Verdraaid saaie expositie is braver dan Barbie zelf

Hier is Barbie! Van noviteit tot dagelijks spel. T/m 24 augustus in Museum Het Domein, Sittard. Catalogus 19,90 euro...

Voor het openen van Barbie heb je een schroevendraaier nodig. Plaats de schroevendraaier tussen Barbie's rug en billen, wrik, en scheid met een snelle beweging - plop! - romp en benen van elkaar. Bij G.I. Joe bik je gewoon de brede borstkas los - pas op voor de draadjes in zijn onderbuik - , en dan kan de pret beginnen.

In 1989 pakte de BLO, Barbie Liberation Organization, een groep culture jammers uit Californië, het groots aan. Rond Kerstmis verwisselden de activisten stiekem de geluidchips van zo'n driehonderd Talking Barbies en G. I. Joe's. Nietsvermoedende Amerikaanse jongetjes vonden onder de boom een stoere actieheld die 'I love shopping!' uitkraaide, terwijl de Barbie van hun zusjes plotseling de baard in de keel had: 'Eat lead, Cobra'.

BLO protesteerde met deze actie (die zeer succesvol was; speelgoedwinkels kregen de poppen niet aangesléépt en de BLO werd beroemd) tegen de gender codification in kinderspeelgoed. Barbie stond volgens de boze feministen van de BLO áltijd in de keuken en ze leek het nog leuk te vinden ook.

Ach, dat vrouwonvriendelijke karakter van Barbie - het zal Hélène Winkelman een zorg zijn. Winkelman, historica en fanatiek Barbie-verzamelaar, organiseerde samen met conservator Kitty Jansen-Rompen de tentoonstelling Hier is Barbie! in Het Domein in Sittard, museum voor hedendaagse kunst, archeologie en stedelijke historie.

Winkelman en Jansen-Rompen toverden de eerste verdieping van het museum in Sittard om tot een sprookjeszoet paradijs, met veel (oude en nieuwe) Barbies en veel roze. Het activisme van de BLO of elke andere vorm van kritiek op de perfecte pop met het verhoudingsgewijs onmógelijke figuur is hier gesmoord in donzige kussens en stemmetjes die popsongs zingen in Barbie-taal: 'Lalalala-lalalalalalalalaaaa, lekker shoppen met Barbie!'

Het resultaat is een braaf overzicht van veertig jaar Barbie in Nederland, van typisch Amerikaanse prom queen tot power woman met verschillende nationaliteiten. De bezoeker komt te weten dat de modepop in 1964, vijf jaar na haar geboorte in Amerika, in ons land werd welkom geheten door de firma Hausemann & Hötte (die dit jaar het honderdvijftigjarig jubileum viert), en een instant succes werd. Dat Barbie, haar vriendje Ken en zusje Skipper het Nederland van begin jaren zestig lieten kennismaken met termen als daten, boyfriend, prom en sorority.

De bezoeker kan de uitgebreide garderobe van het droomvrouwtje bewonderen, en zien hoe ze het gezicht van Charlie's Angel Farrah Fawcett kreeg, met ijsblauwe kijkers en een tandpastalach. En hoe die roze keuken zelfs vandaag nog Barbie's favoriete plek is, ook al haalde ze in 1969 haar bul (waarin is niet helemaal duidelijk) en is ze tegenwoordig verkrijgbaar als ruimtevaarder en soldaat.

Het belangrijkste komt de bezoeker echter niet te weten. De tentoonstelling biedt geen enkele ruimte aan de protesten tegen het conservatisme van Barbie, en presenteert de pop slechts als speelgoed. Dat is een groot gemis. Niet alleen omdat het een verdraaid saaie expositie oplevert, maar ook omdat het - hoe gek dat ook klinkt - geen récht doet aan Barbie.

Want juist omdát de hoogblonde verschijning voor velen zo aanstootgevend is, is ze veel meer dan alleen een modebewust speeltje. Haar controversiële uiterlijk en haar domme uitspraken zijn vanaf het begin de inzet geweest van heftige maatschappelijke discussies. Ze vormde de inspiratie voor menig filmpersonage (denk aan Alicia Silverstone in Clueless, in 1995, en aan Reese Witherspoon in Legally Blonde, 2001).

En belangrijker nog: die kritiek is niet aan de ontwerpers van de pop voorbij gegaan. Barbie is door de jaren heen inderdaad ietsje stoerder geworden, ze is er in het Aziatisch, in het Afro-Amerikaans en zelfs in een rolstoel - al weet ze zich zelfs in het laatste geval nog fantastisch te kleden.

Een sentimental journey is de tentoonstelling nu slechts, in plaats van een bijdrage aan die maatschappelijke discussie. Dat is jammer voor, maar voor een groot deel ook de eigen schuld van, Het Domein, een doorgaans serieus te nemen museum. Nu is het, door een meisjeshandschrift in het gastenboek, omgedoopt tot 'Barbie muzeem'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.