Verdwenen in Aleppo, de gevaarlijkste plek ter wereld

De gisteren bekend geworden spoorloze verdwijning van drie Spaanse journalisten in Aleppo, mogelijk zijn ze ontvoerd, is een nieuwe episode in de reeks vermissingen van verslaggevers in het Syrische conflictgebied. Zo is van de Japanner Jumpei Yasuda al sinds 23 juni niets meer vernomen en schat Reporters Without Borders dat 30 journalisten en bloggers heimelijk worden vastgehouden in gevangenissen van het regime-Assad. Nog eens 25 verslaggevers worden vermist of zijn gekidnapt door Syrische gewapende groeperingen.

Beeld uit Aleppo, waar afgelopen week bij een raketaanval weer zeker twintig doden en tientallen gewonden vielen. Beeld afp

Het Spaanse drietal, Antonio Pampliega, José Manuel López en Angel Sastre, was in Aleppo aan het werk. Ze kwamen Syrië 10 juli via Turkije binnen. Twee dagen later werd er voor het laatst iets van hen vernomen, zei Elsa González van de Spaanse vereniging van journalisten Fape. Sastre is een televisiejournalist voor onder meer Cuatro, Pampliega werkte als freelancer voor El País, López is een fotojournalist, die onlangs nog werd onderscheiden met de Prix de la Photographie Paris (Px3) voor zijn beelden uit conflictgebieden.

Of het om een ontvoering gaat, is niet duidelijk, aldus González. Het Syrische Observatorium voor Mensenrechten weet echter zeker dat het om een kidnapping gaat. Een woordvoerder vertelde het Duitse persbureau DPA dat de journalisten in een door rebellen gecontroleerde wijk in het oosten van Aleppo door een groep gemaskerde mannen zijn meegenomen.

Aanvankelijk werd de vermissing van Pampliega, Sastre en Lopez stilgehouden. Mediastilte is een vaak beproefde tactiek door de familie of het medium waar de journalist voor werkt, vertelt Midden-Oosten correspondent Remco Andersen, die namens de Volkskrant geregeld op reportage in Syrië is geweest. 'Dit wordt gedaan om de gegijzelde niet in gevaar te brengen, maar ook omdat hoe meer ruchtbaarheid aan een zaak wordt gegeven hoe meer dit de vraagprijs van de ontvoerders kan opdrijven.'

'Geduld, respect en discretie'

Volgens Andersen gelden Amerikanen voor kidnappers in Syrië als de hoofdprijs. Zo werd voor de door Islamitische Staat ontvoerde en later onthoofde persfotograaf James Foley 'vele miljoenen' gevraagd. De Amerikaanse regering weigert echter losgeld te betalen aan terroristen, anders dan bijvoorbeeld Frankrijk of Spanje, die in het verleden hebben betaald voor hun ontvoerde onderdanen.

Vooralsnog heeft de Spaanse minister García-Margallo van Buitenlandse Zaken laten weten dat de Spaanse ambassade in de Turkse hoofdstad Ankara en de Spaanse geheime dienst CNI alles eraan doen om de drie verdwenen Spaanse journalisten te lokaliseren. De familie van het drietal heeft in een verklaring verzocht om 'geduld, respect en discretie.'

Terug naar Homs

Eerder dit jaar won Midden-Oostencorrspondent Remco Andersen van de Volkskrant de prijs voor de beste freelance buitenlandcorrespondent van 2014, de Lira Correspondentenprijs. Ook werd Andersen genomineerd voor een Tegel, in de categorie verslaggeving. Lees zijn indringende reportage Terug naar Homs, vanuit de verwoeste Syrische stad Homs hier

Gevaarlijkste plek ter wereld

Andersen kent de drie Spanjaarden niet persoonlijk, maar weet van zijn collega's uit het steeds kleiner wordende groepje buitenlandse journalisten dat zich in Syrië waagt, 'dat ze niet zomaar cowboys waren'. 'Ze hadden ruime ervaring in conflictgebieden en waren goed voorbereid naar Aleppo gegaan.'

Wat er is gebeurd of door wie de drie Spanjaarden zijn meegenomen blijft gissen. 'De stad Aleppo is verdeeld tussen regeringstroepen, rebellen, corrupte lieden en bandieten. Dwars door de stad loopt een frontlijn. Islamitische Staat houdt zich buiten Aleppo op en heeft grote delen van het platteland ten noorden en oosten in handen. Het is er nu levensgevaarlijk in Aleppo. Ik durf te beweren dat het op dit moment de gevaarlijkste plek ter wereld is.'

Waarheid aan de grond

Waarom zou je er als verslaggever nog heen willen? 'Je wilt toch weten wat de situatie aan de grond is. Wat er zich echt afspeelt. Nu merk je dat we overgeleverd zijn aan de berichten van activisten ter plekke. Maar hoe betrouwbaar is dat allemaal? Is het propaganda? Is een filmpje met dode kinderen en vrouwen echt? Je weet het nooit met zekerheid. Daarom zijn er journalisten die er nog steeds heen willen. ook al wordt het steeds gevaarlijker.'

Zelf was Andersen in februari nog in Aleppo, de grootste stad van Syrië. Hij deed dat met een officieel visum en was dus beperkt tot het gebied dat gecontroleerd werd door de regeringstroepen en milities loyaal aan president Assad. 'Maar dat betekent niet dat je geen tegenstanders kunt spreken. Die zijn daar ook. Net als mensen die uit rebellengebied of IS-gebied zijn gevlucht en je kunnen vertellen wat er gebeurd.'

Sinds het begin van de oorlog in Syrië in 2011 wist Andersen ook regelmatig stiekem vanuit Libanon of Turkije Syrië binnen te komen om verslag te doen vanuit rebellengebied. Ook Aleppo wist hij zo te bereiken. 'Natuurlijk zou ik dat wel weer willen, maar het is nu echt te gevaarlijk. Je hebt niet alleen te maken met bommen, granaten of sluipschutters, maar ook met bendes criminelen die je ontvoeren omdat je journalist bent en dan weer doorverkopen aan de hoogste bieder.'

46 journalisten, fotografen en bloggers gedood

Ook in de rest van Syrië is verslag doen van het in 2011 opgelaaide conflict een hachelijke zaak geworden. Syrië is volgens Reporters without Borders het gevaarlijkste conflict ter wereld voor journalisten. Meer nog dan de strijd in noordelijk Nigeria (Boko Haram), Mali (Touareg-strijders en Al Qaida in de Maghreb) of Somalië (Al Shabab).

De afgelopen vier jaar zijn in Syrië 46 journalisten, fotografen en bloggers alsook 134 burgerjournalisten om het leven gekomen bij hun pogingen verslag te doen van de bloedige Syrische strijd, die al aan zeker 230 duizend mensen het leven heeft gekost.

Daarnaast worden nog altijd vele journalisten vermist en gegijzeld in Syrië. Het langst? Het antwoord op die vraag weet Andersen, tot zijn spijt, direct op te noemen: 'Austin Tice'. De Amerikaanse journalist die op 14 augustus 2012 werd ontvoerd in de Syrische hoofdstad Damascus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden