Vergeet het oude skidorp niet

Het trotse bergdorp Pragelato, bakermat van het skiën in Piemonte, raakte overvleugeld door het hooggelegen Sestriere. Nu Club Med er in de buurt zit, gloort nieuwe hoop. Alleen: 'Hoe lokken we die buitenlanders?'

Raar toch, hoe twee werelden kunnen bestaan op dezelfde plaats. Rij maar eens de Troncea Vallei in, een natuurparkje in de bergen van de Italiaanse provincie Piemonte. Geen mens te bekennen, alleen glinsterende sneeuwvelden en bevroren watervallen. Klim op sneeuwschoenen omhoog achter de boswachter aan, en ga in de winterzon zitten met een verrekijker. Kijk, daar graast een hele familie gemzen op een hoge helling; daar balanceren twee steenbokken op een onmogelijke richel; rond die top cirkelen twee steenarenden. In een berghut verderop serveert een eenzame beheerder bosbessentaart en cappuccino.


En dat terwijl aan de andere kant van de Monte Banchetta (2.823 meter) de liften draaien van het mondaine skioord Sestriere. Daar suizen weekendgangers uit Turijn naar beneden in de nieuwste Robe di Kappa-pakken, verbazen buitenlanders zich over de brede en hobbelloze pistes (414 km) en domineren rijke Russen de vijfsterrenhotels. Deze winter ging ook een nieuwe Club Med open aan de rand van het gebied. Een gouden kans voor het middeleeuwse dorpje Pragelato, waar de jeugd wegtrekt en de volhouders piekeren over de vraag hoe zij die toeristen naar hun winkeltjes en werkplaatsen kunnen lokken.


De tweedeling begint al 's ochtends. Voor de grote, nieuwe gondel richting Sestriere sorteren bruingebrande leraren de Club Med-gasten op skiniveau. Een ski-juf met roze spiegelbril loopt met een sliert kinderen naar de Mini Club. Twee jolige mascottes in ijsbeerpakken spuiten wodka of likeur op je tong voordat je de berg opgaat. Bon Giornata!, roept de jonge clubdirecteur zijn gasten na.


Bij het uitdelen van de skipassen vertelt niemand dat er 150 meter verderop nog een skiliftje staat, een krakkemikkige tweezitter uit de jaren zeventig. Waarvoor je een apart kaartje moet kopen.


'Hier is het altijd lekker rustig', zegt Bruno Mandosso, die eerst een sigaret opsteekt voordat hij aan de afdaling begint. 'En halve prijs.' Dat de liften traag en versleten zijn, interesseert de 52-jarige ambtenaar uit Turijn niet. 'Dat ben ik ook.' Een 34-jarige makelaar met een Russische vriendin: 'Hier zijn de pistes nog een technische uitdaging, geen brede autostrada's.' Ooit was het dringen op de pistes van Pragelato, maar nu zijn twee van de zes liften gesloten wegens veroudering. Het dorp kreeg een grote skischans tijdens de Olympische Winterspelen van 2004, maar die bleef daarna ongebruikt.


'De miljoenen voor die schans hadden ze beter in liften kunnen steken', moppert Lallo Grosso (78). De ex-skileraar en vrachtwagenchauffeur krijgt een gratis bordje pasta op het enige terras op de berg. Daar zitten op dat moment zo'n beetje alle bezoekers van het skigebied bij elkaar: pakweg een dozijn. Grosso leunt achterover in zijn ligstoel en verzucht: 'Dit is het paradijs.' 'Si, bravo', reageert een buurman die veel op Jack Nicholson lijkt. Het is Claudio. Hij komt hier al 58 jaar. 'Aan de overkant begint de chaos, hier zitten we in de natuur.'


Skiën in Piemonte is anders. De skidorpen liggen doorgaans in het dal en zijn prettig middeleeuws: oude fonteinen, krakende trappen en trattoria's waar ook dorpelingen eten. Een espresso kost hooguit een euro. Maar Pragelato is helemáál anders: in negentien hooggelegen buurtschappen wordt naast Italiaans en Frans ook Piëmontisch gesproken, een Occitaanse taal. Nergens zijn de bewoners zo trots op de onafhankelijkheid die zij in de middeleeuwen genoten. In het Huis van de Escartons, een museumpje bij de rivier, wordt uitgelegd hoe zeven bergprovincies die nu in Italië of Frankrijk liggen, eeuwenlang hun eigen bestuur, onderwijs en zorg organiseerden.


Dat pik je toch maar mee, tijdens de wintersport. Net als het aandoenlijke kostuummuseumpje dat door de bibliothecaresse is ingericht. Nog steeds lopen zij en andere vrouwen op feestdagen in een wollen kostuum, met kleurrijke rok, franjesjaal en hoofdkap. Op de borst: een groot gouden kruis. En dan is er nog het bezoekerscentrum voor het natuurpark, vol opgezette dieren. En natuurlijk de werkplaats van de oude Guido Romchail.


Deze kettingrokende grijsaard staat juist op een oude scharnier te hameren, naast een roodgloeiende houtkachel. In een kooi aan het plafond kijkt een parkiet verdwaasd voor zich uit. 'De jongeren trekken weg', zegt de meubelmaker. 'De nieuwe Club Med is een kans voor iedereen.' Guido gaat voor naar zijn kelder waar een schat aan middeleeuwse muziekinstrumenten blijkt te staan. Hij bouwt ghirondas, draailieren die het midden houden tussen een viool en een accordeon. Als Guido begint te spelen, leunend tegen een muur, zie je minstrelen en jonkvrouwen voor je. Begin augustus komen ghirondaspelers uit de hele wereld naar Pragelato.


Daar horen ze van op, in de strak ontworpen lobby van Club Med . Een jonge GO (gentil organisateur) adviseert er over mogelijke uitstapjes. Op haar tafeltje liggen folders over winkelen in Turijn en het enorme Fenestrelle Fort, een eind de vallei in. 'Een kostuummuseum? Hier?' Het natuurpark, het historisch museum, de verrassende galerie voor moderne kunst: allemaal onbekend. Een groepje GO's kijkt met verbazing naar het zojuist gemaakt filmpje van Guido in zijn kelder. 'Is dat 2 kilometer verderop?'


'Onze gasten komen niet voor Pragelato', zegt clubdirecteur Nicola Perucchio. 'Het zijn mensen met drukke banen, ze willen skiën in Sestriere en daarna in onze spa uitrusten of met hun gezin naar een van onze restaurants.' In de zomer, verwacht hij, zal er meer interactie zijn tussen het dorp en Club Med-bezoekers. 'We proberen wel toenadering te zoeken. We zijn de eerste Club Med met een trattoria. Daar krijgen onze gasten streekgerechten en kunnen ze producten uit de buurt kopen voor thuis. Nee, die spullen komen niet uit Pragelato, maar wel uit Piëmonte.'


Op het gemeentehuis leidt de komst van Club Med tot principiële discussies. 'We willen kleinschalig en duurzaam blijven, maar we willen ook meer buitenlandse toeristen', zegt burgemeester Gianna Arolfo. In zijn werkkamer liggen stapels rode dossiermappen en aan de muur hangen posters van diverse gruppi folkloristici. Als alle eigenaren van vakantiewoningen hier tegelijk zouden arriveren, groeit de bevolking van 830 naar 20 duizend inwoners. 'Maar die geven hier niks uit, ze nemen alles mee van huis.' Het aantal hotelbedden steeg dankzij Club Med van 1.200 naar 2.000.


'Hoe krijgen we die buitenlanders ook echt naar ons dorp'?, vraagt de burgemeester zich af. De gratis shuttle rijdt leeg rond. Arolfo wil proberen meer winkels naar zijn dorp te lokken. Italianen hebben daar geen behoefte aan, die winkelen liever in hun thuisstad. 'Maar wie helemaal uit Australië of Rusland komt, wil ook iets van Armani of Versace mee naar huis nemen.' Dat kun je niet eens in Sestriere krijgen, laat staan in Pragelato. Daar staat wel een prachtige specialiteitenwinkel uit 1908, vol potten ingemaakte groente, plaatselijke soorten jam, caramel en honing. De verkoopster: 'We hebben tot nu toe één Club Med-gast in de winkel gehad. Ze had de bus ontdekt.'


Beide partijen, de burgemeester en de clubdirecteur, beloven beter te gaan samenwerken. 'We zijn nog maar net open', zegt de laatste. 'Ik moet misschien langs om beter te vertellen wat we allemaal hebben', zegt de burgemeester. Hij denkt ook aan een winkelstraat, en aan één skipas voor beide gebieden. De clubdirecteur heeft zich voorgenomen de Troncea Vallei snel eens met eigen ogen te bekijken.


Het moet gezegd: niemand in Club Med heeft het gevoel iets te missen. Integendeel. 'We gaan ieder jaar naar een van de Clubs, zegt snowboarder Etienne Mongodin uit Parijs. 'Mijn ouders vinden het fijn dat alles inbegrepen is: eten, drinken, skispullen, skipas, skiles.' Het clublied en de bonte avond zijn weliswaar afgeschaft, maar in de hoofdbar is het altijd feest. De gasten verruilen hun skikleding voor cocktailjurkjes, jasjes en strakke coltruinen. Tussen de chalets staan ruimten met wasmachines en strijkplanken; gasten fatsoeneren er hun outfit.


Jonge, vrouwelijke GO's klimmen op de tafels om te dansen op LMFAO -'I'm sexy and I know it'- , een hele rij barmannen in witte overhemden en opgerolde mouwen doet gezamenlijk de funny hands dance. Het is verleidelijk; de champagne of gin tonic zijn gratis, 30'ers en 40'ers storten zich tussen de GO's, hun kinderen kijken ontzet toe vanaf de kant. Maar dan gaan zij ook meedoen. Het is de spirit van Club Med, zo doen ze dat al zestig jaar, en dat werkt nog steeds.


PRAKTISCH

Pragelato is leuk in de winter, maar ook in de zomer. Dan staat de beschermde Troncea Vallei vol bloemen en struikel je over de herten en alpenmarmotten. Er zijn makkelijk bereikbare hutten waar je ook kunt slapen.


parks.it/parco.val.troncea


Via hun website kun je ook winterexcursies boeken. Club Med biedt moderne chalets tussen de euro 200 en euro 300 per persoon per dag, all in.


clubmed.nl


In het dorp zijn ook twee b&b's:


Il Dahu (+39.122741880) en Il Gatto Matto (+39.3483635123). Die laatste is van hobbyboer Daniele, die eigen melk, kaas en honing serveert.


Alle inwoners zijn het erover eens: de beste keuken heeft Agriturismo L' Itialette in het gehucht Gran Puy (reserveer via +39.3389361243). Alitalia vliegt niet langer direct op Turijn. De maatschappij (alitalia.com) adviseert via Milaan te vliegen (zes keer per dag van Schiphol, vanaf euro 99,-) en een transfer te boeken bij Club Med. Via de Frejus-tunnel is Pragelato makkelijk bereikbaar met auto of tgv (transfer bestellen in Oulx).


NIEUW EN LUXER

Club Med gooide in 2004 het roer om: de vakantieparken konden niet opboksen tegen goedkope concurrenten als Club Robinson. De Franse organisatie besloot tientallen dorpen te sluiten en meer dan een miljard euro te investeren in nieuwe, luxere dorpen. Die gewaagde strategie lijkt aan te slaan. Club Med groeit gestaag, ondanks de recessie. Het nieuwe clubdorp in Pragelato vervangt een simpeler hotel in Sestriere.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden