Verdwenen, maar niet vergeten

Ze wezen ons, televisiekijkers, de weg. We raakten op ze gesteld en soms zelfs werden we een beetje verliefd. Opeens waren ze weg, de omroepsters (en die enkele omroeper). Maar vergeten zijn we ze niet.

Op 13 maart 2003 eindigt na een halve eeuw het tijdperk van de omroepsters en omroepers als ook Yorin, het voormalige Veronica, voortaan kiest voor aankondigingen buiten beeld. Van de laatste ploeg maken onder anderen Arie Boomsma, Pascalle van Egeraat en Sonja Silva deel uit.


Van de meeste omroepers en omroepsters (hierna te noemen: omroepsters, want vrouwen vormen een enorme meerderheid) is helaas nooit meer iets vernomen, hoewel de bijbaan voor sommigen het beginpunt was van een mooie loopbaan. Denk bijvoorbeeld aan Arie Boomsma.


Hem zien we nog goed voor ons, als omroeper van Yorin. Boomsma was een van de laatste mannen en vrouwen die aankondigden welk programma we zo dadelijk op televisie zouden gaan zien. Op 31 maart 2003 kwam aan het fenomeen een einde.


De Stichting Beeld en Geluid stelde een boek samen over de omroepsters die, volkomen terecht, de 'gezichten van de Nederlandse omroep' worden genoemd. Ze wezen ons vanaf de eerste dagen van de Nederlandse televisie de weg. We raakten op ze gesteld en we werden bevriend. Ook kon je heimelijk een klein beetje verliefd worden op omroepsters, maar daar staat niks over in het boek.


Het boek heet niet voor niets Goedenavond dames en heren. Dat zeiden ze namelijk veertig jaar lang. Omroepsters van de AVRO, NCRV, VARA, VPRO en KRO veroverden halverwege de jaren vijftig de huiskamers. Tanja Koen, Karin Kraaykamp, Hannie Lips, Ageeth Scherphuis en Verti Dixon werden landelijke beroemdheden, als gastvrouwen van een nieuw medium.


'Je maakte deel uit van dat wonder. En dat wonder was televisie', zegt Ageeth Scherphuis in het boek. Zo was het. De omroepsters ontsloten in de jaren vijftig een wereld vol geheimen voor een snel groeiend publiek.


Soms viel het niet mee. Een anekdote van Netty Rosenfeld, in 1951 en 1952 AVRO-omroepster: 'Ik zat de eerste keer met een pad op mijn hoofd, vanwege het bezoek van meneer Portielje van Artis. Er was gevaar dat de pad onder invloed van het felle licht iets zou kunnen doen, een plasje. Dus ik zat er wat krampachtig.'


Ze kondigden programma's aan, vroegen om begrip tijdens een storing en zwaaiden vriendelijk naar de kijkende kindertjes, zoals Hannie Lips (KRO), oftewel Tante Hannie, die het voorrecht had de eerste kinderprogramma's aan te mogen kondigen, Dappere Dodo onder meer en Hokus Pokus, dat kan ik ook. Toen haar nichtje vertelde dat ze had gezwaaid naar het scherm, maar Tante Hannie geen krimp gaf, besloot ze haar aankondigingen zwaaiend af te sluiten.


Het werd een 'iconisch gebaar'. Hannie Lips moest daar overigens eerst toestemming voor vragen aan de KRO. Van omroepsters werden geen frivoliteiten verwacht.


In 1966 trok ze zich terug. Anders dan veel anderen, verdween ze van het toneel. Uit Goedenavond dames en heren: 'Ze gaat haar man helpen met de handel in kunstnijverheidsartikelen en leeft een teruggetrokken bestaan, weg van de schijnwerpers.' Haar naam leeft overigens voort in de tv-rubriek van Het Parool, geschreven door 'Han Lips'.


Meer dan honderd omroepsters verschenen een halve eeuw lang in beeld. Voor veel vrouwen en mannen was het geen droom die in vervulling ging. Een opvallend groot deel gebruikte de entree in Hilversum als opstapje naar een carrière in de media, ook in de beginjaren al. Netty Rosenfeld bijvoorbeeld, werd een succesvolle programmamaakster, Ageeth Scherphuis een gerenommeerde feministe die excelleerde als journalist bij Vrij Nederland.


De voorbeelden zijn legio en de lijst van omroepsters die doorstootten in een ander metier is lang. Een greep: Ria Bremer, Hans van der Togt, Ad Visser, Henk Mouwe, Sonja Barend, Mies Bouwman, Humberto Tan, Maartje van Weegen, Hans van Willigenburg, Dieuwertje Blok, Astrid Joosten, Harmke Pijpers, Tineke Verburg, Bert van Leeuwen, Daphne Deckers, Caroline Tensen, Anita Witzier, Floortje Dessing en, natuurlijk, Arie Boomsma.


Hun rol in de televisiegeschiedenis moet niet worden overdreven, maar van betekenis zijn ze wel degelijk geweest. 'Hoe lang ook geleden, stemmen en gezichten van de omroepers en omroepsters van toen zitten als oude vrienden nog in het hoofd van wie die tijd heeft meegemaakt', schrijft Sonja Barend in het voorwoord. En zo is het.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden