Verdreven prins Ranariddh zoekt steun voor zijn diplomatieke Cambodja-offensief; 'Pol Pot II, Hun Sen dus, moet in Den Haag terechtstaan'

Sinds hij begin juli door zijn co-premier Hun Sen werd verdreven is hij een zwerver, prins Norodom Ranariddh. Dakloos geworden - want niet langer welkom in zijn woning in de Thaise hoofdstad Bangkok - trekt de leider van de grootste Cambodjaanse regeringspartij van het ene land naar het andere, op...

Van onze verslaggeefster

Marianne Boissevain

DEN HAAG

Hij is sprekend zijn vader, koning Norodom Sihanouk van Cambodja, maar mist iets van diens temperament. Geen schuimende champagne, meer een mousserend wijntje. Toch dreigt de kurk even van de fles te knallen als een Franse journalist hem in Den Haag overvalt met het nieuws dat nu ook zijn laatste medestanders door co-premier Hun Sen uit de regering zijn ontslagen. Vier ministers die, net als Ranariddh, vlak voor Hun Sens machtsgreep het land waren ontvlucht.

Eerst probeert de prins het nuchter te bekijken. 'Nu hoeven ze niet meer terug naar huis, want ze zijn hun baan kwijt. Ze hebben geen andere keus dan zich actief in te zetten voor het verzet tegen Hun Sen.'

Dan tracht hij het te zien als een grote grap. 'Nee, ik sta er helemaal niet van te kijken. Ik ben er dolblij mee! Want hiermee maakt Hun Sen voor de hele wereld zichtbaar dat zijn regering niet langer de zelfde coalitieregering is die is voortgekomen uit de verkiezingen van 1993. Het bewijst dat zijn coup d'état - want dat was het, een coup d'état - gericht was tegen de resultaten van het door de Verenigde Naties geleide vredesproces in Cambodja. Daarom ben ik volledig gerechtigd alle regeringen ter wereld te vragen deze regering-Hun Sen niet te erkennen.'

Maar ten slotte heeft hij zijn verbittering niet meer helemaal in bedwang. 'Den Haag is voor Cambodja een historische plaats, en weet u waarom?' neemt hij zijn aanloop. 'Omdat hier het Internationaal Gerechtshof is gevestigd, dat heeft besloten dat de tempels van Preah Vihear niet bij Thailand horen, maar bij Cambodja. En ik hoop dat hier ook het internationale tribunaal komt voor Pol Pot en Hun Sen - Pol Pot de Tweede, zoals ik hem noem.'

Maar de dolende prins moet pragmatisch blijven. 'Nee, de deur wordt niet dichtgeslagen. We kunnen volgend jaar geen vrije en eerlijke verkiezingen houden als we daar niet met Hun Sen over praten. Dat moeten we los zien van de marteling en de standrechtelijke executie van tientallen partijgenoten, waarover het Centrum voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties in Cambodja nu een rapport heeft uitgebracht. Ik heb minister Pronk vandaag voorgesteld een tribunaal op te richten, hier in Den Haag, voor degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn geweest.'

Praten met Hun Sen is een noodzaak. Maar prins Ranariddh ziet zichzelf niet meer tot een politieke samenwerking komen met zijn oude co-premier. 'Er is nu sprake van dat Hun Sen en ik allebei aftreden en plaats maken voor twee nieuwe co-premiers, die de verkiezingen moeten organiseren. Na die verkiezingen zal Cambodja nog maar één regeringsleider hebben, dat staat zo in onze grondwet.'

Een pragmatische oplossing, die echter alleen reëel klinkt als je bereid bent te vergeten dat Hun Sen zojuist, ten koste van enig bloedvergieten, alle macht aan zichzelf heeft getrokken. Hun Sen aftreden? Nog eerder zal de machtige Mekong droogvallen dan dat de co-premier zijn macht uit handen geeft.

Wanneer in Cambodja alle hoop verloren lijkt, dan richt het volk de blik op zijn koning, Norodom Sihanouk. Na een langdurige behandeling voor prostaatkanker en suikerziekte is de koning onlangs teruggekeerd uit Peking. In een duidelijke poging afstand te nemen van de nu oppermachtige Hun Sen, heeft Sihanouk het koninklijk paleis in Phnom Penh links laten liggen. Hij woont nu op zijn buitenverblijf in Siem Reap, niet ver van het gebied waar Ranariddhs royalisten gewapend verzet bieden.

'Op 4 september heeft mijn vader, zijne majesteit de koning, een uiterst redelijk voorstel gedaan', vertelt Ranariddh. 'Punt één: een algemeen staakt-het-vuren. Twee: alle partijen moeten naar zijn residentie in Siem Reap komen om met elkaar te praten. Ten derde vroeg hij om oprecht respect voor de mensenrechten en ten vierde om vrije en eerlijke verkiezingen. Zijne majesteit heeft onmiddellijk steun gekregen van mijzelf en van andere democratische partijen. Maar Hun Sen wijst voorlopige iedere bemiddelingspoging van de koning af.

'Toch blijf ik geloven - en minister Pronk gelooft dat met mij - dat zijne majesteit erin zal slagen alle partijen bij elkaar te brengen. Zelfs als de koning binnenkort zou terugkeren naar Peking. Dat zou zelfs het voordeel hebben dat hij daar zijn handen vrij heeft. In Peking kunnen alle partijen bij hem langsgaan - ook de mijne, voor wie hij in Siem Reap ontoegankelijk is.'

Prins Ranariddh laat er geen twijfel aan bestaan dat hij een politieke oplossing verre verkiest boven alweer een nieuwe burgeroorlog in het reeds zo zwaar geteisterde Cambodja. Een politiek offensief waarin de diplomatieke druk van de internationale gemeenschap zijn enige wapen is.

Het militaire alternatief is voor hem dan ook niet aanlokkelijk. Hun Sen kan het hele regeringsleger inzetten tegen de royalistische rebellen in hun kampen aan de Thaise grens. Hun hoofdkwartier,

O'Smach, is hen al bijna ontvallen. 'We hebben niet alleen O'Smach maar zeker nog twee of drie andere steunpunten', verklaart de prins. 'De strijd schuift steeds verder op naar het binnenland. Maar vergeef me als ik liever niet te lang over de oorlog wil praten - ik vind dit helemaal geen prettig onderwerp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden