Verder leven met verloren dromen

Derdejaars mts-student bouwkunde Tom Kwakman kijkt met bewondering naar de handen van de Zweed Masoud Owji. Links een stomp en rechts alleen een duim, maar kijk eens hoe hij een glas cola drinkt....

Toen Kwakman (18) vijf maanden na de cafébrand in Volendam in het militair hospitaal in Brussel in de spiegel keek, zag hij het leven niet meer zitten. Driekwart van zijn lichaam verbrand, 48 kilo bij een lengte van 1 meter 90. Dat kwam nooit meer goed, wist hij. Totdat hij een Belgische jongen ontmoette die hetzelfde had meegemaakt. 'Hij heeft de Mont Blanc beklommen en is eigenaar van een stucadoorsbedrijf. Toen dacht ik: wat hij kan, kan ik ook.'

Familie, vrienden, hulpverleners, ze kunnen je nog zo oppeppen, bedoelt hij te zeggen, maar lotgenoten begrijpen hoe vreselijk die starende blikken zijn en waarom je soms zomaar ruzie hebt met je ouders. Daarom luistert hij donderdagavond in verenigingsgebouw St. Jozef naar een groep overlevenden van een discobrand in Göteborg. Drie jaar na die brand, waarbij 63 doden en tweehonderd gewonden vielen, is het Zweedse trauma nog altijd levensgroot. Nachtmerries, agressie, ontwijkingsgedrag: 'Ik ben al mijn dromen kwijtgeraakt', zegt Mourad in een muisstille zaal.

De Zweden zijn gekomen om te praten. Tien maanden na de brand op de dijk zijn de meeste Volendamse slachtoffers weliswaar uit het ziekenhuis, maar de verwerking moet nog op gang komen. De aandacht van het begin is verslapt, het gestaar op straat houdt maar niet op, de spanningen in de gezinnen nemen toe en ze zien op tegen de aankomende herdenking. 'Kom nou maar weer terug', staat op een van de briefjes op het herinneringsbord van het Don Bosco College.

En dus gaan de Zweden en de Volendammers samen varen op het Markermeer. Ze bezoeken café de Hemel en de begraafplaats, gaan langs op scholen en nemen een lied op in de studio van Arnold Mühren. Avond na avond zitten ze samen in de bar van hotel Spaander waar, zoals organisator P. Reijers het uitdrukt, 'de deuren en de sluizen opengaan'. Zweedse ouders die bij de brand een kind verloren, praten twee avonden lang op de pastorie met ouders uit Volendam die hetzelfde is overkomen. 'Dit is geen vakantie', zegt Masoud donderdag op vermoeide toon.

Uit de vragen die dinsdagavond op een bijeenkomst voor de Volendammer ouders worden gesteld, blijkt met welke problemen zij worden geconfronteerd. Moeilijkheden in het gezin, haatgevoelens, nazorg voor slachtoffers zonder zichtbare verwondingen, zoektochten naar de beste prothese. 'Hoe gaat Zweden om met het naar de psycholoog gaan?', wil een van hen weten.

Onderzoek onder middelbare scholieren in Volendam toonde onlangs aan dat een groot deel direct betrokken is bij de brand en daar problemen van ondervindt. 'Maar huilen mogen ze niet van zichzelf', weet coördinator nazorg H. Karman van de technische school Zuiderzee in Edam.

Karman was jarenlang directeur van de school, maar houdt zich sinds kort fulltime bezig met de begeleiding van slachtoffers en hun ouders. Twintig van zijn leerlingen raakten zwaargewond. De meesten hebben hun handen verbrand en dat brengt juist op een technische school forse problemen met zich mee. 'Hoe pak ik nou straks een steen op?', vroeg een metselaar in opleiding die bij de brand de helft van de vingers van zijn linkerhand kwijtraakte.

De Edammer school is sinds vorige maand een soort dependance van het revalidatiecentrum Heliomare. Zeven jongeren oefenen er hun motoriek op de afdeling houtbewerking, onder begeleiding van twee ergotherapeuten. Kwakman bouwt er een houten autootje. Dat is een stuk motiverender, zegt hij, dan de hele dag op Heliomare oefenen met knikkers, een elastiekje en ministeck. Karman roemt het doorzettingsvermogen van de slachtoffers, maar beseft dat de weg naar de arbeidsmarkt nog lang is. De Zweden praten hun leeftijdsgenoten moed in. Mourad vertelt dat hij drie jaar lang in de stad rondhing, school niet afmaakte en daar nu spijt van heeft. Hij krijgt applaus.

'Ruiken jullie ook weleens zomaar rook?', willen de Volendammers weten. Parash wijst naar de hoek van de zaal: daar is de nooduitgang, dat heeft hij meteen al gecheckt. Hij weet waar hij heen moet als er wat gebeurt.

'Dit is de beste hulpverlening', zeggen de hulpverleners achterin de zaal. Enthousiasme weerklinkt als Parash vertelt dat moeders van overleden jongeren tien maanden na de brand een feest organiseerden, 'om te laten zien dat het leven mocht doorgaan'. Op een scherm wordt de videoclip getoond die dinsdag in de muziekstudio is gemaakt. Het besluit valt om de Volendams-Göteborgse versie van de Foreigner-hit I want to know what love is in Hilversum te pluggen. Genoeg beroemdheden in Volendam die willen helpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden