Verdiepingen als wolken in de ruimte

Sinds begin jaren negentig Rem Koolhaas' Masterplan voor de Uithof werd goedgekeurd, verandert deze Utrechtse universiteitswijk in een wonderland voor architecten....

Voor Wiel Arets (1955) was het een reusachtige opdracht. De bibliotheek biedt plaats aan zo'n 4,2 miljoen boeken, kantoor-en vergaderruimte voor circa 300 medewerkers, 1000 werkplekken voor studenten, een auditorium, een restaurant en een parkeergarage. Toch hield de architect volledig greep op het ontwerp. De kracht van de bibliotheek schuilt voor een belangrijk deel in de manier waarop hij in zijn omgeving staat. Tussen zijn saaie buren waarmee hij aan de ene kant over de gehele diepte, aan de andere kant via een loopbrug is verbonden is het werkelijk een prachtig juweel.

Allereerst dankzij zijn sierlijkheid: de gevels bestaan voor het grootste deel uit glas, waarin 'zeefdrukprints' van riet (naar een foto van Kim Zwarts) zijn aangebracht; zonwering als een verfijnde tatoeage. Dit glas wordt afgewisseld met platen zwart beton, met daarop dezelfde foto in reli Maar ook het ritme van de gevels is mooi, met reeksen glaspanelen die naar buiten klappen. Essentieel is ook de verbreding van het gebouw vlak boven de ingang. Verder is het een verrijking dat er aan de straatkant winkels komen, terwijl de parkeergarage onzichtbaar in dit gevelbeeld is weggewerkt. Voor wie naar binnengaat, opent zich een andere wereld. Een luie trap voert naar een grote ruimte die nog het meeste weg heeft van een plein. Hier kan worden gestudeerd: er staan tafels met computers. Het is ook een doorgangsroute: open trappen met grote bordessen gaan er dwars doorheen. Tevens is het een ontvangstruimte, gezien de enorme, oranjerode balie. En bovenal is het de plek waarvan e andere niveaus zijn te zien.

Zonder te worden afgesloten door muren of deuren, 'hangen' er zeven verdiepingen als wolken in de hoge ruimte. Zelfs de werkkamers van het personeel en de vergaderzalen van het bestuur, zijn volledig in zicht dankzij glazen wanden. Wie de trap opgaat, ontdekt dat elke 'wolk' een eigen scala sferen kent. Gedeeltes met lange rijen boekenkasten en studieplekken in zeer verschillende soorten en maten waarbij ook de plafondhoogte sterk varieert. Er is geen plek zonder uitzicht op andere etages en van alle kanten komt daglicht binnen. Steeds ook is er wel ergens zicht naar buiten.

Een ruimtelijk feest, kortom, dat bovendien tot in perfectie is uitgevoerd. Zoals ook bij eerder werk staat Arets er garant voor dat techniek en architectuur volledig zijn geegreerd. De inrichting is in strikte harmonie daarmee. Alle meubilair is door de architect ontworpen; sanitair, bewegwijzering en uniek kleine waterspuwers, zijn nauwkeurig gekozen.

Bij zoveel zorg en vakmanschap is het onverteerbaar dat Arets zich wat betreft de kleurstelling heeft laten verleiden tot Koolhaas-achtige buitenissigheid. Hij is ervan overtuigd dat donkere bibliotheken tot betere concentratie leiden. Dat deed hem besluiten om de muren zwart te maken, bij zwarte boekenkasten en zwarte plafonds. En als tegenwicht maakte hij de vloeren wit.

Op de ruimtewerking heeft die kleurstelling een rampzalig effect. Het lijkt of een muziekstuk voor een groot orkest slechts wordt gespeeld door piccolo's en contrabassen. Prachtige instrumenten, daar niet van, maar voor onze oren is dat contrast te groot. Op dezelfde wijze doet de schrille tegenstelling tussen de glimmend witte vloer, en het verder overheersende zwart pijn aan menselijke ogen.

Natuurlijk, als er veel bezoekers zijn, alle boekenkasten zijn gevuld, en strijklicht het zijdeglans van het zwart op grijs doet lijken, dan is het allemaal nog best te harden. Maar ach, wat zou die bibliotheek geweldig zijn, als de kleurstelling gewoner was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden