Verhaal dat moet worden verteld

Nog voordat we de moeder echt zien, horen we de zoon. Hij spreekt in het Russisch, zacht, melodieus, hij leest....

Karin Veraart

Regisseuse Nataliya Golofastova ensceneert aldus op subtiele wijze De brief, een theaterstuk op basis van een fragment uit de roman Leven en lot van de joodse Sovjetschrijver Vasilij Grossman; het boek kwam destijds nooit door de censuur. Als de stem van de zoon wegsterft, horen we allerlei licht verontrustende achtergrondgeluiden: ergens blaft een hond, er klinken voetstappen, het lijkt of er iemand buiten adem is, of is het gekras van een haastige pen over papier? De soundscape is van de Amerikaanse geluidskunstenaar Mark Bain en samen met de videoprojecties van de Oostenrijker David Haneke geven ze De brief een fraaie, theatrale bedding. En dan is daar Catherine ten Bruggencate. Zij is de moeder, het is haar solo.

En zij doet dat heel mooi, ze laat je geen moment onberoerd als ze haar zoon vertelt (schrijft) van de onvoorstelbare gebeurtenissen in Berdytsjiv. Ze weet van meet af aan dat haar einde nadert en ze doet haar uiterste best dit met een zekere gratie onder ogen te zien; het schaamteloze gedrag van de niet-joodse bevolking, de vernederende gang naar het getto, de wijze waarop de doodsbange mensen daar met elkaar en hun lot proberen om te gaan. En het besef dat dit joodse leven, waaraan ze nooit zo heeft gehangen, nooit meer zo zal bestaan zoals het dat voor de Tweede Wereldoorlog deed.

Ze schakelt tussen berustend en bang, tussen hoopvol en wanhopig, tussen opstandig en relativerend. Maar steeds met het bewustzijn: mijn tijd is beperkt, ik zal mijn zoon niet meer zien, ik wil dat hij weet hoe het me ging, én ik wil dat hij het leven omarmt, dat hij lééft.

Tegen het einde, nog voor de moeder de woorden heeft uitgesproken, zie je het geprojecteerde briefpapier waarop een voor een de woorden verschijnen, gevreesde woorden van afscheid: Hoe zal ik mijn brief beëindigen? Waar haal ik de kracht vandaan? Gevreesd omdat we weten: het einde van de brief, is het einde van het leven. Mooi, omdat je je tegelijk bedenkt: dit is de zoon die schrijft. Hij heeft haar even weer tot leven geroepen, voor het afscheid, dat in werkelijkheid nooit heeft plaatsgehad. Om het verhaal te vertellen dat moet worden verteld, en niet alleen rond 4 mei, de dag waarop deze mooie voorstelling in première ging.

Karin Veraart

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden