Vergeet de Olympische Spelen Zonder acties zou Amsterdam destijds misschien op de voorlaatste plaats zijn geëindigd

Laten we is vredesnaam geen energie steken in welke poging dan ook de Olympische Spelen binnen te halen, stelt Hans van Wissen....

JAN RIJPSTRA (VVD) is een voorvechter van de lichamelijke opvoeding - of wat nu eindelijk het bewegingsonderwijs gaat heten - en dat siert de voormalige leraar l.o. Op dat specifieke gebied heeft hij zeker iets mee te delen, maar als 'sportwoordvoerder' van de VVD-fractie meende hij ook iets te moeten zeggen over een project waarvan hij kennelijk geen enkel benul heeft: de Olympische Spelen.

Amsterdam stelde zich - na een nationale tweestrijd met Rotterdam - kandidaat voor de Spelen van 1992. Een 'dommer' jaartal kon niet worden gekozen, want al eerder had Barcelona laten weten de Spelen van 1992 te willen huisvesten. Het enige probleem voor Samaranch, de Spaanse voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité, was dat Barcelona geen tegenkandidaten had en dat van een heuse verkiezing geen sprake leek te zullen zijn.

Dus wat deed Samaranch? Hij ging onder meer naar Sofia, Birmingham en Amsterdam. Hij paaide daar wat sportbestuurders (in Nederland de onschuldige mevrouw Le Coultre) en kreeg de betreffende steden waarachtig zo gek zich te kandideren.

Onder de tegenkandidaten bevond zich overigens als laatste ook Parijs. Was die stad dan even naief als Amsterdam? Nee, de Parijse kandidatuur was wisselgeld: het IOC kon wat de Winterspelen betreft daarna moeilijk nog om Albertville heen.

Wie enig inzicht had in de gang van zaken bij het IOC wist al lang en breed dat Barcelona de winnaar van de zogenaamde verkiezing zou zijn. De Spelen van 1992 moesten de kroon worden op de loopbaan van Samaranch. Maar Amsterdam tuinde er in en spendeerde 23 miljoen gulden aan een kansloze onderneming.

Amsterdam eindigde bij de verkiezing in Lausanne in 1986 op de laatste plaats, ondanks het inzetten van een gewichtige delegatie. Premier Lubbers, die verplicht werd de titelloze Samaranch met excellentie aan te spreken, werd vergezeld door Johan Cruijff en burgemeester Ed van Thijn. Anton Geesink deed pro forma ook mee, maar hij was als protegé van Samaranch de enige die al bij voorbaat wist hoe Amsterdam door het IOC werd gebruikt: als het kansloze stumperdje dat de triomf van Barcelona glans mocht geven.

De regie van Samaranch was perfect, Sofia, Birmingham en Amsterdam zouden natuurlijk in het stof van hun kleinheid bijten en Frankrijk zou als tegenprestatie de Winterspelen toegewezen krijgen.

Rijpstra en anderen doen het thans voorkomen alsof de Olympische Spelen van 1992 voornamelijk aan Amsterdam voorbijgingen door het optreden van Saar Boerlage en haar actiegroep Nolympics. Dat optreden zou thans, door de positieve cultuuromslag ten aanzien van sport, niet meer mogelijk zijn.

Dat is te veel eer voor de brave Saar, die in 1986 haar 'groentjes' te Lausanne nauwelijks in de hand kon houden. Weliswaar waren enkele IOC-leden in Lausanne, daags voor de verkiezing, zeer ontdaan over het feit dat hun limousine zo maar werd bespuugd, doch de uitslag stond allang vast en het optreden van Nolympics scheelde hooguit een plekje in de uiteindelijke rangorde. Zonder de actiegroep was Amsterdam misschien nog juist boven Sofia uitgekomen.

Wat destijds niet begrepen werd - en nu ook weer niet door de VVD'er Rijpstra - is dat de keuze voor een Olympische stad op de eerste plaats afhankelijk is van de voorzitter van het IOC en diens dagelijks bestuur, het zogenaamde Executive. Samaranch heeft 70 procent van de IOC-leden zelf aangezocht en laten benoemen, zij volgen blindelings de voorkeur van de Spanjaard. Die voorkeur wordt door twee samenhangende factoren bepaald: waar valt het meeste geld te verdienen en waar is de infrastructuur deugdelijk genoeg is. En wie geeft daarover uitsluitsel? Nee, niet het IOC, maar de Amerikaanse maatschappij (CBS of ABC) die de Olympische tv-rechten verwerft. Die betaalt de komende jaren gemiddeld meer dan een miljard gulden, is daarmee de grootste sponsor en stelt daarom de hoogste eisen.

Voor 1988 stelde zich onder meer Seoul kandidaat. Niemand verwachtte de aanwijzing van de Zuid-Koreaanse hoofdstad. Maar die had een bijna futuristisch accommodatieplan en legde - naar verluidt - de inspecterende IOC-leden zo in de watten dat die collectief overstag gingen.

Toen het gigantische zwemstadion in Seoul een maand voor de Spelen door de internationale zwemfederatie op een onvolkomenheid werd betrapt - een meter te weinig ruimte achter het startblok - werden 30.000 arbeiders uit de provincie gehaald die binnen het Olympisch complex in een maand tijd onder gewapend toezicht een nieuw stadion opbouwden.

Acht jaar later werd het 100-jarig jubileum van de moderne Spelen gevierd. Desondanks gingen de Spelen van 1996 niet naar Athene maar naar Atlanta. In Piraeus lag ten tijde van de bidding een schitterend Olympisch complex, maar dat was niet voldoende, omdat de infrastructuur te slecht werd bevonden. Atlanta kreeg de voorkeur, onder meer omdat CNN en Coca Cola er waren gevestigd.

Wie zich wil kandideren voor de Olympische Spelen, dient het politieke en commerciële krachtenveld enigszins te kennen. De Nederlandse IOC-leden kennen dat niet of willen met het Nederlandse NOCNSF niets te maken hebben (Geesink). Misschien kunnen mensen als Rijpstra eerst eens bekijken hoe Nederland binnen de internationale sport een serieuzer bestuurlijke plaats kan gaan innemen. Voorlopig wordt binnen het IOC om het landje van Margot Vliegenthart gemeesmuild. De terughoudendheid van de staatssecretaris is daarom volkomen op haar plaats.

En in feite is Vliegenthart nog te toegeeflijk door heel voorzichtig een onderzoek toe te zeggen naar de mogelijkheid om meer grote sportevenementen naar Nederland te halen.

Het is de aloude sjabloon-oplossing: we stellen een onderzoek in. Maar zeker in dit geval is dat onderzoek overbodig. Nederland krijgt ook in 2012 de Olympische Spelen niet. UCI-voorzitter (en IOC-lid) Hein Verbruggen kan een WK-wielrennen in Limburg onderbrengen, Thialf zal nog in lengte van jaren het WK schaatsen herbergen, maar voor hogere ambities is meer nodig.

Hans van Wissen is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden