Verdeeldheid brengtEuropa juist verder

Adriaan Schout

Libië en de verwikkelingen rond de euro zijn crises met niet te onderschatten consequenties voor de Europese Unie. In beide gevallen wordt het optreden van de EU zwaar onder vuur genomen. Verdeeldheid, traagheid en zwakte zijn sleutelwoorden in de media. Ook in de debatten deze week in de Tweede Kamer over Libië en de Europese top zal waarschijnlijk weer veel kritiek op de EU klinken.


Europa lijkt zijn eigen vijand. President Sarkozy erkende de Libische oppositie nota bene op de dag dat de Europese ministers van Buitenlandse Zaken overlegden over Libië. Ondertussen heeft het Europees Parlement aangedrongen op erkenning van de Libische Nationale Raad. Ashton, de Europese 'minister' van Buitenlandse Zaken, nam hiervan afstand omdat ze een dergelijke erkenning aan de lidstaten moet overlaten.


Eerder meldde premier Berlusconi dat hij, ondanks zijn goede persoonlijke contacten, nog niet met Kadhafi had gebeld. Premier Cameron had juist het regime in sterke bewoordingen veroordeeld. Nederland pleitte bij monde van minister Rosenthal voor een Europese aanpak.


De Europese reacties op de ontwikkelingen in onze achtertuin worden getypeerd door een Alleingang van lidstaten. Een eendrachtige EU zou meer invloed hebben en Kadhafi tot vertrek hebben kunnen aanzetten.


De aanpak van de eurocrisis toont eenzelfde verdeeldheid. De regeringsleiders moesten afgelopen vrijdag, naast een reactie op Libië, ook een oplossing vinden voor de steeds nijpender financiële crisis. Afgelopen week werd de euro geconfronteerd met rentestijgingen en een verdere afwaardering van de Spaanse, Griekse en Portugese schulden. De onzekerheid op financiële markten neemt toe. Griekenland zit inmiddels met een rentepeil van boven de 15 procent op nieuwe leningen en de totale staatsschuld loopt op naar 160 procent. Dit is een onhoudbare situatie. Het Europese noodfonds moet worden vergroot van 440 miljard naar 750 miljard euro om dreigende Portugese en Spaanse implosies op te vangen. Daarnaast moet geld worden gereserveerd om de triple-A status van het fonds te garanderen.


Prangende vragen zijn: komen er EU-obligaties, krijgen de probleemlanden een draaglijker schuldenlast, welke partijen gaan delen in de schuldsanering? Verder vraagt de eurocrisis om duidelijkheid over de regels voor het economisch beleid dat lidstaten nog mogen voeren. Gaat de EU grenzen stellen aan pensioenvoorzieningen, loonvorming, onderwijs en belastingsystemen? Weglopen voor deze vragen en doorgaan met verruiming van financiële hulp leidt tot hogere schulden en rentelasten, terwijl structurele problemen voortbestaan.


Ook hier is verdeeldheid troef. Duitsland heeft ingezet op economic governance naar Duits model en dringt aan op bindende regels voor onder andere pensioenen, belastingen en loonvorming. Ierland wil niet tornen aan zijn lage vennootschapsbelasting. De Tweede Kamer heeft recent een motie aangenomen, gesteund door de PvdA, de kleine christelijke partijen en de SP, om Europees gezag over nationaal economisch beleid af te houden.


Zeker, de EU is verdeeld, maar de vraag is of dit abnormaal en onhandig is. Kennelijk is het gewenste beeld er één van een krachtdadig en snel handelend Europa. Hieruit spreekt een behoorlijke naïviteit. Krachtdadig en snel optreden is een recept voor onherstelbare fouten. Situaties zoals in Libië zijn te onoverzichtelijk. De consequenties van ingrijpen en de voorwaarden voor samenwerking met landen in de regio zijn te gecompliceerd om maar even wat besluiten te nemen. Het bespreken van alternatieven en condities vergt tijd. Meningsverschillen dragen bij aan het wegen van standpunten.


Tijd is ook nodig om draagvlak te creëren. Openlijke tegenstellingen zijn nodig voor een publieke afweging van informatie. Dit geldt zowel voor het vinden van een antwoord op de gebeurtenissen in Noord-Afrika als voor de aanpak van de Europese crisis. Verdeeldheid moet in de openbaarheid worden opgelost om duidelijkheid te krijgen over wie de klappen moet gaan opvangen en tegen welke prijs. Legitimiteit vereist verdeeldheid.


Het idee dat Europese verdeeldheid abnormaal is, getuigt van navelstaren. De Verenigde Staten aarzelen ook over het Libiëbeleid. President Obama houdt zich liever afzijdig, maar de senatoren Kerry (Democraat) en McCain (Republikein) willen ingrijpen. De Arabische Liga aarzelt ook vanwege de onduidelijkheid over de gevolgen. Ook binnen Nederland bestaan verschillen.


Libië en de economische crisis: het gaat om grote belangen, complexe situaties en monumentale gevolgen. Koester de verdeeldheid als onderdeel van het nationale en het Europese democratische proces. Verwijten van media en politici over een verdeeld Europa getuigen van een lichtzinnige opvatting over politieke besluitvorming.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden