Verdachte vermissing Anne Faber mocht ondanks psychische problemen de deur uit. Hoe kan dit?

De samenleving moest 'zo lang mogelijk' tegen Michael P. worden beschermd, oordeelde de rechtbank in 2011 in een dubbele verkrachtingszaak. Maandag werd de destijds veroordeelde man alweer opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij de verdwijning van Anne Faber. Wat ging er mis?

De politie heeft het gebied afgezet rondom de forensisch psychiatrische kliniek Altrecht Aventurijn. Beeld anp

Welke delicten pleegde de verdachte eerder?

Het gaat om de 27-jarige zedendelinquent Michael P. uit Zeewolde. In 2011 kreeg hij een celstraf van zestien jaar, voor een brute verkrachting van twee minderjarige meisjes in Nijkerk en voor vijf berovingen met geweld. Een bijzonder hoge straf, die de rechter oplegde wegens het gruwelijke karakter van de verkrachtingen en het feit dat Michael P. had verklaard 'trots' te zijn op zijn daden en blij 'dat een droom was uitgekomen'. Daarom oordeelde de rechtbank dat 'de samenleving zo lang mogelijk tegen verdachte moet worden beschermd'. In hoger beroep bleef van zijn celstraf elf jaar over, omdat het gerechtshof dat meer in lijn achtte met straffen in soortgelijke zaken.

Waarom kreeg Michael P. geen tbs?

Er was destijds het vermoeden van een psychische stoornis, blijkt uit het vonnis: Michael P. werd naar het Pieter Baan Centrum (PBC) gestuurd voor een persoonlijkheidsonderzoek. De observaties en gesprekken in het PBC worden gebruikt om een rapport op te stellen over de geestelijke gesteldheid van een verdachte. Maar Michael P. weigerde mee te werken. Criminelen krijgen liever geen tbs opgelegd, omdat een tbs-behandeling geen einddatum kent - in tegenstelling tot een reguliere celstraf. Advocaten adviseren dan soms om psychiaters en psychologen niet te woord te staan. 'Dat is een lastig probleem', zegt Frans Koenraadt, hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie aan de Universiteit Utrecht. 'Ongeveer de helft van de mensen die ter observatie zijn opgenomen in het Pieter Baan Centrum, werkt niet mee.'

Dus door medewerking te weigeren wordt tbs ontlopen?

Dat kan, maar dat hoeft niet. Steeds vaker wordt alsnog een psychiatrisch rapport opgesteld, zegt hoogleraar forensische psychiatrie Robbert-Jan Verkes van de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Een psychiater kan een rapport schrijven op basis van informatie van de politie, bekenden of getuigen.' Dat is bijvoorbeeld gebeurd bij pedoseksueel Robert M.

Het PBC heeft tegenwoordig bovendien een aparte afdeling voor niet-meewerkende cliënten. Deskundigen kunnen soms toch conclusies trekken door het gedrag van een verdachte te observeren en te combineren met andere informatie. 'Dan houdt men in de rapportage meer slagen om de arm', zegt Koenraadt. Bijvoorbeeld door te spreken van een 'vermoeden van een stoornis'. De deskundigen konden over de geestestoestand van Michael P. echter in het geheel geen oordeel geven. In zo'n geval legt de rechter geen tbs op.

Als hij elf jaar celstraf had, waarom liep Michael P. dan nu al vrij rond in Den Dolder?

P. werd begin 2017 overgeplaatst uit de gevangenis naar de zogenoemde forensisch psychiatrische afdeling Aventurijn Roosenburg in Den Dolder, onderdeel van Altrecht. De beveiliging is daar minder zwaar dan in een gevangenis of tbs-kliniek. Gedetineerden worden in principe na tweederde van hun opgelegde straf voorwaardelijk in vrijheid gesteld. Michael P. werd in juli 2010 opgepakt en zat dus al ruim zeven jaar vast - in november zou hij tweederde van zijn straf hebben uitgezeten. Soms worden aan de voorwaardelijke invrijheidsstelling bijzondere eisen gesteld door de reclassering of het OM, bijvoorbeeld een gebiedsverbod, een meldplicht of een psychiatrische behandeling.

Vermoedelijk was voor Michael P. meewerken aan de behandeling in Den Dolder een voorwaarde voor zijn geplande vrijlating. Altrecht zegt niets over zijn specifieke situatie, maar volgens de politie was Michael P. 'geleidelijk aan het terugkeren in de samenleving'. Daartoe krijgen gedetineerden stapsgewijs meer vrijheden, bijvoorbeeld om over het instellingsterrein te lopen of boodschappen te doen. 'Justitie wil niet meer dat bepaalde gedetineerden na het einde van hun detentie met een vuilniszak in de hand op straat belanden', zei Roosenburg-psychiater Chefren ten Noever de Brauw in 2010 in een interview. Zijn instelling vervult volgens hem 'een brugfunctie' tussen gevangenis en maatschappij.

De forensisch psychiatrische afdeling Aventurijn Roosenburg waar Michael P. voor behandeling zat. Beeld anp

Dus Michael P. kon zich vrij in en uit de kliniek bewegen?

Hoeveel vrijheden cliënten krijgen, wordt volgens de website van Roosenburg per persoon bepaald. Voor sommigen is de instelling gesloten, andere mogen zelfstandig eropuit. Het is aannemelijk dat Michael P. behoorlijk wat vrijheden had. Dat blijkt uit het feit dat hij pas maandag werd gearresteerd, terwijl de politie hem zondag al in het vizier had. Door de verdachte een dag te volgen hoopte de recherche naar de locatie van Anne Faber te worden geleid. Dat impliceert dat Michael P. aanzienlijke bewegingsvrijheid had. Overigens leverde dat volgwerk geen cruciale informatie op: Anne Faber is nog altijd niet gevonden.

De vermissing van Anne Faber maakt veel los

Verslaggever Toine Heijmans ging naar Huis ter Heide, waar vrijwilligers doorweekt de godganse dag op zoek zijn naar de vermiste Anne Faber. Er is veel gevonden, 'maar het belangrijkste niet'. (+)

Zondagavond pakte de politie een 27-jarige verdachte op bij de kliniek in Den Dolder. De afdeling ligt nabij de route die Faber volgens de politie aflegde op vrijdag 29 september, toen ze uit Utrecht wegfietste en nooit meer terugkeerde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden