Verdachte Decembermoorden-proces: 'Het was een oorlogssituatie. Ik zou het nooit moord noemen.'

Harvey Naarendorp, een van de verdachten in het Decembermoorden-proces, hoorde vorige week twintig jaar cel tegen Desi Bouterse eisen. 'Rechtsarmoede' vindt Naarendorp. Hij heeft een andere kijk op de geschiedenis.

Desi Bouterse beëdigt Harvey Naarendorp als ambassadeur te Frankrijk, in 2011 Beeld reuters

Zijn lichaam mag dan ouder zijn geworden, zijn geest is nog altijd scherp. Als Harvey Naarendorp (77) stipt op tijd verschijnt voor de afspraak, komen met hem niet alleen zijn assistente en een stevige man die zijn tas draagt naar binnen, maar doet ook de geschiedenis zijn intrede.

Naarendorp geldt als een ideologisch brein achter de groep jonge militairen die 37 jaar geleden de macht overnamen en het nog maar net onafhankelijke Suriname een nieuwe koers wilden laten varen. De Nederlandse politiek en pers begrijpen 'geen moer' van Suriname, vindt hij. Toch is hij bereid tot een gesprek met de Volkskrant.

Naarendorp (77) was in 1982 ten tijde van de zogeheten Decembermoorden minister van Buitenlandse Zaken. Hij is een van de verdachten in het proces. De auditeur-militair van de Krijgsraad eiste vorige week twintig jaar cel tegen Bouterse, de huidige burgerpresident.

'Was u verrast door de strafeis?', luidt de eerste vraag. Maar Naarendorp zal pas twee uur later tot een antwoord komen. Eerst wil de vroegere bewindsman, jurist en diplomaat 'de geschiedenis in kader zetten'. Het woord Decembermoorden wenst hij niet te gebruiken. Hij spreekt van 'Decembercrisis'.

Desi Bouterse greep met een groep militairen in februari 1980 de macht. De bevolking, zo zegt Naarendorp, was blij met de ingreep, die een einde maakte aan een falend burgerbewind in een land dat nog geen vijf jaar daarvoor onafhankelijk was geworden. Voor Naarendorp was en ís Bouterse de man die doet wat Suriname nodig heeft: 'Bouwen aan een vrije en democratische, multi-etnische rechtsstaat.'

Klaar voor de showdown

De linkse ideologie van het militaire bewind was - ten tijde van de Koude Oorlog immers - tegen het zere been van de regionale grootmacht, de VS. De opponenten van het regime, onder wie Surinaamse oud-militairen, zakenlieden en journalisten, zouden het plan hebben opgevat voor een tegen-coup.

'Ik had een opname van het gesprek dat de tweede man van de Amerikaanse ambassade destijds had met Fred Derby' (de enige overlevende van de Decembermoorden, red). 'De diplomaat zei: 'Als jij klaar bent om C-47 (de vakcentrale, red) in te zetten, dan zijn wij klaar voor de showdown.'' Daarmee was volgens Naarendorp duidelijk dat sprake was van internationaal verzet tegen het bewind-Bouterse en een dreiging met militair ingrijpen.

'Ik neem aan dat dit in overleg met de Nederlandse regering is gegaan', zegt Naarendorp. 'Nederland wist precies hoe het zou lopen met een tegen-coup, net als de Amerikaanse CIA. Er werd rekening gehouden met een collateral damage van ongeveer 1.500 mensen bij uitvoering van de tegen-coup. Maar Nederland ontkent zijn verantwoordelijkheid hiervoor, en heeft alle dossiers hierover tot 2060 op slot gegooid', aldus de ex-minister. Vergelijkbare beschuldigingen hebben eerder geklonken. Toekomstig onderzoek zal mogelijk een beter licht op deze zaak werpen.

Decembermoorden

Met zijn opmerkingen over 'uitschakeling' zet Naarendorp het debat opnieuw op scherp. Auditeur-militair Roy Elgin spreekt in zijn requisitoir van 'executies' en stelt: 'Verdachten hebben zich de hoedanigheid van rechter en beul aangemeten.' De Interreligieuze Raad in Suriname kwam vrijdag met een verklaring waarin gesproken wordt van 'de standrechtelijke executie van vijftien Surinaamse burgers.' Voor de nabestaanden is altijd sprake geweest van moord.

Voor Naarendorp echter is het duidelijk: Nederland is 'medeverantwoordelijk' voor wat hij 'de uitschakeling' noemt van de vijftien opponenten, van wie volgens een forensisch rapport een aantal voor hun dood is gemarteld. 'Het bewind-Bouterse kon de zaak niet anders opvatten dan als een oorlogssituatie. Ik zou het nooit moord noemen. Alsof het om onschuldige burgers zou gaan. Nee, er was sprake van een explosieve situatie, met mensen die het land in gevaar brachten. En Nederland voerde een strategie van isolatie, die uiteindelijk tot eliminatie van Bouterse moest leiden.' Volgens Naarendorp zou Nederland voor een internationaal strafhof gedaagd moeten worden.

Desi Bouterse kwam in 2010 als burgerpoliticus terug op het politieke toneel van Suriname. Zijn partij, de NDP, viert zaterdag haar 30-jarig bestaan. In 2015 is hij herkozen. Ondertussen is hij wel in Nederland bij verstek veroordeeld wegens betrokkenheid bij drugshandel. En anno 2017 zijn er veel Surinamers die klagen over de zware sociaal-economische crisis waarin de regering-Bouterse hen gebracht zou hebben.

Politiek proces

Het proces rond de Decembermoorden is inmiddels bijna tien jaar oud. Pas vorige week kwam Roy Elgin, de aanklager bij de Krijgsraad, met zijn strafeis van twintig jaar tegen Bouterse. Naarendorp zelf is als verdachte genoemd, maar de burgerrechter die hem moet voorgeleiden, heeft daartoe nog geen stap gezet. Met de moorden zelf heeft Naarendorp geen bemoeienis gehad.

Volgens hem is sprake van een politiek proces. 'De rechterlijke macht is op de stoel van politici gaan zitten. In 2012 besloot het parlement tot een amnestiewet, maar die is door de juristen terzijde geschoven. Dat is onaanvaardvaar. Het proces moet stoppen. We moeten een waarheids- en verzoeningscommissie oprichten, uitzoeken wat er precies is gebeurd en vooral waarom, en dan verder gaan met wat de bevolking die voor Bouterse koos écht wil: werken aan vrede en ontwikkeling in ons land.'

Door de strafeis tegen Bouterse en de laatdunkende manier waarop de president zich hierover tot nu toe heeft uitgelaten, zijn sommigen bang dat net als in 1982 Suriname weer onder hoogspanning komt te staan. Naarendorp is het hiermee niet eens. 'Er komt nooit meer een situatie zoals in 1982. We moeten gewoon verstandig naar mogelijkheden zoeken om het recht te laten zegenvieren, in overeenstemming met de wil van het volk. Bouterse mag dan last hebben van corrupte figuren om hem heen, zijn kiezers weten dat hij voor hen werkt, dat hij heilige huisjes omverwerpt om wat hij al bijna veertig jaar doet: het volk een beter bestaan geven.'

Maar was Naarendorp nu verrast door de strafeis? 'Ik was verrast door de armoedigheid van het requisitoir van Roy Elgin. Ik wist niet dat zo'n grove minachting voor het recht mogelijk zou zijn. Hij vond het niet eens nodig om zijn eis fatsoenlijk te onderbouwen. Rechtsarmoede. 8 december is politiek begonnen en moet volgens sommigen ook in de rechtszaal zo eindigen. Maar de bevolking laat zich niet van de wijs brengen. Voor hen leeft dit proces niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden