Column

Vergankelijk videowerk en hermetische Iraanse kunst

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: vergankelijk videowerk en hermetische Iraanse kunst.

Art Rotterdam. Beeld Geert Broertjes

Rotterdam, 10 februari

En toen stuurde de galeriehouder die mij een 'dorre pruim' had genoemd - en die zichzelf misschien had herkend in mijn stuk van vorige week - me een VIP-uitnodiging voor Art Rotterdam. Of dat nu een vermomd excuus was, een vergissing of pure schijnheiligheid - soit! Ik ging als VIP en hoefde daar niet eens mijn best voor te doen. Een paar uur voor de opening, het moment waarop de incrowd zichzelf alvast schouderklopjes uitdeelt, was ik present en klaar voor de kunst.

En wat zag ik? Een lange man, neergehurkt bij een verzameling grijskleurige confetti in de stand van Galerie van Gelder uit Amsterdam. Hij ordende het spul zorgvuldig. Een paar vlokjes nam hij voorzichtig tussen duim en middelvinger, om ze een paar centimeter verderop te laten vallen. Een briljante performance, ik bleef minuten kijken. Pas toen de gehurkte man overeind kwam, herkende ik galeriehouder Kees van Gelder. Ik had naar het neerleggen van een kunstwerk gekeken: Untitled van Olivier Mosset, 40 duizend euro. Of de koper die charmante installateur erbij krijgt, heb ik niet gevraagd.

Juist dit soort rommeligheden maken zo'n VIP-preview zeer de moeite waard. De galeriewereld lijkt soms enkel uit zwarte kleding, travestieterig hoge hakken en wollig taalgebruik te bestaan, dan is het best verfrissend deze types eens op niet-kunstzinnig bedoelde wijze met de materie te zien worstelen.

Info

Art Rotterdam Van Nellefabriek. Rotterdam, t/m 14/2

Qua wollig taalgebruik kon ik mijn geluk ook op. Het lijkt daarbij de bedoeling minstens één woord te ruilen voor een Engelstalige variant. Dus hoorde ik een galeriehouder geduldig en consequent over 'images' praten, terwijl hij de Nederlandse taal verder wel leek te beheersen. Elders had iemand het over een 'vessel', waarschijnlijk omdat het Hollandse equivalent 'vat' zo ontzettend huis-tuin-en-keuken klinkt.

Intussen viel ik als een blok voor de no-nonsensepresentatie van Joep van Liefland bij Van Zijll Langhout uit Amsterdam. Deze stand leek de hobbykamer van een man van zekere leeftijd: gevuld met videobanden en gedateerde opname- en afspeelapparatuur. Lopend langs de beschreven stickers op de videobanden zag ik dat iemand Superman I en Hamlet had opgenomen, maar ook een film die Fussball ist unser Leben heet.

Liefland vertelde dat de installatie eigenlijk gaat over vergankelijkheid, dat de videobanden 'uitgediend' zijn. 'Eigenlijk zijn wij mensen ook een soort videobanden', zei hij toen. Wij raken ook op, bedoelde hij. En hij heeft gelijk. Soms heeft iemand geen Engelse woorden nodig om een diepfilosofische snaar te raken.

Silence Beeld Azadeh Fatehrad

Amsterdam, 11 februari

Toen wij van Rotterdam vertrokken, hadden wij zin in iets anders dan al die l'art pour l'art. Wij wilden de ramen opengooien en de buitenwereld naar binnen laten. Dus namen we achter het Amsterdamse Centraal Station de pont naar d'overkant, alwaar zich Framer Framed bevindt. Plek voor interculturele processen en kunst in een globaliserende samenleving, ik parafraseer de website.

De naam van die ruimte is ontleend aan het werk van de Vietnamese, politiek geëngageerde filmmaker en schrijver Trinh T. Minh-ha, las ik - en nee, ik kende haar ook niet, maar zoiets spreekt toch boekdelen.

Ik had goede zin. Ik zou mij laten onderdompelen in de opkomst van de Iraanse vrouwenbeweging. Over het feminisme laat ik me doorgaans geringschattend uit, maar deze keer zou het anders zijn, bedacht ik. Bij Framer Framed geen overdreven heldinnenverering of objecten met te veel hangend textiel, maar gretige, politieke kunst, die gemaakt was uit noodzaak en waar ik wat van kon leren.

Dat vermoeden klopte - en ook weer niet. Ik kwam de ruimte binnenlopen en zag geen opzwepende tentoonstelling, maar een klinisch pop-upproefschrift. Ik zag een vitrine met handgeschreven Perzische brieven zonder vertaling. Op een tafel: dikke boeken over de vrouwenbeweging in Iran. Verspreid door de ruimte: films en projecties met oude beelden van Iran, het krachtige vrouwenprotest uit 1979 en een moeilijk verstaanbaar interview met een erudiete professor. Bij de uitgang controleerde iemand of het bezoek alles had begrepen - goed, dat laatste is niet waar, maar zo voelde het.

Info

Iran's Women's Movement: On the Archive of Sadique Dowlatabadi Framer Framed. Amsterdam, t/m 8/3

Uitleg? Persbericht? Ik zette al mijn ramen open, maar de Iraanse vrouwenbeweging liet me niet binnen. Somebody throw me a lifeline! Of een Perzisch woordenboek. En waar was de kunst gebleven in deze afstandelijke boel?

Samensteller was kunstenaar Azadeh Fatehrad. Die had het archief van een van de beroemdste Iraanse feministen uit de vorige eeuw, Sadique Dowlatabadi, minutieus bestudeerd en het in deze vorm gegoten. Een bewonderenswaardige exercitie, alleen was ze onderweg helaas de verbeelding kwijtgeraakt. Er waren welgeteld drie grote foto's van een geheimzinnige gesluierde die de worsteling van de Iraanse vrouw moest uitbeelden, maar dat niet deed. Weggestopt in de kelder vond ik een muurtekening van Hadassah Emmerich.

Dit hield niet over. Was will das Weib?, vroeg wijlen Freud. Nou ja, dát kreeg ik wel mee: de vrijheid om te zeggen wat ze wil, met of zonder hoofddoek. Belangrijker leek me nu even de vraag: Was will Framer Framed?

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden