Vergeet e-books en audioboeken, in deze bibliotheek zijn mensen te leen

De Human Library, een rondreizende bibliotheek van verhalenvertellers

Naar de bibliotheek ga je om geestelijke rijkdom op te doen. Uit boeken, van cd's, maar ook van mensen. Dat is de gedachte achter de Human Library. Raadpleeg een 'levend boek' en steek er iets van op.

In de Nijmeegse bibliotheek heeft een echtpaar politieagent Jan Pots uitgekozen voor een verhaal uit diens dagelijkse praktijk. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Hoe het is om als genderloos door het leven te gaan, wil Leonie Peters weten. Niet gemakkelijk, zegt Juul Adang die 37 jaar geleden als meisje werd geboren, maar zich man noch vrouw voelt. 'Ik voel me in het midden.'

Het begint al met zoiets triviaals kleren kopen. Want waar moet je zijn als genderloze? Op de mannen- of de vrouwenafdeling? Echt pijnlijk wordt het wanneer je alleen op de verjaardag van je zus mag komen als je je als vrouw kleedt. 'Wat kwetsend', zegt Leonie. 'Dat lijkt me verschrikkelijk.'

Je hebt papieren boeken, e-books, luisterboeken. Nu zijn er ook 'levende boeken': mensen van vlees en bloed die hun levensverhaal vertellen. Juul Adang is zo'n levend boek uit de Human Library, een rondreizende bibliotheek van verhalenvertellers.

Het idee ontstond jaren geleden in Denemarken als een manier om vooroordelen rond minderheden weg te nemen. Het heeft zich inmiddels over de hele wereld verspreid. In India, Canada, Polen, Marokko, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten zijn al bijeenkomsten van de Human Library georganiseerd.

In Nederland heeft de Human Library al Rotterdam, Groningen en Maastricht aangedaan. Eindhoven en Alkmaar staan op het programma. Vandaag is Nijmegen aan de beurt. Bezoekers van bibliotheek de Mariënburg kunnen zich melden aan de balie waar ze kunnen kiezen uit een collectie levende boeken.

Op een bord staat wat er vandaag in de kast staat. Dat zijn onder andere een politieman, een christen, een Syrische vluchteling, de dochter van een NSB'er, een veganist, een transgender en een wiskundige nerd.

Onder het motto 'Don't judge a book by its cover' worden bezoekers uitgenodigd in gesprek te gaan met mensen die ze anders niet zo gemakkelijk zouden ontmoeten, vertelt Lieteke Aalbers die het project mede organiseert namens de Nijmeegse bibliotheek. 'De wereld wordt geregeerd door vooroordelen. Wij willen de kans bieden de persoon achter de buitenkant te leren kennen.'

Wie een boek leent mag twintig minuten een op een in gesprek gaan met de persoon naar keuze, met een uitlooptijd van tien minuten. Er wordt gretig gebruik van gemaakt. Terwijl buiten op straat het gedruis klinkt van de Vierdaagsefeesten, worden binnen intieme verhalen verteld.

Voor het schap met vakbladen laat een Syrische vluchteling foto's zien op zijn telefoon, tussen de cd's en dvd's van de muziekafdeling vertelt een jonge transgender zijn verhaal, op de afdeling Young Adults is een jonge biologe in gesprek met een overtuigde christen. Ze was nieuwsgierig naar zijn verhaal. 'Ik ken niet veel christenen.'

Zoals elke bibliotheek heeft ook de Human Library zijn bestsellers. Politieman Jan Pots is zo'n kaskraker. Aan Vincent de Jong en Anna Schreiner uit Groesbeek vertelt hij hoe het is om agent te zijn in de Afrikaanderwijk in Rotterdam - een buurt met tienduizend inwoners en 144 nationaliteiten. 'Als iemand geen geld heeft voor een wereldreis zeg ik: kom een dagje naar ons.'

'Veel mensen denken dat politiemannen vooral boeven vangen en bekeuringen schrijven', vertelt Pots. 'Maar het grootste deel van mijn tijd ben ik bezig met maatschappelijk werk.' Buurtpreventie, eenzaamheid bestrijden, mensen helpen op straat. 'Die kant kennen mensen niet van de politie.' Of hij altijd dat dikke pak aan heeft?, wil De Jong weten. Dat is een kogelwerend vest, zegt Pots. 'In mijn wijk is dat een must.'

Ze liepen toevallig langs de bibliotheek, vertelt De Jong naderhand. 'Een politieman leek me wel leuk. We hebben allemaal het liefst zo weinig met de politie te maken. Maar we weten weinig over hun beweegredenen en motieven.'

De vertellers voor de Human Library worden zoveel mogelijk lokaal geworven, zegt programma-coördinator Aalbers. De meesten die hier vandaag aanwezig zijn komen uit de omgeving van Nijmegen. Ze worden uitgezocht of melden zichzelf aan. Het project wordt gesponsord door de Europese Unie.

Het is niet voor iedereen weggelegd, benadrukt ze. 'Iedereen heeft een verhaal, maar niet iedereen kan een levend boek zijn. Je moet sterk in je schoenen staan. Sommige mensen gooien hun vooroordelen meteen op tafel. Je moet je ook kwetsbaar kunnen opstellen.'

Daar heeft Juul Adang geen moeite mee. Juul vertelt over de worsteling die het meebrengt om niet te kunnen kiezen tussen man zijn of vrouw. 'Van mijn moeder mocht ik een broek dragen. Maar op stijldansen mocht ik niet leiden, omdat ik een vrouw ben.' Bij de douane heeft Adang altijd gedoe met de V in het paspoort.

Peters voelt met haar mee. 'We leven in zo'n hokjeswereld.' Peters is bewust ongehuwd moeder en heeft een zoontje van 4. Die voedt ze neutraal op. 'Ik zeg altijd: roze is niet speciaal voor meisjes. Het is gewoon een kleur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.