NIEUWSarbeidsmarkt

Vergaand advies aan kabinet: iedereen wordt weer werknemer

Met een totale hervorming van de spelregels op de arbeidsmarkt moet de kloof tussen werknemers, zelfstandigen en flexwerkers worden gedicht. Dat vergt ingrepen in de loonbelasting, in het arbeidsrecht en in de sociale zekerheid. 

Jongeren van FNV Young & United in de lift van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Beeld MARTIJN BEEKMAN

Dat betoogt een commissie onder leiding van oud-topambtenaar Hans Borstlap in een langverwacht advies aan het kabinet. Het advies, dat donderdagmiddag officieel wordt gepresenteerd, kan een grote rol spelen bij het opstellen van de partijprogramma’s voor de verkiezingen van 2021 en in de kabinetsformatie daarna.

Volgens de commissie is de groeiende ongelijkheid op de arbeidsmarkt niet alleen onrechtvaardig voor grote groepen mensen, maar ook schadelijk voor de economie. Door de onzekerheid over werk en inkomen kunnen flexwerkers geen huis kopen en durven zij geen gezin te stichten. Een kleine, krimpende meerderheid van werknemers in vaste dienst heeft nu veel meer rechten en zekerheden dan de grote, groeiende minderheid van flexkrachten en zelfstandigen, terwijl zelfstandigen juist weer grote belastingvoordelen hebben.

Reeks ingrepen

De commissie adviseert een reeks ingrepen die alle werkenden gelijke basisrechten en plichten moet geven. Iedereen die voor een bedrijf of organisatie werkt, wordt weer werknemer. Het verschil tussen flexkrachten, zelfstandigen en werknemers verdwijnt. Alleen als een opdrachtgever kan aantonen dat iemand echt als zelfstandige aan de slag is, mag iemand ook zo worden behandeld. Uitzendkrachten zijn er alleen voor tijdelijk werk, zoals het opvangen van piekproductie of vervanging bij ziekte. Uitzendwerk mag maximaal een halfjaar duren. Alle andere constructies worden ontmoedigd of onmogelijk gemaakt.

Dat gaat niet zonder een reeks maatregelen, die niet los van elkaar kunnen worden genomen. Ten eerste worden de vaste contracten losser van aard. Ontslag aanzeggen wordt makkelijker. Als een werknemer volgens de werkgever niet goed functioneert, moet de rechter altijd toestemming geven voor ontslag. Als de rechter dat eigenlijk onredelijk vindt, kan hij een ontslagvergoeding toekennen. Ook moet het ‘deeltijdontslag’ makkelijker worden: een werkgever in financiële nood kan het aantal werkuren verminderen.

Dit adviseert de commissie-Borstlap:

Versoepeling van het ontslagrecht

‐ De relatie tussen werkgever en werknemer moet losser worden. Werkgevers mogen functie, arbeidsplaats en werktijd van werknemers aanpassen wegens bedrijfseconomische omstandigheden;

‐ De werkgever kan, na goedkeuring door het UWV, deeltijdontslag opleggen wegens bedrijfseconomische omstandigheden;

‐ Een ontslagaanvraag vanwege disfunctioneren moet de rechter altijd toekennen. Als er geen redelijke grond is, volgt een boete.

De belastingen

‐ Voor alle werkenden gaan dezelfde belastingen gelden;

‐ Belastingvoordelen voor zelfstandigen worden geleidelijk afgebouwd;

‐ Belastingregels voor zelfstandigen en directeuren-grootaandeelhouders worden toegespitst op het vermogen in de onderneming. Belastingvoordeel is er alleen voor wie daadwerkelijk onderneemt;

‐ Hogere premies in de sociale zekerheid voor flexwerkers, te betalen door werkgevers;

‐ Een hoger wettelijk minimumloon voor flexwerknemers;

‐ Tijdelijke contracten mogen maximaal twee jaar duren. Nu is dat drie jaar;

‐ Oproepcontracten krijgen per kwartaal een minimum aantal betaalde uren toegezegd;

‐ Uitzendkrachten krijgen de arbeidsvoorwaarden van het bedrijf waar ze werken;

‐ Bemiddelaars (dus geen uitzendbureaus, maar bijvoorbeeld een platform op internet) worden gelijkgesteld met werkgevers voor betaling belastingen en premies als de betaling via de bemiddelaar loopt.

Werken

‐ Er zijn drie groepen werkenden: zelfstandigen, werknemers met een contract (tijdelijk of vast) en uitzendkrachten;

‐ Wie voor een bedrijf of organisatie werkt, is werknemer. Tenzij door de opdrachtgever kan worden aangetoond dat de werkende echt een zelfstandige is. De bewijslast wordt omgedraaid in vergelijking met nu;

‐ Uitzendkrachten doen alleen werk dat qua duur en omvang van tevoren niet, of moeilijk is te overzien. Vluchtroutes worden bestreden en afgesloten. Uitzendwerk duurt maximaal 26 weken;

‐ Werkenden krijgen hulp om hun rechten op te eisen.

Een leven lang leren

‐ Iedereen krijgt bij de geboorte een persoonlijk ontwikkelbudget;

‐ De werkgever stort maandelijks een bijdrage in dat budget;

‐ Bij ontslag wordt de transitievergoeding in het ontwikkelbudget gestort.

Verzekeringen

‐ Bij ziekte betaalt de werkgever voortaan één jaar het loon door in plaats van twee jaar nu;

‐ Er komt een publieke basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid op het bestaansminimum, voor alle werkenden die een jaar niet hebben kunnen werken. Voor werknemers blijft daarboven het huidige, hogere niveau bestaan. Zelfstandigen kunnen zich bijverzekeren.

Werkloosheidsuitkering WW

‐ De WW‐uitkering voor ontslagen werknemers wordt hoog en kortlopend. Nu is de WW-uitkering maximaal twee jaar;

‐ Iedereen wordt verplicht tot periodieke om- of bijscholing via de ‘loopbaanwinkel’, betaald uit het persoonlijk ontwikkelbudget.

Pensioen

‐ Voor aanvullend pensioen boven de AOW gelden nu nog afwijkende verplichtingen voor verschillende werkenden. De commissie wil een gelijk speelveld en daarom ligt een ‘aanvullende voorziening in het fundament voor alle werkenden’ voor de hand. De vraag of dit neerkomt op een hogere AOW-uitkering wordt in het rapport niet uitgewerkt. 

Inkomstenbelasting voor alle werkenden gelijk

Ten tweede verdwijnen voor zelfstandigen de huidige belastingvoordelen. De inkomstenbelasting wordt voor alle werkenden hetzelfde. Voor kleine zelfstandigen is dat een lastenstijging. Maar dat is volgens de Commissie ‘het spiegelbeeld van ongelukkig fiscaal beleid in de afgelopen decennia’. Bij de belastingheffing is ‘een onhanteerbaar groot onderscheid’ tussen zelfstandige en onzelfstandige arbeid gegroeid, waardoor werkenden ‘op oneigenlijke gronden’ gestimuleerd werden voor zelfstandigheid te kiezen.

De overheid kan ondernemen wel stimuleren, maar dan met belastingvoordeel dat zich richt op een ‘wezenlijk onderscheidend element van ondernemen’: het gebruik van kapitaal voor het bedrijf. Dit is nadelig voor zelfstandigen die vooral werken en weinig geld investeren in hun bedrijf, maar dat is volgens de commissie een ‘onvermijdelijk gevolg van de keuze om arbeid gelijk te belasten ongeacht de verschijningsvorm.’

Flexwerkers bij flexplek HNK in Den Bosch.Beeld Marcel van den Bergh

Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor iedereen

Ten derde is een forse hervorming van de arbeidsverzekeringen nodig. Voor alle werkenden moet er een verzekering komen tegen inkomensverlies door arbeidsongeschiktheid. Die verzekering biedt, na een keuring die volgt op een jaar ziekte, een uitkering op bestaansminimum. De werkgever moet een zieke werknemer een jaar het loon doorbetalen, nu is dat nog twee jaar. Zelfstandigen moeten zichzelf tijdens dat jaar ziekte bedruipen.

Ten vierde moet er veel meer worden gedaan aan permanente scholing, om werkenden beter voor te bereiden op veranderingen in het werk. De commissie stelt voor dat iedereen bij de geboorte een ‘persoonlijk ontwikkelbudget’ krijgt. ‘Iemand’, zo schetst de commissie de toekomst, ‘die een opleiding afrondt in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo’er) houdt hiervan na zijn initiële schoolperiode meer over dan een universitair geschoolde werkende, vanwege het verschil in kosten tussen beide opleidingen. Mensen kunnen hun ontwikkelbudget gebruiken om bij te blijven in hun vak, of om een nieuw beroep te leren als het tijd is om de bakens te verzetten.’

Werkgevers moeten maandelijks een bijdrage in dat individuele budget storten. Bij ontslag is de transitievergoeding niet meer vrij beschikbaar, maar moet ook in dat budget worden gestort en voor scholing gebruikt.

FNV

‘Wij zijn blij dat de commissie-Borstlap tot dezelfde conclusie komt als wij, namelijk dat de doorgeslagen flexibilisering van de arbeidsmarkt aangepakt moet worden’, stelt FNV-bestuurder Zakaria Boufangacha. Net als de commissie vindt FNV dat er een einde moet komen aan de  ‘wildgroei’ van contracten.

De vakbond is het echter niet op alle punten met de commissie eens. Als kritiekpunt merkt FNV op dat er in het onderzoek weinig oog is voor de rol die werkgevers gespeeld hebben in de flexibilisering van de afgelopen tijd. In het rapport lijkt het alsof werkgevers de huidige situatie is overkomen, terwijl zij hier volgens FNV zelf ‘jarenlang op hebben aangestuurd’. Ook zou er weinig aandacht zijn voor kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt, zoals mensen met een arbeidshandicap en gaat de commissie in de ogen van FNV te ver met het voorstellen voor het terugschroeven van de ontslagbescherming.

Zelfstandigen Bouw

Ondernemersorganisatie Zelfstandigen Bouw stelt dat de commissie-Borstlap, door voor te stellen iedere werkende als werknemer te beschouwen tenzij kan worden aangetoond dat het een zelfstandige is, voorbij gaat aan de behoefte van zelfstandigen om in vrijheid te ondernemen en zeggenschap te hebben over hun eigen werk. ‘Dat getuigt van oud denken en een gebrek aan respect voor de ruim 1 miljoen zzp’ers.’

Voorzitter Charles Verhoef ziet in het eindrapport wel een aantal goede aanbevelingen voor een gezonde arbeidsmarkt. Daarbij wordt onder meer gewezen op het basisstelsel bij arbeidsongeschiktheid voor alle werkenden en het pleidooi voor persoonlijke ontwikkelbudgetten voor alle werkenden. Verhoef is het ook eens met maatregelen die moeten voorkomen dat zzp’ers worden ingeschakeld omdat zij goedkoper zijn dan werknemers.

Commissievoorzitter: ‘Niemand zal alleen maar blij worden van onze voorstellen’
Zo’n beetje alle spelregels rond werk moeten op de schop, van de arbeidscontracten en de loonbelasting tot de sociale zekerheid. Dat adviseert de commissie Regulering van werk onder leiding van Hans Borstlap (CDA, 73), oud-ambtenaar bij de ministeries van Algemene Zaken en Sociale Zaken en oud-lid van de Raad van State.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden