Vergeleken bij andere wereldmachten geeft Europa weinig uit aan defensie

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd. Vandaag: Europa wil flink meer gaan investeren in defensie. Maar vergeleken bij andere wereldmachten geeft Europa relatief weinig uit.

null Beeld Carolyn Ridsdale
Beeld Carolyn Ridsdale

Brussel wil meer gaan investeren in de ontwikkeling van wapens. De Europese Commissie presenteerde woensdag het plan voor een Europees Defensiefonds waarin, als ermee wordt ingestemd, jaarlijks 500 miljoen euro wordt gestopt. Dat geld moet gebruikt worden voor onderzoek naar nieuwe militaire technologieën. En daar komt nog eens 5 miljard per jaar bovenop voor de productie van bijvoorbeeld drones. Door gezamenlijk te investeren in de ontwikkeling en productie van legermaterieel zou 25 tot 100 miljard per jaar kunnen worden bespaard.

Zo'n plan zou een tijdje terug waarschijnlijk bij voorbaat zijn afgeschoten door veel lidstaten, maar de tijden zijn veranderd. De terreur van IS, Poetin die aan de poort rammelt, de Brexit en de verkiezing van de NAVO-sceptische Donald Trump leiden tot een trendbreuk in Europa. Niet alleen de Europese Commissie gaat investeren, ook de lidstaten. Mede als gevolg van de crisis gaven zij tussen 2008 en 2015 zo'n 25 procent minder uit aan defensie: vorig jaar was dat gezamenlijk zo'n 200 miljard euro. Gemiddeld was dit 1,3 procent van de begroting (bbp). Dat zal de komende jaren waarschijnlijk meer worden. Zo krikte Polen vorig jaar al het defensiebudget op tot 2,2 procent van het bbp, het hoogste sinds 1996. Frankrijk en Duitsland hebben plannen om het budget zo'n 10 tot 15procent op te schalen. Hoe zit dat in de rest van de wereld?

Verenigde Staten

'Ik maak ons leger zo groot, krachtig en sterk dat niemand met ons zal rotzooien', zei Donald Trump in de campagne. Dat suggereert dat de komende president een einde wil maken aan de jarenlange bezuinigingen op het duurste leger van de wereld. De VS gaven in 2015 bijna 600 miljard dollar uit aan defensie, dat komt neer op 3,3 procent van het bbp. Op het hoogtepunt in 2011 was dit nog 711 miljard, 4,6 procent van het bbp. Todd Harrison, defensiebudgetanalist bij het Center for Strategic and International Studies (CCIS), schatte op grond van de toespraken van Trump tijdens zijn campagne dat hij in tien jaar liefst 800 tot 900 miljard dollar meer wil uitgeven dan zijn voorganger.

Maar goed, die uitspraken waren tijdens campagnetijd en Trump is moeilijk te peilen. In diezelfde campagne zei Trump dat Amerika zich minder met het buitenland moet bemoeien. Bovendien: waar komt het geld vandaan? Volgens defensiedeskundige Ko Colijn, verbonden aan onderzoeksinstituut Clingendael, is het afwachten met welke Trump we straks te maken krijgen. 'Er zijn er eigenlijk drie. Nummer één is de Trump die tijdens de campagne allerlei dwaze dingen riep. Nummer twee is de transitiefiguur die hij daarna werd. En nummer drie is straks de president.' Volgens Colijn wordt veel meer duidelijk als Trump een minister van Buitenlandse Zaken heeft gekozen.

undefined

China

China besteedt nog niet de helft van het Amerikaanse budget aan defensie, maar sinds 2008 zijn de investeringen wel tweeënhalf keer zo groot geworden. De cijfers zijn niet openbaar, dus het blijven schattingen, maar over 2015 zou ongeveer 215 miljard dollar uitgegeven zijn, 1,9 procent van het bbp. 'In werkelijkheid is het meer', zegt China-kenner Jonathan Holslag, 'want uitgaven aan onderzoek, pensioenen, buitenlandse operaties en binnenlandse veiligheid zitten daar niet in.'

China geeft ook nog eens 220 miljard dollar uit aan interne veiligheid. Daarmee worden paramilitaire eenheden als de gewapende politie betaald. 'De kloof met de VS blijft groot, maar China geeft nu meer aan defensie uit dan alle buurlanden samen', aldus Holslag.

Ondanks aangekondigde bezuinigingen zullen de uitgaven voor het leger blijven groeien, denkt Susanne Kamerling, die voor de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek doet naar de rol van China in de internationale politiek. 'Die bezuinigingen hebben met de reorganisatie van het Volksbevrijdingsleger te maken en zijn vooral gericht op de modernisering van het leger waaraan al decennia wordt gewerkt. Dit resulteert waarschijnlijk in minder manschappen en meer geavanceerd materieel.'

Rusland

Poetin wil de Russische strijdkrachten moderniseren. In het Jeltsin-tijdperk, vanaf 1991, raakte het leger flink verwaarloosd. Poetin sprak in 2008 de ambitie uit om het leger in 2020 weer voor 70 procent aan de moderne eisen te laten voldoen. In vijf jaar tijd werd het defensiebudget verdubbeld naar 88 miljard dollar in 2013, maar vanwege tegenvallende gas- en olieprijzen en de daardoor kwakkelende economie en sancties gaat Rusland dat niet redden.

In 2015 daalde het Russische defensiebudget naar 66 miljard dollar, 5,4 procent van het bbp. Dat is het hoogst gemeten aandeel ooit, maar dat komt doordat de Russische economie flink is gekrompen. De steun voor het moderniseringsprogramma is dan ook flink onder druk komen te staan zegt defensiedeskundige Dick Zandee. 'De oud-minister van Financiën Aleksej Koedri heeft aangegeven dat het budget voor defensie met minstens 12 procent omlaag moet.'

Vladimir Poetin Beeld afp
Vladimir PoetinBeeld afp

Saoedi-Arabië

Tussen die grootmachten heeft Saoedi-Arabië zich genesteld. Dat land beschikt over het op twee na duurste leger. Vorig jaar gaf het 87 miljard uit, 13,7 procent van het BBP, op Oman na het hoogste percentage ter wereld. Het land ligt natuurlijk in een roerige regio, waarin het strijdt om de hegemonie met Iran. Daarnaast is het een bondgenoot, ook militair, van veel westerse landen. Bovendien is het verwikkeld in een oorlog in buurland Jemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden