'Verdeeld China wil sterk lijken'

Waarom stelt China zich zo onbuigzaam op na het vliegongeluk tussen het Amerikaanse verkenningsvliegtuig en de Chinese jager? Adam Ward, Azië-onderzoeker van het International Institute for Strategic Studies (IISS) in Londen, zoekt de verklaring in een interne machtsstrijd in China en in de noodzaak om zonder gezichtsverlies uit de crisis...

Van onze buitenlandredacteur Arnout Brouwers

- Wat staat er voor de Chinezen op het spel?

'Dat hangt ervan af welke Chinezen u bedoelt. China toont zich graag als een monolithische macht, maar in werkelijkheid zijn er verschillende belangengroepen die strijden om de macht. Zeker nu China in een overgangsfase zit. De komende tijd zullen veel leiders van de oude garde het veld ruimen voor nieuwe mensen.'

- Hoe ziet die interne machtsstrijd eruit?

'Veel Chinezen beschouwen de Verenigde Staten als een arrogante macht, die erop uit is China klein te houden. Er zijn ook sterk nationalistische sentimenten in de Chinese samenleving. Deels zijn die door de autoriteiten zelf aangewakkerd. De regering kan het zich dus niet veroorloven om ''zwak'' over te komen.

'Er zullen mensen zijn binnen het Chinese militaire apparaat die de crisis zo lang mogelijk willen laten voortduren. Zij kunnen deze tijd dan benutten om het Amerikaanse spionagevliegtuig te ontleden.

'Andere facties zullen bang zijn dat de huidige opstelling de hardliners in de kaart speelt. Zij vrezen dat de conservatieve krachten hierdoor ook op andere gebieden, zoals in de economie, de overhand krijgen.'

- Welke factie heeft nu de overhand?

'Het is heel moeilijk om daar van buitenaf uitspraken over te doen. Wel valt in de Chinese opstelling tot nu toe de hand van de hardliners te herkennen. De ondervraging van de Amerikaanse bemanning, die het internationaal recht zou hebben geschonden, wijst in die richting. Net zoals het feit dat ze nog steeds gevangen worden gehouden. Als dat zo doorgaat, loop je het risico dat de Amerikanen dit gaan beschouwen als een gijzelingscrisis.

'Blijkbaar was president Jiang Zemin zélf zo ontsteld over het ongeluk dat hij een excuus eiste van de Amerikanen. Maar ik denk niet dat die dat zullen doen.'

- Moeten de VS hun excuses aanbieden?

'Dat is heel moeilijk te zeggen totdat meer duidelijkheid bestaat over de precieze toedracht van het ongeluk.'

- Het Amerikaanse verkenningsvliegtuig kwam zondag in botsing met de Chinese jager. In de dagen daarna heeft geen van de partijen serieuze stappen gezet om de zaak te sussen.

'Het is duidelijk dat beide zijden een standpunt hebben ingenomen dat het moeilijk maakt om een stap terug te zetten. Gisteren reageerde China positief op de Amerikaanse spijtbetuiging, om er meteen aan toe te voegen dat 'meer' nodig is. Nu zijn er geluiden dat China een onderzoek instelt naar het gedrag van de Amerikaanse piloot.

'Ook bij de VS is een verharding te zien in hun standpunt over de schuldvraag. Eerst noemden ze het een ongeluk. Daarna zeiden ze dat de Chinese jagers die de spionagevluchten in de gaten hielden, de laatste tijd agressiever zijn geworden. Dat komt wel heel dicht in de buurt van een beschuldiging.

'Een twist over wat er bij dat ongeluk nu werkelijk is gebeurd is geëscaleerd in een twist over hoe beide kanten zich na het incident hebben opgesteld. Het ziet eruit als een patstelling tussen Amerikaans ongeduld en Chinese verontwaardiging.'

- Hoe kan de patstelling worden doorbroken?

De partijen moeten een praktische tussenoplossing vinden, waarbij ze allebei een stap terug kunnen zetten zonder gezichtsverlies.

- Is dat wel mogelijk nu beide kanten principiële stellingen hebben betrokken?

'Dat maakt het zeker moeilijker om een oplossing te bereiken. De Chinese autoriteiten hebben onder de bevolking hoge verwachtingen gewekt over Amerikaanse excuses. Dan is het moeilijk om vervolgens een draai te maken en te moeten uitleggen waarom die er toch niet komen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden