Analyse Verdwijning Meng Hongwei

Verdwijning Interpol-baas past in patroon van Chinese intimidatie

De verdwijning van Interpol-baas Meng Hongwei in China past in een patroon van verdwijningen van politici, activisten en kunstenaars. Het is een middel om hele sectoren te intimideren. Officieel gaat het om beschuldigingen van corruptie, maar in feite vaak om afwijkingen van de politieke leer.

Interpol-baas Meng Hongwei. Beeld AP

En zo kwam er maandag eindelijk enige duidelijkheid in de zaak Meng Hongwei, de ex-topman van Interpol die vorige week in China spoorloos verdween. De Chinese autoriteiten lieten weten dat hij wordt verdacht van corruptie en andere vergrijpen. Zondag had Interpol al Mengs aftreden gemeld.

De verdwijning van de Interpol-baas, tevens onderminister van Openbare Veiligheid in China, staat allerminst op zich. Beijing zet sinds jaar en dag verdwijningen in om kritische geluiden of een gebrek aan loyaliteit aan de officiële politieke lijn van de Communistische Partij aan te pakken.

Onder de huidige president en sterke man Xi Jinping heeft dit helemaal een hoge vlucht genomen. Xi begon de omvangrijkste zuiveringscampagne sinds de dagen van grote roerganger Mao Zedong. Volgens schattingen zijn al meer dan een miljoen lagere en hogere overheids-, partij- en legerfunctionarissen verdwenen en opgesloten, alsmede onbekende aantallen activisten.

Vast patroon

De verdwijningen volgen een vast patroon. Mensen worden opgepakt door de geheime dienst, zonder aanklacht, en maandenlang ‘onderzocht’ (tegenwoordig vaak door de Nationale Supervisie Commissie, de anti-corruptiewaakhond van de Communistische Partij), vaak zonder enig contact met familie of advocaat. Vervolgens komt er veelal een aanklacht wegens corruptie uit de hoge hoed, soms ook wegens politieke afwijkingen.

Dit lijkt ook bij Meng het geval. Zijn naam wordt in verband gebracht met de machtigste politicus die onder Xi Jinping verdween: Zhou Yongkang, een voormalig lid van het staand comité van het politbureau van de partij en ex-minister van Openbare Veiligheid. Zhou was indertijd de grote rivaal van Xi, maar zit nu levenslang uit. Officieel wegens corruptie, officieus wegens een ‘openlijke samenzwering om het partijleiderschap te bemachtigen’.

Het doel van de verdwijningen is uiteraard om een afschrikwekkend voorbeeld te stellen. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 2011, toen de autoriteiten vreesden dat de democratische woelingen van de Arabische Lente zouden overslaan naar China. Toen verdwenen onder meer in korte tijd meer dan veertig kritische activisten, kunstenaars en intellectuelen, zoals de mensenrechtenjurist Teng Biao. Tegenwoordig gaat het vooral om Oeigoeren, de islamitische minderheid in het westen van China. Van hen zouden er al meer dan een miljoen in heropvoedingskampen zitten.

Niemand is onkwetsbaar

Nieuw aan de zaak-Meng Hongwei is dat het om een politicus met een hoge internationale functie gaat. Meng werd eind 2016 de hoogste man van het in het Franse Lyon gevestigde Interpol. Dit werd toen gevierd als een succes voor China, dat graag meer eigen mensen in internationale topfuncties ziet.

Meng Hongwei, president van Interpol. Beeld Interpol

De boodschap van de zaak-Meng is duidelijk: niemand is onkwetsbaar. ‘Het onderzoek toont aan dat er geen privileges en uitzonderingen op de wet bestaan, en iedereen die de wet overtreedt streng bestraft wordt’, zei het ministerie van Openbare Veiligheid in een verklaring. Ook anderen die net als Meng steekpenningen zouden hebben aangenomen, worden vervolgd.

De zaak-Meng is ook een boodschap aan de internationale gemeenschap. Beijing weet dat de verdwijning van een topman wordt gezien als een smet op het imago van China als modern land met een beschaafde rechtsorde. Maar de zaak laat ook zien dat de supermacht zich inmiddels zo sterk voelt dat het haar niets kan schelen wat het buitenland ervan vindt.

Fan Bingbing, filmster en actrice

De verdwijning van de immens populaire filmactrice Fan Bingbing, een opkomend Hollywoodster (onder meer X-Men: Days of Future Past) met 62 miljoen volgers op Weibo (het Chinese Facebook), hield drie maanden heel China in zijn greep. Vorige week kwam er uitsluitsel: ze werd verdacht van belastingfraude. De 37-jarige Fan en bedrijven waarmee ze werkt, moeten 130 miljoen euro achterstallige belasting betalen. Chinese staatsmedia noemen Fans zaak een waarschuwing aan de hele Chinese kunst- en amusementswereld dat hoge gages en neveninkomsten de regering een doorn in het oog zijn. Volgens persbureau Xinhua zal de boete een duurzame, gezonde ontwikkeling van de film- en tv-industrie bevorderen en de belastingmoraal verhogen. Fan bekende schuld op Weibo. ‘Ik ben het vertrouwen van de samenleving niet waard en heb fans die van me houden teleurgesteld’, aldus Fan, die nog steeds vastzit op een onbekende plek.

Ai Weiwei, kunstenaar en activist

Ook een internationale kunst-superster als Ai Weiwei (61) werd slachtoffer van verdwijning. In 2008 prees het regime hem nog als mede-ontwerper van het spectaculaire hoofdstadion van de Olympische Spelen in Beijing (het befaamde Vogelnest), maar drie jaar later werd hij vanwege zijn kritische politieke opstelling bestempeld tot staatsvijand en werd zijn atelier in Shanghai gesloten. In 2012 werd hij opgepakt toen hij voor een tijdelijk werkverblijf naar Duitsland wilde vliegen. Hij zat drie maanden vast zonder contact met advocaat of familie. Daarna volgden nog maanden van huisarrest. Ai Weiwei vertelde de Volkskrant later dat jaar dat hij eindeloos was verhoord over verzonnen aanklachten, van staatsondermijning en pornografie tot verraderlijke samenwerking met de CIA. Ook kreeg hij een enorme belastingaanslag, wegens zogenaamde belastingfraude.

Gui Minhai, uitgever en schrijver

Gui Minhai (54) is eigenaar van uitgeverij Causeway Bay Books in Hongkong, maar bezit de Zweedse nationaliteit. Hij schreef diverse kritische boeken over de Chinese politiek. In 2015 verdween hij op vakantie in Thailand, vrijwel tegelijk met vier andere medewerkers van zijn uitgeverij. De verdwijningen werden gezien als een teken dat China af wilde van de relatieve vrijheid van meningsuiting in Hongkong. Drie maanden later verscheen er een bizarre video waarin Gui schuld bekende aan subversieve activiteiten, en verklaarde geen beroep te zullen doen op zijn Zweedse staatsburgerschap. In oktober 2017 kwam hij vrij. Begin dit jaar verdween hij opnieuw. Wederom dook er een video met een schuldbekentenis op. Gui beschuldigde Zweden ervan hem als pion tegen China te gebruiken.

Lees meer over het patroon van verdwijningen van politici, activisten en kunstenaars

Vermiste Interpolbaas door China verdacht van corruptie

Ex-Interpolbaas Meng Hongwei wordt officieel verdacht van corruptie. Dat heeft het Chinese ministerie van Openbare Veiligheid maandag bekend gemaakt op zijn website

Topman politieorganisatie Interpol na reis naar China van de aardbodem verdwenen

De voorzitter van de internationale politieorganisatie Interpol, de Chinees Meng Hongwei, wordt vermist. Van de 64-jarige Meng, die op het Interpolhoofdkwartier in Lyon werkt, is niets meer vernomen nadat hij op zaterdag 29 september in het vliegtuig stapte naar China. 

China's populairste actrice is maanden zoek en duikt weer op na belastingdeal van 112 miljoen euro

Een van China’s bekendste filmsterren, Fan Bingbing, is diep door het stof gegaan omdat zij de belastingen heeft ontdoken. De actrice, bekend van onder andere Hollywoodblockbusters als Iron Man 3 en X-Men: Days of Future Past, heeft haar excuses aangeboden nadat ze was veroordeeld tot het betalen van 112 miljoen euro.

China’s populairste actrice is al maandenlang zoek

Stelling: China’s populairste actrice is zoek, maar nog wel een rolmodel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.