Opinie

'Vergis u niet. Het oude economische model en de verzorgingsstaat zijn niet houdbaar'

Voor economische groei is de creativiteit en productiviteit van de beroepsbevolking van het allergrootste belang. Dat betoogt David Brooks, columnist voor The New York Times.

De Amerikaanse president Barack Obama.Beeld ap

Een land is verdeeld als verschillende mensen verschillende kanten kiezen in een debat. Het land is pas echt verdeeld als verschillende mensen totaal verschillende debatten voeren. En dat zie je nu wat betreft het economisch beleid.

Veel mensen ter linkerzijde voeren een eenzijdig debat over hoe om te gaan met een cyclische neergang. Het belangrijkste argument van deze 'cyclici' is dat de economie lang niet op volle toeren draait. Om dat voor elkaar te krijgen, moet de overheid meer lenen en meer uitgeven. De federale overheid heeft nu een jaarlijks tekort van 1 biljoen dollar en sommige cyclici vinden dat dat 1,4 biljoen zou moeten zijn.

De cyclici lopen te hoop tegen wat zij zien als Amerikaanse bezuinigingsfanaten die tegen nieuwe leningen zijn. In feite lopen ze te hoop tegen de Europese bezuinigers. Ze zien de overwinning van Hollande in Frankrijk als teken dat in Europa de slinger eindelijk weer eens van bezuiniging naar groei beweegt.

Andere mensen halen hun schouders op over die cyclici. Niet omdat ze per se ongelijk hebben met hun afwijzing van extreme bezuinigingen, maar omdat ze de echte problemen niet aanpakken. De onderling zeer verschillende mensen in dit kamp - waartoe ik ook mezelf reken - denken dat de echte problemen structureel zijn, niet cyclisch. Deze recessie is ontstaan uit al heel lang bestaande onvolkomenheden in de economie. We moeten die structurele problemen aanpakken en niet verdoezelen met nog meer schulden.

Allereerst heb je de problemen rond globalisering en technologische verandering. Hyperefficiënte mondiale bedrijven hebben minder werknemers nodig. Daardoor stijgt de werkloosheid, rijzen de salarissen van supersterren de pan uit, levert laaggeschoold werk steeds minder op, raakt de middenklasse uitgehold en neemt de ongelijkheid toe.

Dan zijn er de structurele problemen van de afname in menselijk kapitaal. Ooit lagen de VS op kop op het gebied van onderwijs, maar nu zijn we teruggezakt in het peloton. De werkloosheid is hoog, maar bedrijven hebben moeite met het vinden van geschoolde werknemers.
En dan is er de politieke verstarring. De afgelopen decennia hebben bedrijven steeds meer regelingen weten in te voeren in belastingwetten, die alleen op hun groepsbelang gericht zijn. Nieuwe concurrenten zonder politieke connecties hebben het daardoor moeilijker en zo wordt de economie minder dynamisch.

Deze en andere structurele problemen houden nu al tientallen jaren groei en loonstijging tegen. De consumenten probeerden dat te compenseren door meer te lenen. Politici probeerden dat te compenseren door belastingen te verlagen, het begrotingstekort te verhogen, gemakkelijk hypotheken te verstrekken en door werknemers te helpen overstappen van het uiterst concurrerende, geglobaliseerde deel van de economie naar minder productieve en meer beschermde sectoren, voornamelijk de gezondheidszorg, de overheid en het onderwijs.

Verdoezelen
Maar je kunt structurele problemen niet eeuwig verdoezelen. De hele boel is uit elkaar geklapt. Het model waarin we structurele economische zwakte proberen te compenseren met belastingverlagingen en een onbetaalbare verzorgingsstaat, is niet vol te houden. Het oude model werkt niet meer. Het spel is uit.
Anders dan de cyclici geloven wij structuralisten niet dat het niveau van de overheidsuitgaven de belangrijkste factor is voor economische groei. Als dat zo zou zijn, zouden Griekenland, Groot-Brittannië en Frankrijk de beste economieën ter wereld hebben. Wij geloven dat de creativiteit, vaardigheden en productiviteit van de beroepsbevolking het belangrijkst zijn, samen met de mate van openheid van het systeem.

Tekorten hoog laten oplopen zonder de onderliggende structuur aan te pakken leidt niet tot herstel van de groei. Zoals Raghuram Rajan schrijft in Foreign Affairs: 'Omdat de groei vóór de crisis in een aantal fundamentele opzichten vertekend was, is het moeilijk voor te stellen dat overheden de vraag snel zouden kunnen herstellen, of dat dat genoeg zou zijn om de wereldeconomie weer op de rails te krijgen. Het herstellen van de vorige status-quo is geen goed idee, want de opgezwollen financiële sector, de huizenbouw en de overheid moeten krimpen en er moeten meer werknemers naar de productieve sector.'

Structuralisten hebben te maken met een spanningsveld: In hoeverre moet je het leed van mensen die nu werkloos zijn verzachten en hoeveel van je middelen moet je inzetten voor hervormingen op de lange termijn? Daarin moet een balans worden gevonden. Naar mijn smaak zijn de Duitsers iets te gretig in het opleggen van leed op korte termijn aan de nationale economieën in Europa. Maar ze hebben absoluut gelijk om te eisen dat andere landen dezelfde structurele hervormingen doorvoeren als zij in de jaren negentig hebben gedaan.

In de VS zijn er nauwelijks politici die de plannen van de cyclici omarmen, want die zouden tot grotere tekorten leiden. Structuralisten hebben echter ook geen echte voorvechter. President Obama lijkt er niet van overtuigd dat de structurele problemen zo enorm zijn en daarom komt hij met kleine hervormingsplannen. Mitt Romney ziet wel hoe groot de structurele problemen zijn, maar zijn hervormingsplannen worden gehinderd door de fixatie op belastingverlaging van de Republikeinen.

Vergis u niet. Het oude economische model en de verzorgingsstaat zijn niet houdbaar. De cyclici willen de status-quo handhaven, maar structurele veranderingen zijn onvermijdelijk.

David Brooks is columnist van The New York Times.
Vertaling: Leo Reijnen
© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden