Verhagen niet van koers te brengen

De gelederen in de CDA-top blijven gesloten, zelfs na de frontale aanval donderdag van drievoudig premier Ruud Lubbers.

1. CDA-prominenten


Het soortelijk gewicht van de CDA’ers die zich tegen de samenwerking met Wilders keerden, nam de afgelopen weken hand over hand toe. Het begon twee weken geleden met Wouter Beekers, een VU-historicus die een handtekeningenactie op touw zette. De lijst met uiteindelijk duizend handtekeningen bevatte nog geen spannende namen.

Het protest zwol echter rap aan. Na Willem Aantjes en Doekle Terpstra in de eerste fase, lieten grootheden als Dries van Agt en Hanja Maij-Weggen zich horen. Senatoren roerden zich, evenals de Overijsselse commissaris van de koningin Geert Jansen – tevens voorzitter van de bestuurdersvereniging van het CDA.

Nu ook Ruud Lubbers zich heeft gemeld, is zwaarder geschut moeilijk voorstelbaar. Zoals partijvoorzitter Henk Bleker al zei: ‘Ik heb alle argumenten nu wel gehoord.’ Kritiek van de huidige ministers – Jan Peter Balkenende, Ernst Hirsch Ballin of bijvoorbeeld Piet Hein Donner – zou nog het vermelden waard zijn. Maar ook dat zou CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen vermoedelijk niet van koers doen veranderen.

2. Geert Wilders


Grote opwinding was er donderdagochtend, toen de PVV-voorman van zich liet horen. Of CDA-voorzitter Bleker niet even op vakantie kon met zijn gezeur over een kabinet dat moet ‘samenbinden’, vroeg Wilders zich op Twitter af.

De ‘zeurpiet’-tweet van Wilders bevestigde bij kritische CDA’ers weer even welk type politicus ze in huis halen. Dit soort acties kunnen de relatie in de beoogde coalitie op spanning zetten. Toch wijst vooralsnog niets erop dat Wilders de onderhandelingen voor een nieuw kabinet spaak wil laten lopen. Zijn gedoogpositie geeft hem straks grote invloed. Sabotage van Wilders ligt niet voor de hand.

3. Het CDA-congres


Dé trouvaille waarmee de CDA-top de achterban gerust trachtte stellen, is een extra congres waarop de leden het eindoordeel vellen over het onderhandelingsresultaat. Zíj bepalen uiteindelijk of het CDA met Wilders in zee gaat of niet. De top heeft nog steeds het volle vertrouwen dat het grootste deel van de achterban wil dat het CDA gaat meeregeren, mits er voldoende waarborgen zijn voor de vrijheid van godsdienst en andere grondrechten. ‘Ik proef een meerderheid van steun in alle zaaltjes die ik bezoek’, verzekert minister van Landbouw Gerda Verburg.

Het zou een novum zijn als het CDA-congres zich in groten getale tegen de partijleiding keert. Vlammende betogen van partijmastodonten als Lubbers kunnen hun eigen dynamiek creëren en medestanders mobiliseren. Maar als Verhagen ook maar enigszins het gevoel krijgt dat het kantje boord wordt, zal hij zelf de stekker uit de onderhandelingen trekken. ‘We gaan met een positief gevoel naar het congres of we gaan niet naar een congres’, verklaart een hoge CDA’er. Verhagen gaat niet in zijn hemd staan.

4. De inhoud


In tegenstelling tot het beeld in de buitenwereld spreken VVD, PVV en CDA aan de onderhandelingstafel vooral nog over financieel-economische onderwerpen. De islam, de vrijheid van meningsuiting en het verbod op discriminatie zijn al lang behandeld. Uiteindelijk draait ook deze coalitievorming voor het grootste deel om geld en hoe dat te verdelen. Hoewel er nog een hoop te verhapstukken valt – de extra tijd die informateur Opstelten nodig heeft komt niet uit de lucht vallen – ligt een een breuk op dit vlak niet erg voor de hand. VVD en CDA zien hun samenwerking als een gouden kans om iets te doen aan bijvoorbeeld het ontslagrecht, de duur van werkloosheidsuitkeringen, marktwerking in de zorg, minder groene subsidies. Allemaal zaken die het CDA in een kabinet met de PvdA niet voor elkaar kreeg. De mogelijkheid om dat samen met een soulmate als de VVD te doen, maakt de gedoogsteun van de PVV voor de CDA-partijtop verteerbaar.

5. dissident Kamerlid


Het rechtse gedoogkabinet steunt op een wankele meerderheid in de Tweede Kamer van 76 zetels. Er hoeft zich maar één dissident Kamerlid te melden, en het beoogde kabinet gaat in rook op. Vooral in de CDA-fractie hebben enkele Kamerleden moeite met de regeersteun van Wilders.

Maar zelfs al bestaat de dissident en zelfs al is het onderhandelingsresultaat niet naar diens zin, dan nog is het de vraag hoe hard de dissident het speelt. Wil hij Nederland ‘redden’ en blaast hij het kabinet op door een éénmansfractie te beginnen? Of trekt hij zich terug van de lijst om plaats te maken voor een ‘wachtkamerlid’ (de eerstvolgende op de kieslijst) dat zich wel in het regeerakkoord kan vinden?

Journalisten voelen CDA-leider Maxime Verhagen donderdag op het Binnenhof aan de tand na de onderhandelingen met de VVD en de PVV. (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden