Nieuws Rookverbod

Verdwijnt de sigaret uit het Nederlandse straatbeeld?

Als eerste stad in Nederland krijgt Rotterdam mogelijk drie geheel rookvrije straten. Het Erasmus MC, het Erasmiaans Gymnasium en de Hogeschool Rotterdam zijn daarover in gesprek met de gemeente. Tegelijkertijd liggen er ook al plannen klaar in Groningen en Amstelveen. Verdwijnt de roker van de Nederlandse straten?

Leerlingen van de Hogeschool Rotterdam roken buiten een sigaret. Foto ANP

De drie Rotterdamse instellingen willen niet alleen hun eigen gebied geheel rookvrij maken, maar ook op de straten rondom de hogeschool, het gymnasium en het ziekenhuis moet roken worden verboden. Het rookhok voor de ingang van het Erasmus MC gaat ook verdwijnen. Op die manier moet de gezondheid van de studenten, scholieren en patiënten worden beschermd. Willen ze toch roken? Dan moeten ze de straat uit.

Dat past in een trend: roken wordt op steeds meer plekken in Nederland verboden. Sinds 2004 heeft iedereen recht op een rookvrije werkplek, in 2008 kwam er een rookverbod voor horeca en in 2014 raakten ook kleine kroegen hun uitzonderingspositie kwijt. Antirookorganisatie Clean Air Nederland spande in 2017 een rechtszaak aan om rookruimten te verbieden, maar verloor. In hoger beroep kreeg de belangorganisatie alsnog gelijk, waardoor het kabinet per 2020 ook rookruimten gaat sluiten.

En er staat nog meer op de rol. Het kabinet wil roken op terrassen verbieden, zei staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) in mei. Nu volgt mogelijk ook een verbod op roken op straat. Dat is nieuw. Aan de drie bovengenoemde Rotterdamse straten zitten geen andere bedrijven en woont ook niemand, maar de symbolische en juridische waarde van een rookverbod is groot.

Algemene Plaatselijke Verordening

Maar is een rookverbod op straat juridisch haalbaar? Een gemeente kan in een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) maatregelen treffen aangaande de openbare orde en veiligheid. Dat kan gaan over de gezondheid van inwoners, en dus over een rookverbod.

‘Een belangrijke hoofdregel is dat je daarmee niet landelijke wetten doorkruist’, zegt Hugo Doornhof, advocaat bij kantoor AKD en gespecialiseerd in gemeenterecht. Hij plaatst zijn vraagtekens bij de rechtmatigheid van een lokaal verbod. In de Tabaks- en rookwarenwet staat expliciet aangegeven dat bepaalde bedrijven en instellingen een rookverbod mogen instellen op hun eigen terrein.

‘De cruciale vraag is of de Tabakswet hiermee impliceert dat buiten die gebouwen wel altijd gerookt mag worden’, zegt Doornhof. Daarover wordt in de wet niet  gesproken. Doornhof twijfelt daarom of roken in openbare ruimte verboden kan worden: ‘Ik ben heel, heel voorzichtig. Als ik naar de parlementaire geschiedenis kijk, dan wordt daarin gezegd dat een rookverbod, bijvoorbeeld in de horeca, toelaatbaar is omdat er altijd nog op straat kan worden gerookt.’ Haalt een gemeente dat recht weg, dan is dat mogelijk niet met de wet te verenigen, meent Doornhof.

Een rechter zal uitspraak moeten doen, tot die tijd is het gissen. De geldigheid van het verbod kan voor de rechter komen als iemand een boete krijgt voor roken op straat en besluit om die boete aan te vechten. Een andere manier om duidelijkheid te krijgen, is een aanpassing van de Tabakswet. ‘Om twijfel weg te nemen, kan de ‘Den Haag’ de bevoegdheid om plekken aan te wijzen waar een rookverbod geldt bij gemeenten neerleggen’, zegt Doornhof.

Bredere trend

De oproep uit Rotterdam staat niet op zichzelf. In Amstelveen wil de coalitie een rookvrije gemeente. Bij een zwembad en een speeltuin is roken al verboden, als het aan de gemeente ligt volgen ook bus- en tramhaltes. In Groningen wil het college ‘de mogelijkheid hebben specifieke gebieden aan te wijzen waar het verboden is rook(gassen) te verspreiden’. Het voorstel ligt momenteel bij de gemeenteraad.

Naast het juridische aspect, is er nog een probleem: de handhaving. Wie gaat het rookverbod controleren? In Groningen wordt de aanvrager van een rookverbod gevraagd om ‘actief mee te werken aan het bekendmaken en het handhaven van het verbod’. De gemeente moet eerst juridische ruimte krijgen om het verbod te handhaven. Een woordvoerder van de gemeente Amstelveen laat weten dat ze nog niet weet hoe de ‘uitvoeringsorganisatie eruit gaat zien’.

Mogelijk gelden de Verenigde Staten uiteindelijk als voorbeeld. Daar kunnen steden al zelf beslissen of ze een rookverbod invoeren. In New York is het bijvoorbeeld verboden om te roken in de meeste uitgaansgelegenheden en parken, en in maart kwam een New Yorkse politicus met het plan om roken tijdens het lopen te verbieden: New Yorkers zouden dan enkel mogen roken terwijl ze stilstaan. 

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.