Analyse EU-top in Sofia

Verdeeldheid over de Balkan, eendracht over Trump

Als Balkanberaad was de EU-top in Sofia weinig vruchtbaar. Europa blijft sterk verdeeld over uitbreiding. Inzake het Amerika van Donald Trump ontstond wel eensgezindheid, bleek donderdag. Vinden de Europese leiders een gemeenschappelijke weg?

De Franse president Emmanuel Macron (links), de Britse premier Theresa May (midden) en de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Foto AFP

Zelfs tot de westelijke Balkan reikt de ontwrichtende werking van Trump. Vijftien jaar moesten de landen daar wachten op een top met de Europese Unie. Toen het donderdag eindelijk zover was, slokte Amerika de meeste aandacht op. Bovendien werd duidelijk dat er nog serieus verzet bestaat tegen een EU-lidmaatschap voor hen.

De westelijke Balkanlanden kwamen er dus bekaaid van af in de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Zuinigheid troef in de slotverklaring, die hun alleen een ‘Europees perspectief’ biedt. En dat is volgens premier Rutte niet hetzelfde als een perspectief op toetreding tot de EU. Het kan ook gewoon verhoogde samenwerking betekenen. De Franse president Macron was niet minder afhoudend. ‘De afgelopen vijftien jaar werd voortdurend gesproken over uitbreiding en dat heeft Europa verzwakt.’

Voorstanders van uitbreiding, zoals Oostenrijk, wijzen erop dat de EU beter stabiliteit naar de westelijke Balkan kan exporteren dan dat zij straks allerlei ongerief uit dit chronisch instabiele gebied moet importeren. Uitbreidingsceptici als Rutte menen echter dat de Balkanlanden op het gebied van de rechtsstaat en mediavrijheid nog veel te ver af staan van de EU. Onder druk van populistisch rechts zitten de sceptici ook niet te wachten op een mogelijke nieuwe golf arbeidsmigranten.

De magere uitkomst van het Balkanberaad was het minst verrassende van de top, die verder vooral het karakter had van een trans-Atlantische realitycheck. Als de Europese leiders nog illusies koesterden over de samenwerking met Trump, raakten ze die de afgelopen weken kwijt. EU-president Tusk zei dat met zoveel woorden, en niemand sprak hem tegen. Het bondgenootschap met Amerika heeft iedere vanzelfsprekendheid en voorspelbaarheid verloren. Proefondervindelijk heeft men ervaren dat het moeilijk is vat te krijgen op Trump.

Gemeenschappelijke vriend

Vleien, eisen, dreigen – niets hielp. Het enige wat de Europeanen dan nog rest, is dicht bij elkaar blijven, geen gekke dingen doen en niet alle deuren dichtgooien. Dat lukte in Sofia. Niets werkt zo disciplinerend als een gemeenschappelijke vriend die zich zo gedraagt dat je geen vijanden meer nodig hebt, zoals Tusk het op de top formuleerde.

Inzake het handelsconflict met Trump zijn de EU-landen het erover eens dat het ‘absurd’ is dat hij per 1 juni heffingen wil instellen op de invoer van Europees staal en aluminium omdat die een bedreiging zou vormen voor de nationale veiligheid. Hoe kunnen vrienden een dreiging zijn voor de VS? Ze eisen dat Trump voor de EU een permanente uitzondering maakt op de heffingen. Pas als hij dit ‘mes van tafel haalt’, zoals Rutte het zei, zijn de EU-landen bereid met hem te praten over het wederzijds wegnemen van handelsbarrières. In die onderhandelingen zou de EU willen proberen Trumps zorgen over onevenwichtigheden in de handelsrelatie, zoals bij auto’s, weg te nemen.

Over Iran vinden de EU-lidstaten ‘unaniem’ dat er alles aan moet worden gedaan om dit land ertoe te brengen zich aan het nucleaire akkoord te blijven houden ondanks Amerika’s terugtrekking. Essentieel daarbij is dat Teheran kan blijven rekenen op de voor zijn economie belangrijke samenwerking met Europese bedrijven. Maar dan moeten wel maatregelen genomen worden die deze bedrijven vrijwaren van Amerikaanse represailles. ‘We kijken naar technische oplossingen om onze ondernemingen te beschermen die werken in Iran’, zei de Litouwse president Dalia Grybauskaite. Anderzijds erkende Merkel dat het atoomakkoord ‘niet perfect’ is en er met Iran onderhandeld moet worden over zijn ballistische raketten en zijn betrokkenheid bij de oorlogen in het Midden-Oosten, twee kwesties die ook Trump belangrijk vindt.

Zo probeert de EU haar route te vinden op Trumps slingerwegen naar het onbekende. Allereerst verenigd blijven (Tusk sprak na afloop van een ‘nieuwe kwaliteit van eenheid’). Vervolgens duidelijke grenzen aangeven. En ten slotte handreikingen doen. Niemand weet of het zal werken, maar het leuke van onvoorspelbaarheid is dat je ook positief verrast kan worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.