Verguisd, geïsoleerd en bespot, want Frank Mugisha is homoleider in Oeganda

Deze week stond er een foto van Frank Mugisha in Red Pepper, een lokale Oegandese krant. Mugisha verkeerde daarop in feeststemming. Hij danste in een bar, omgeven door zijn vrienden. De kop boven de foto was minder feestelijk: 'klootzak', stond er met grote letters. Mugisha werd neergezet als het masterbrein achter het rekruteren van kinderen. Voor seks.

Frank Mugisha ontving op 22 maart een eredoctoraat aan de Gentse universiteit. Beeld afp

In het echt is Mugisha - klein, tenger postuur, intelligent gezicht en vrolijke lach - geen kinderlokker, maar de voorzitter van SMUG (Sexual Minorities Uganda), de grootste homobeweging van Oeganda. Hij is deze week in Den Haag voor het Movies that Matter-festival, waar een documentaire wordt vertoond over de homohaat - aangewakkerd door westerse, met name Amerikaanse, missionarissen - in Oeganda.

'Hoe de meeste Oegandezen over homoseksuelen denken?', Mugisha lacht hard. 'Ze denken dat we alleen uit zijn op seks met andere mannen, dat we een soort mannelijke hoeren zijn. Homoseksualiteit is in hun ogen een westers product dat niet in Afrika thuishoort. In het verleden hebben Oegandese regimes kinderen voor het leger gerekruteerd, nu denken veel Oegandezen dat wij hetzelfde doen, alleen dan om seks mee te hebben.'

Oeganda's eerste 'gay pride' in augustus 2012. Beeld EPA

Anti-homowet
De vermeende rekrutering van kinderen door homo's was voor de Oegandese regering aanleiding om in 2009 de anti-homowet te presenteren; een wet die de doodstraf eist voor het beoefenen van homoseksuele handelingen. Dat niet alleen: als Oegandees ben je verplicht om iemand waarvan je vermoedt dat hij of zij homo of transseksueel is bij de politie aan te geven. Doe je dat niet, dan hangt je een gevangenisstraf boven het hoofd. Ook het 'promoten' van homoseksualiteit is strafbaar; daarop staat twee jaar cel. Vorig jaar werden 38 ngo's in Oeganda op grond van deze verdenking gesloten.

De anti-homowet is - mede door internationale druk - nooit helemaal door het parlement aangenomen, maar de verwachting is dat er binnenkort weer over gestemd wordt. President Yoweri Museveni, die al 27 jaar over het land regeert, is vastbesloten om homoseksualiteit (nog meer) aan banden te leggen, al zal de wet volgens Mugisha wel wat afgezwakt worden.

'Ik vermoed dat Museveni de doodstraf uit de wet schrapt. Hij heeft zijn mening de laatste maanden iets bijgesteld, nadat hij met progressieve mensenrechtenactivisten uit het Westen heeft gesproken. Zo heeft hij laatst aangekondigd criminele daden tegen homoseksuelen te onderzoeken. Maar hij heeft ook gezegd dat het in Oeganda nooit voorkomt dat homoseksuelen achtergesteld of gedood worden. Met de anti-homowetgeving wil hij vooral bereiken dat homoseksualiteit in Oeganda ondergronds plaatsvindt en niet in het openbaar.'

Geen openlijke zoen op straat dus: daar staat maximaal zeven jaar gevangenisstraf op. En als iemand op heterdaad wordt betrapt op sodomie: levenslang. Mugisha haalt er zijn schouders bij op. 'Ik ben het gewend', zegt hij. 'Het enige dat me echt stoort is dat ik gedwongen ben om heel geïsoleerd te leven. Mijn vroegere heteroseksuele vrienden kunnen niet met me omgaan omdat hun families dat niet toestaan en uit angst dat anderen denken dat zij ook homo zijn. Ik ben me heel erg bewust van wat anderen van me denken. Als een jongen - gewoon een vriend - bij mij thuis wil afspreken, zeg ik: liever niet, want wat zullen de buren wel niet denken? En mijn kleine neefjes en nichtjes zie ik nooit, uit angst dat anderen denken dat ik er perverse gedachten op nahoud. Ik leef mijn leven als een boek.'

De Oegandese president, Yoweri Museveni. Beeld afp
Protest tegen de anti-homowet, David Bahati - de naam die op het t-shirt staat vermeld, is de auteur van de omstreden wet. Beeld EPA

Met een hamer vermoord
Mugisha is dagelijks bang, erkent hij. Zijn bekendheid heeft zo z'n voordelen - mensen zullen hem minder snel iets aandoen omdat ze dan de internationale gemeenschap over zich heen krijgen - maar het nadeel is dat iedereen weet wie hij is, waar hij heengaat, waar hij woont. 'Ik heb extra sloten aan mijn deur hangen, maar als mensen echt kwaad willen, dan kunnen ze die wel forceren'.

Twee jaar geleden werd zijn goede vriend en prominent voorvechter voor homorechten David Kato vermoord. Hij was twee keer met een hamer op zijn hoofd geslagen, in zijn eigen woning. Kato stond bekend als de eerste Oegandees die openlijk voor zijn geaardheid uitkwam.

Tot aan zijn dood stond hij aan het hoofd van SMUG. Met succes spande hij een rechtszaak aan tegen de inmiddels opgedoekte krant Rolling Stone, die foto's en namen van homoseksuelen publiceerde met de oproep om deze personen op te hangen. Drie weken nadat Kato de zaak had gewonnen, werd hij dood in zijn woning aangetroffen.

Musgisha trad in zijn voetsporen. 'Na de dood van David ben ik me nog bewuster geworden van mijn kwetsbare positie, maar ik heb er nooit aan gedacht om op te geven', zegt hij. 'Ik voel mezelf geen activist, want dat klinkt alsof je met heel veel kracht de samenleving wil veranderen. Die illusie heb ik niet. Ik wil er zijn voor Oegandezen die met hun seksuele geaardheid worstelen. En ik wil ze te hulp schieten als ze weer eens in de cel gegooid worden. Het gros van mijn tijd breng ik in gevangenissen door, om te bemiddelen tussen cipiers en opgepakte homoseksuelen.'

Echte baan
Musgisha is - ondanks zijn strubbelingen - geen verbitterd mens. Hij voelt zich vrij, omdat hij openlijk uitkomt voor zijn geaardheid. En hoewel hij al verschillende keren asiel heeft aangeboden gekregen, wil hij niet weg uit zijn thuisland. Zelfs niet nu zijn partner door aanhoudende doodsbedreigingen naar de Verenigde Staten is gevlucht.

'Ik wil voor altijd in Oeganda blijven', zegt hij vastberaden. 'Ik wil daar trouwen en ik wil kinderen. Daarvoor ben ik op zoek naar een draagmoeder. Ik heb informatica gestudeerd en zou daar graag een baan in willen. Leider van SMUG zijn stelt in Oeganda niets voor. Als ik een echte baan zou hebben, dan zou ik denk ik veel meer respect afdwingen. Dan kan ik het werk dat ik nu doe ernaast doen.'

Frank Mugisha houdt vanavond in De Balie in Amsterdam om 20.00 uur de Vrijheidslezing, een initiatief van De Balie, Amnesty International en het Prins Claus Fonds.

De begrafenis van David Kato, die in januari 2011 werd vermoord. Beeld afp
Publicatie van de Rolling Stone, een Oegandese krant die namen en foto's van homo's afdrukte met de oproep om ze te doden. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden