Verdrag van Nice kost nu al veel zweet

Begin december is de Europese top in Nice. Zij is van cruciale betekenis voor de toekomst van Europa. Deel 1 in een serie over de vraag: Wat staat er op het spel?...

Van onze correspondent Geert-Jan Bogaerts

Iets meer dan drie weken nog heeft de Europese Unie om zich voor te bereiden op de ingrijpendste hervorming in haar bestaan. In december, in Nice, moeten de Europese regeringsleiders en staatshoofden overeenstemming bereiken over een nieuw bestuurssysteem voor de Unie. Als de top van Nice mislukt, staat niet alleen de uitbreiding op losse schroeven, maar loopt het hele project van de Europese integratie forse schade op.

Met de zweetdruppels op het voorhoofd onderhandelen politici en diplomaten nu bijna dag en nacht over het Verdrag van Nice. Ze gaan uit van een paar simpele waarnemingen: de Unie is gedwongen tot steeds nauwere samenwerking. De invloed van alle afzonderlijke lidstaten in de wereld neemt zienderogen af. Alleen gezamenlijk kunnen zij hun macht doen gelden. Daarnaast staat de EU voor de grootste uitbreiding in haar bestaan. De kans bestaat dat de Unie nog voor het eind van dit decennium een ledental van 27 kent, tegen vijftien nu.

Het succes van het Verdrag van Nice zal worden afgemeten aan één levensgrote vraag: biedt het de structuren die de Unie nodig heeft om beide ontwikkelingen (verdieping van de integratie en explosieve groei) het hoofd te bieden? Want als Nice mislukt, als er helemaal niets verandert in de structuren, hebben we over een paar jaar te maken met een ware nachtmerrie, zegt een diplomaat: 'Stel je voor: 27 landen, die, net als nu, allemaal vijf minuten spreektijd krijgen. Alleen al voor een eerste inventarisatie van meningen ben je dan al ruim twee uur kwijt. Dan moeten de echte besprekingen nog beginnen. '

Een paar uitkomsten van Nice staan al vrijwel vast. Het wordt gemakkelijker voor groepjes lidstaten om buiten de Unie om op deelterreinen hun onderlinge samenwerking te verstevigen. Stel dat sommige landen een gezamenlijk politie- en justitie-apparaat willen opzetten of hun belastingstelsel willen harmoniseren. Nu is daarvoor nog de instemming van de hele Unie nodig. In de toekomst kan een kleine club landen dat op eigen kracht doen. Het veto dat de buitenstaanders daar nu nog op hebben, wordt opgeheven.

Ook op een ander punt wordt enige voortgang geboekt, al is nog lang niet duidelijk hoeveel precies. Nu is op veel terreinen nog unanimiteit nodig voordat de Unie een besluit kan nemen. Dat bepaalt voor een belangrijk deel het beeld van de Unie als een eindeloze praatclub : voor elk besluit van belang is de instemming van allen nodig. Dat vetorecht wordt na Nice minder. De grote vraag is hoevéél minder. Sommige lidstaten, zoals Nederland, willen het sterk beperken. Anderen, zoals Groot-Brittannië, willen zoveel mogelijk nationale invloed op het Europese beleid houden.

Twee andere problemen hebben te maken met de machtsverhoudingen, vooral die tussen groot en klein. Het gaat om de samenstelling van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Unie, en om de stemverhoudingen in de Europese Raad, waarin de lidstaten zijn vertegenwoordigd. De oplossing voor de Commissie tekent zich af: elke lidstaat krijgt gewoon één Commissaris. Als de Unie de 27 leden overstijgt, is een nieuw systeem nodig. Waarschijnlijk komt er dan een soort roterend lidmaatschap van de Commissie.

Het probleem van de stemverhoudingen is razend ingewikkeld. Ministers en staatssecretarissen maken zich hierover ook het meeste zorgen. De grote landen zijn bang voor een verwatering van hun invloed als er een hele stroom kleintjes bijkomt. De kleintjes daarentegen vrezen overstemd te worden door de groten. 'Hierin zie je een zeer ingewikkelde coalitievorming', zegt een politicus die nauw bij de onderhandelingen is betrokken. 'Als Nice ergens op breekt, zie ik het hierop gebeuren.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden