Vergelijking tussen Kosovo en Irak gaat volledig mank

ER ZIJN tot nu toe vrijwel geen Europese intellectuelen geweest die een warm pleidooi hebben gehouden voor een aanval op Irak....

Olaf Tempelman

In de Herald Tribune schreef hij dat de huidige Irak-discussie hem doet denken aan het debat over Kosovo aan het begin van 1999. Europa drong alsmaar aan op verdere onderhandelingen, maar Milosevic maakte daar alleen maar misbruik van. 'Uiteindelijk was het alleen het bombarderen van Servië dat de genocide stopte en bijna een miljoen vluchtelingen in staat stelde naar hun huizen terug te keren.'

Saddam is uit precies hetzelfde hout gesneden als Milosevic, vindt Surroi. 'Alleen het vallen van bommen brengt hem aan het wankelen... Ik weet uit eigen ervaring dat de day after (de bommen) sneller komt dan je verwacht. De Iraakse oppositie moet klaar staan om het werk te doen waar het gevecht voor is gevoerd.' De Europese tegenstanders moeten ophouden met moeilijk doen, vindt Surroi. 'De wereld moet zich herinneren hoe de oorlog in Kosovo verliep en hoe Europa's angsten ongegrond waren. Het moet zich van Milosevic herinneren dat er militaire kracht nodig is om tirannen te verwijderen, als al het andere heeft gefaald.'

Hoewel Saddam waarschijnlijk veel meer directe verantwoordelijkheid draagt voor misdaden tegen de menselijkheid dan Milosevic, zou je voor het gemak inderdaad kunnen stellen dat het hier om twee wrede, cynische heersers gaat, die beiden hun Macchiavelli wisten toe te passen, en die beiden trouwens ook lange tijd door de VS zelf in het zadel werden gehouden. Maar daarmee houden de overeenkomsten op. Op de overige punten gaat de vergelijking tussen Irak en Kosovo volledig mank.

De NAVO bombardeerde Servië in 1999 omdat Milosevic weigerde een internationale troepenmacht toe te laten op een deel van het Servische grondgebied, Kosovo, waar de Albanezen veruit in de meerderheid waren. De correcte vergelijking zou zijn als de NAVO nu Irak zou bombarderen om een internationaal protectoraat te creëren voor de Koerden in het noorden of de shi'ieten in het zuiden. Dit is geenszins het geval. De VS en een aantal NAVO-bondgenoten willen Irak bombarderen om eventuele massavernietigingswapens uit te schakelen en in een moeite door Saddam Hussein te verwijderen.

Het was in 1999 allerminst de bedoeling Milosevic te verwijderen. Toen hij na tweeenhalve maand met de eisen van de NAVO akkoord ging, kon hij blijven zitten. Het is zeer de vraag of de bommen de val van Milosevic uiteindelijk hebben bespoedigd. Servische waarnemers stellen dat de bommen zijn positie juist versterkten. Voor het NAVO-optreden wankelde zijn regime, erna was zijn populariteit gestegen. Hij werd daardoor zo overmoedig dat hij zelfs vervroegde verkiezingen durfde uit te schrijven, die hij, vooral dankzij intensieve westerse hulp aan de oppositie, verloor.

In Servië intervenieerde de NAVO ten behoeve van een onderdrukte etnische minderheid, de Albanezen, die zelf al in een guerrillastrijd verwikkeld waren met als doel het door hen in meerderheid bewoonde gebied, Kosovo, in handen te krijgen. De Kosovo-Albanese bevolking riep de NAVO expliciet op hen in die strijd te steunen. Van de Iraakse bevolking ontbreken vooralsnog dergelijke oproepen.

Zeker, het regime van Saddam is een harde dictatuur. Anti-Amerikaanse demonstraties zijn vooropgezet. Als grote groepen de VS echter graag zagen komen, dan zou daar onderhand toch iets van bekend moeten zijn. Van een geloofwaardige oppositie die Saddam moet opvolgen en die Surroi sommeert in de startblokken te gaan staan, is geen sprake.

In Kosovo bereikte de NAVO met veel moeite en lang diplomatiek gesteggel uiteindelijk de doelen van haar interventie. De Servische troepen trokken zich terug, de internationale kwamen binnen. De vluchtelingen - die in meerderheid pas tijdens de bombardementen gedwongen waren te vertrekken - keerden terug. Terreur tegen de Albanese burgerbevolking stopte.

Maar de Europese angsten waren niet ongegrond. Want een terreur tegen de Servische burgerbevolking, destijds een minderheid van ruim 10 procent in Kosovo, nam een aanvang. Ruim tweehonderdduizend vluchtten na het einde van de bommen voor wraakacties van het Albanese guerrillaleger UCK. Of zij ooit kunnen terugkeren is onduidelijk. Evenals wat er met Kosovo zelf moet gebeuren. Als er uit Kosovo toch een les te trekken valt voor Irak, dan is het dat bommen een aantal problemen oplossen, om vervolgens een reeks nieuwe in gang te zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden