Nieuws Incabes

Vergeet de aardbei: de opgevoerde incabes is klaar voor teelt op grote schaal

Meer en grotere vruchten, compactere planten en makkelijker te kweken. Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd het kittige oranje vruchtje de ‘incabes’ met subtiele genetische manipulatie klaar te maken voor teelt op grote schaal. 

De incabes, ook wel goudbes of ananaskers genoemd. Beeld Sebastian Soyk, Nature Plants

Dat is nog maar het begin: verwacht een hele reeks nieuwe exotische vruchten, groenten en zaden in het schap, stellen de onderzoekers.

De incabes, ook wel ananaskers of goudbes, is enigszins bekend als ‘superfruit’ en als exclusieve extra bij de garnering: een in papierachtig vlies gestoken kleine vrucht met een friszoete, ietwat vanilleachtige smaak. De bes, die een beetje lijkt op de cherrytomaat, komt uit Midden- en Zuid-Amerika, maar is lastig op grote schaal te kweken, omdat hij klein is en er maar weinig aan een struik groeien.

Maar door de erfelijke eigenschappen van de plant wat bij te vijlen met de veelbesproken genetische precisietechniek CRISPR-Cas, is het Zach Lippmann en collega’s van het Cold Spring Harbor Laboratorium in New York nu gelukt om de plant ‘op te voeren’, zodat kwekers hem rendabel kunnen telen. Zo zijn Lippmanns incabessen wat groter en groeien ze in trosjes in plaats van als losse vruchten, zoals in het wild. Ook zijn de planten kleiner en voller. ‘Ons doel is deze uniek smakende vrucht te vestigen als de vijfde bes die grootschalig wordt geteeld, naast de aardbei, braam, bosbes en framboos’, schrijft het team in vakblad Nature Plants.

Tomaat als voorbeeld

De genetische verbeteringen keek Lippman af bij de aan de incabes verwante tomaat, legt hij uit per e-mail: ‘We hebben eenvoudigweg wat we door de jaren hebben geleerd van de tomaat toegepast, door soortgelijke mutaties direct in de incabes aan te brengen.’ Een beetje alsof je een auto opvoert door te kijken hoe de buurman dat heeft gedaan, dus eigenlijk. Maar wel zonder nieuwe onderdelen, benadrukt Lippmann: ‘We hebben geen eigenschappen van de tomaat ingebracht.’

Die aanpak biedt perspectief, want de wereld telt veel meer zogeheten ‘weesgewassen’ die wel een genetische opknapbeurt kunnen gebruiken zodat ze geschikt worden voor grootschalige teelt. Zoals het Afrikaanse graan teff, bekend van de Ethiopische pannenkoeken, het kalk- en vezelrijke graan amaranth en de aan kousenband verwante bonensoort koe-erwt, somt het team op.

Quinoa

Ook het trendy zaad quinoa was tot voor kort zo’n weesgewas, vertelt in Wageningen plantenonderzoeker Jan Schaart. Het vergde decennia kruisen en veredelen voordat de plant ook geschikt was voor teelt in ons land. ‘Daarom word ik enorm blij van dit onderzoek’, reageert Schaart op de incabessenstudie. ‘Dit laat zien hoe je met CRISPR-Cas snel en efficiënt meerdere eigenschappen tegelijk kunt aanbrengen in dit soort gewassen, gebruikmakend van de enorme hoeveelheid kennis die we inmiddels van andere gewassen hebben vergaard.’

Ook Schaart acht het vooruitzicht ‘zeker reëel’ dat de ananaskers op den duur net zo normaal wordt als de aardbei. Al zal het nog wel enkele jaren duren, verwacht hij: ‘De plant zal verder ontwikkeld en getest moeten worden in het veld, voordat je echt een ras hebt dat klaar is voor de boer.’ Lippman werkt nog aan een extra genetische verandering, waardoor de bessen langer aan de struik blijven hangen – nodig om ze efficiënt te kunnen oogsten, zegt Schaart.

Betere cassave 

Eerder gaven wetenschappers de cassave een genetische upgrade met Crispr-Cas. Al zal men naar Afrika moeten uitwijken voor toepassing.

Genetische manipulatie 

De opgevoerde bes zet opnieuw de vraag op scherp wat nu precies genetische manipulatie is. Volgens een recente uitspraak van het Europees Hof zou de incabes in Europa langs allerlei uitgebreide veiligheidsprocedures moeten, omdat hij langs technologische weg tot stand is gekomen. ‘Maar strikt genomen is dit geen genetisch gemodificeerd product, omdat de natuur deze mutaties ook spontaan had kunnen voortbrengen’, mailt Lippman desgevraagd. ‘Het was alleen wel een enorme uitdaging, zo niet onmogelijk geweest om deze verbeteringen met conventioneel kruisen en veredelen te krijgen. We hadden eindeloos moeten wachten tot de natuur bij toeval varianten zou opleveren die een compacter en vruchtrijkere plant met grotere vruchten geven.’

Weg met CRISPR-Cas?

Na jaren gesteggel sprak het Europees Hof zich onlangs uit over de toekomst van de gentech genaamd CRISPR-Cas. Met vergaande gevolgen voor de landbouw - en het eten op uw bord. Lees onze analyse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.