Verdwenen op weg naar de bushalte

De laatste keer dat Amina Masood Janjua haar echtgenoot zag, was op de stoep voor hun herenhuis in Rawalpindi. Ahmad Janjua ging voor zaken de stad uit. Amina stond in de deuropening. Haar man draaide zich om, lachte en verdween.

‘Ik had al een vreemd voorgevoel’, zegt ze ‘Ik wilde achter hem aan rennen, hem vastpakken. Maar Ahmad heeft een sterk karakter. Hij zou me vast hebben uitgelachen om mijn rare gedoe.’

Haar echtgenoot had een buskaartje voor Peshawar gekocht. Amina vermoedt dat haar man ergens tussen het huis en de bushalte door de geheime dienst (ISI) is opgepakt. Tien dagen zocht ze met haar drie kinderen alle ziekenhuizen en mortuaria af.

Nadat haar schoonvader, een gepensioneerde luitenant-generaal, de verdwijning van zijn zoon op een legerbijeenkomst aan de orde had gesteld, ontving president generaal Musharraf hem zelfs persoonlijk. ‘De dag daarop kregen we een telefoontje van de secretaris van Musharraf. Ahmad leefde nog.

Hij zou snel thuis komen.’ Maar dat is alweer een jaar geleden. In een telefoontje later, vermoedelijk van de geheime dienst, werd verteld dat haar man haar had verlaten en elders in Pakistan grond had gekocht. ‘Bijna drie jaar is nu voorbij. Officieel weet ik niets.’

Van een gewone huisvrouw ontwikkelde Amina zich tot een van de bekendste mensenrechtenactivisten van Pakistan. Ze richtte de beweging Verdedig de Mensenrechten op, die van meer dan tweehonderd personen een dossier heeft aangelegd. De beweging werkt samen met de onafhankelijke Mensenrechtencommissie van Pakistan.

Amina heeft een druk programma. Elke dag is ze wel te vinden op ministeries, bij de Hoge Raad of op haar kantoor. ‘Mijn schoonouders, bij wie we in huis wonen, wachten me dagelijks bij thuiskomst op en vragen of ik nieuws heb en wanneer Masood nu thuiskomt.’

Haar dochter Aisha van 11 jaar krijgt vluchtig een zoen. ‘Ik voel me zo’n slechte moeder. De kinderen zijn niet alleen hun vader kwijtgeraakt, naar nu ook hun moeder.’ Amina heeft een afspraak met de coördinator van haar organisatie, Khalid Khawaja. Deze heeft zelf twintig jaar lang voor de ISI gewerkt, staat op goede voet met Osama bin Laden en is altijd bereid gebleven het gedachtengoed van de Taliban en Al Qaida te verdedigen – maar daar is hij niet voor gearresteerd. Toen hij zijn kennis inzette om Amina te helpen, werd hij wel opgepakt. Khawaja was op weg naar de moskee toen de geheime dienst ISI hem meenam. Zijn familie had er geen idee van waar hij was.

Deze ochtend werd Khawaja, na zeven maanden gevangenis, vrijgelaten. De ontmoeting in huize Khawaja is hartelijk. Zijn zonen huppelen uitgelaten rond. Amina en zijn vrouw vallen elkaar in de armen. Khalid kwam vrij dankzij de opperrechter van het Hooggerechtshof, Iftikhar Muhammad Chaudry. Deze werd afgelopen voorjaar door generaal Musharraf ontslagen, maar door het Hof weer in functie hersteld.

‘Ik zei tegen de rechter: als u maar één procent bewijs tegen mij heeft, hang me dan op’, roept een opgewonden Khalid.

Amina vertelt dat sinds de aanslagen van 11/9 ruim vierduizend mensen in Pakistan zijn gearresteerd. Onder het mom van terreurbestrijding schakelt de geheime dienst politieke activisten uit. ‘Mijn echtgenoot heeft veel vrienden met religieuze ideeën. Dat betekent vooral zorgen voor je medemens. Mijn man is een sociaal werker. Naast zijn reisbureau en een school, heeft hij een kliniek in Islamabad waar gratis medicijnen worden uitgedeeld.’

Het is warm in de stad. De hitte blijft vandaag langer hangen. Maar het lijkt alsof Amina er met haar jilbab (lang gewaad) en hoofddoek geen last van heeft. Ze heeft een afspraak met de populaire oud-cricketspeler Imran Khan. Hij leidt de kleine oppositiepartij Tehreek-e-Insaf (Beweging voor Rechtvaardigheid), met maar één parlementszetel. Toch houdt het bewind hem scherp in de gaten.

Onlangs kreeg hij zelfs geen toestemming een demonstratie in Karachi toe te spreken. Met het eerste vliegtuig werd hij teruggestuurd naar de hoofdstad.

‘De dagen van Musharraf zijn geteld’, zegt hij dreigend. Mensenrechten in Pakistan waren volgens de man die in 1992 als coach van het nationale cricketteam de wereldbeker won, nooit zo slecht. Zelfs onder dictator Zia ul Haq wist je waar je familielid, na arrestatie, werd vastgehouden. Volgens Amina wordt er nu met de arrestanten gezeuld. Om ze uit de handen van justitie te houden, worden ze telkens op andere plekken vastgehouden.

Amina heeft al haar hoop gevestigd op de processen die lopen voor het Hooggerechtshof, aangespannen door de familie van 200 vermisten.

‘De geheime dienst heeft zelfs geen respect voor de hoogste wettelijke instantie in Pakistan’, briest Imran Khan. Het Hof riep verschillende keren leden van de geheime dienst als getuige op. Uiteindelijk verschenen enkele ISI-agenten in de rechtszaal. Ze gaven geen krimp, ook niet toen rechter Chaudry dreigde desnoods de leiding van de ISI te laten oppakken.

‘De geheime dienst vormt een staat binnen de staat. Ze menen boven de hoogste rechter te staan’, zegt Imran Khan. ‘Duizenden mensen zijn vermoord in naam van de terreurbestrijding. In Pakistan geldt het recht van de jungle.’

Mede door de petitie van Amina Masoods beweging Verdedig de Mensenrechten werd de opperrechter van het Hooggerechtshof, Iftikhar Muhammad Chaudry, in februari door generaal Musharraf ontslagen. Amina had Chaudry benaderd met een lijst handtekeningen van families van vermiste mannen, van wie wordt vermoed dat de staat hen vasthoudt. De onafhankelijke Chaudry gaf de openbare aanklager vijftien dagen om de vermisten op te sporen. Musharraf ontsloeg de opperrechter vervolgens. Een ongekende menigte kwam op de been; duizenden advocaten – in zwart kostuum met stropdas – hielden straatprotesten. Het Hooggerechtshof noemde het ontslag onwettig. Nadat Chaudry in augustus weer aan de slag ging, vroeg hij opnieuw het Openbaar Ministerie binnen vijftien dagen de vermisten te vinden.

Inmiddels gaat het om meer dan tweehonderd families die vermoeden dat hun echtgenoot, vader of zoon is gearresteerd. Enkele mannen zijn al vrijgekomen. Een van hen werd later, als getuige, op een stretcher de rechtszaal binnengedragen, zodanig vermagerd en mishandeld dat hij eerst van Chaudry in het ziekenhuis moet aansterken.

Amina hoopt dat de man informatie heeft over waar haar echtgenoot wordt vastgehouden. Het gerucht gaat dat Pakistan Ahman Masood Janjua voor veel dollars aan de Verenigde Staten heeft uitgeleverd en dat hij in Guantánamo Bay wordt vastgehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden