Amerikaanse soldaten te beschermen', aldus de Amerikaanse blogster Rania Khalek.

Chris Kyle, op wiens autobiografie American Sniper is gebaseerd. Hij doodde 160 Irakezen tijdens vier uitzendingen tussen 2003 en 2009. Beeld ap
Chris Kyle, op wiens autobiografie American Sniper is gebaseerd. Hij doodde 160 Irakezen tijdens vier uitzendingen tussen 2003 en 2009.Beeld ap

Spijt

Zelf had Kyle geen grammetje spijt van die berg lijken. 'Na de eerste dode, komt de rest vanzelf', schrijft hij in zijn twee jaar geleden verschenen boek. 'Ik doodde de vijand voor hij een van ons kon doden'. Kyle doodde eigenlijk meer dan de 160 Irakezen die door het Pentagon zijn bevestigd. Zelf schatte de scherpschutter dat hij 255 personen doodde in de zes jaar dat hij in Irak was gestationeerd. De commando maakt het succes én de ophef over de film niet meer mee. Vorig jaar werd hij, op 38-jarige leeftijd, op een schietbaan in Texas gedood door een ex-marinier die leed aan PTSS.

Het succes van American Sniper heeft Hollywood volledig verrast. Nog nooit eerder bracht een film die in januari in de VS in première ging, zoveel geld in het laatje. Het sleepte donderdag ook zes Oscar-nominaties binnen, meer dan Selma over Martin Luther King en de zwarte burgerrechtenstrijd. 'Het publiek is angstig door de stroom van terreuraanslagen', verklaarde Wheeler Winston-Dixon van de Universiteit van Nebraska-Lincoln in de Christian Science Monitor het ongekende succes. 'Ze zijn op zoek naar helden.' Bartlett, tot voor kort sluipschutter bij een ME-eenheid in Fort Lauderdale: 'Deze film juicht oorlog absoluut niet toe. Kyle bracht zichzelf in gevaar en het publiek begrijpt dat.'

Chris Kyle, gespeeld door Bradley Cooper, doodde meer vijanden dan welke Amerikaanse scherpschutter ooit. Het vorige record, in de Vietnamoorlog, stond op 109. Beeld ap
Chris Kyle, gespeeld door Bradley Cooper, doodde meer vijanden dan welke Amerikaanse scherpschutter ooit. Het vorige record, in de Vietnamoorlog, stond op 109.Beeld ap

Cultuuroorlog

Terwijl regisseur Clint Eastwood en hoofdrolspeler Bradley Cooper benadrukken dat de film 'niets met politiek te maken heeft', zien sommige politici American Sniper als een voorbeeld van de 'cultuuroorlog' tussen conservatief en liberaal Amerika. 'God zegen onze soldaten, in het bijzonder onze scherpschutters', aldus de Republikeinse oud-vicepresidentskandidaat Sarah Palin op Facebook. 'Aan links Hollywood: jullie spugen op de graven van onze vechters voor de vrijheid, die het jullie mogelijk maken om te doen wat jullie doen.' Palin noemt Kyle 'een echte Amerikaanse held'.

Moore, die de Irak-oorlog vanaf het begin veroordeelde, vindt Kyle echter geen held. 'Mijn oom werd in de Tweede Wereldoorlog gedood door een scherpschutter', betoogde de regisseur. 'We hebben geleerd dat scherpschutters lafaards zijn. Ze schieten je in je rug. Scherpschutters zijn geen helden. En wie een ander land binnenvalt, is nog erger.'

Voor de honderdduizenden Irak-veteranen blijft Kyle echter hun grote held. De Navy SEAL, die tot op twee kilometer Irakezen doodde, was een van de honderden scherpschutters die elke dag werden ingezet om de militairen te beschermen. De scherpschutters verscholen zich met name op het platteland, nabij wegen, om te voorkomen dat wegbommen werden geplaatst. 'Als de rebellen tevoorschijn komen om een bom te plaatsen, schakelen zij ze wel uit', zei de Amerikaanse militair Michael Freas (37) in 2005 tegen deze Volkskrant-verslaggever tijdens een patrouille. Freas reed toen met zijn eenheid 'Apache Bomb Hunters' op de snelweg Bagdad-Baquba, een van de gevaarlijkste in Irak. Op het platteland hadden zich toen, onzichtbaar, zes scherpschutters opgesteld om de weg bomvrij te houden.

De autobiografie van Chris Kyle die in 2012 een bestseller werd. Beeld reuters
De autobiografie van Chris Kyle die in 2012 een bestseller werd.Beeld reuters
Marine-commando Kyle werd vorig jaar met veel militaire eer begraven. Beeld ANP
Marine-commando Kyle werd vorig jaar met veel militaire eer begraven.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden