Verdeelde socialistische oppositie tegen sturen Tornado-vliegtuigen Bonn voorzichtig militair aanwezig op Balkan

Het kabinetsberaad duurde maandagochtend nog geen kwartier. Alsof het een routineklus betrof, legde de Duitse regering het veelvuldig en in talrijke variaties aangekondigde, dan weer ingetrokken of bijgestelde, kortom het lang verwachte officiële voorstel op tafel: Duitsland mengt zich, heel voorzichtig, ook militair in de VN-vredesmissie op de Balkan....

WILLEM BEUSEKAMP

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

Volgens de uitspraak, vorig jaar juli, van het Constitutionele Hof volstaat komende vrijdag bij het afsluitende debat in de Bondsdag een eenvoudige meerderheid. De tien extra zetels van de christen-liberale coalitie zijn dus voldoende.

Kanselier Kohl wenst echter zo breed mogelijke steun; niet alleen ten behoeve van de circa tweeduizend soldaten en officieren van de Bundeswehr die de zogenoemde snelle-reactiemacht in Kroatië gaan helpen, maar bovenal omdat er sprake is van ingrijpend gewijzigd beleid.

Tot voor kort gold dat Duitse soldaten niets hebben te zoeken in het voormalige Joegoslavië vanwege de wandaden van Hitlers Wehrmacht in die regio. Reeds verschillende malen is van dit moreel-historische principe afgeweken: ook de Duitse marine patrouilleerde langs de Adriatische kust, ook Duitse technici bemannen de vliegende radarstations (Awacs) en ook Duitse (militaire) transportvliegtuigen bevoorraadden Sarajevo.

Het tweede obstakel was de grondwet, die zou verbieden dat de Bundeswehr zich ophoudt buiten het verdragsgebied van de NAVO. Ook met dit principe werd de hand gelicht door onder meer het sturen van geneeskundige troepen naar Cambodja en bewapende eenheden naar Somalië.

De twee eerste vormen van bijstand in ex-Joegoslavië leidden tot het inschakelen door de grootste oppositiepartij, de SPD, en de kleinste regeringspartij, de FDP, van het Hof in Karlsruhe. Niet de verdeelde Bondsdag, maar 's lands hoogste rechters forceerden de doorbraak en bepaalden vorig jaar dat de militaire assistentie van de NAVO-bondgenoten niet in strijd is met de Duitse grondwet. Het huidige regeringsbesluit is een direct gevolg van deze uitspraak.

De angel in het gisteren door minister Kinkel (Buitenlandse Zaken) en Rühe (Defensie) gepresenteerde besluit vormen de veertien ECR-Tornado's, vliegtuigen die zijn uitgerust met een elektronisch zoeksysteem naar luchtafweergeschut.

Deze in Italië te stationeren toestellen krijgen een zeer beperkte opdracht. Zij komen pas in actie zodra jagers van de NAVO-bondgenoten, en dan alleen nog tijdens het afschermen van operaties van de Brits-Franse-Nederlandse snelle-reactiemacht, door Servische projectielen worden aangevallen. Preventieve manoeuvres, zoals het voortijdig uitschakelen van bedreigende raketinstallaties, zijn verboden.

De SPD zal vanwege de Tornado's vrijdag tegen stemmen en proberen via corrigerende moties een overgrote meerderheid van de Bondsdag achter een afgezwakt regeringsbesluit te krijgen. De sociaal-democraten zijn overigens verdeeld. Het officiële standpunt is nog steeds pacifistisch en luidt dat de Tornado's escalerend werken. Een niet onbelangrijke minderheid onderschrijft de plannen van Kinkel en Rühe. Bij de Groenen ligt het niet veel anders: officieel tegen, maar intern ernstig verdeeld.

Over de rest van het hulpprogramma is nauwelijks strijd. Behalve de Tornado's worden er twee marine-verkenningsvliegtuigen geleverd, enkele Transall-transportmachines, twee mobiele veldhospitaals en een reddingscentrum in Split.

De Duitsers houden verder enkele schepen achter de hand die kunnen worden ingezet bij het zoeken naar mijnen in de Adriatische Zee. In totaal zijn er tweeduizend manschappen bij betrokken, die uiterlijk in augustus inzetbaar zijn.

Rühe en Kinkel noemen het kabinetsbesluit 'een bijdrage aan de laatste poging de VN-vredesmissie niet te doen mislukken'. Dat Duitsland wel erg laat reageert, is onzin, aldus Kinkel. 'Wij hebben 400 duizend vluchtelingen opgenomen uit voormalig Joegoslavië, tweemaal zo veel als alle andere landen samen.'

De bewindsman wees verder naar de uitgebreide steun aan geld en goederen voor Unprofor, plus de 'onvermoeibare Duitse inzet in de VN, de EU, de WEU, de NAVO en de internationale Contactgroep'. Het regeringsbesluit zelf kost de Duitse schatkist volgens minister Rühe nog eens 345 miljoen mark.

Sleutelbegrip in het in feite al vier jaar durende debat is 'solidariteit met onze vrienden en bondgenoten', zoals Rühe het noemt. Hierbij spelen tevens praktisch-politieke motieven een rol: meepraten met Groot-Brittannië en Frankrijk (en Nederland) zonder zelf lijfelijk risico te lopen, stuitte internationaal op steeds meer weerstand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden