Verdacht van 34.500 moorden

De leider van het Lichtend Pad, een van de meest meedogenloze Latijns Amerikaanse guerrillabewegingen, staat terecht voor zijn misdaden. Voor de derde keer alweer....

De Messias staat voor de rechter. Hij wilde in Peru eenheilstaat vestigen waarin iedereen gelijk en gelukkig was. Om datdoel te bereiken waren alle middelen geoorloofd, met alsresultaat een jarenlange reeks van terreuraanslagen enbloedbaden. In de aanklacht wordt hij verantwoordelijk gesteldvoor niet minder dan 34.500 moorden.

De 70-jarige Abimael Guzmán, ook wel Kameraad Gonzalo - ofzoals hij zelf bij wijze van voorschot op de toekomst liever zei:Presidente Gonzalo - was de leider van Sendero Luminoso, hetLichtend Pad, een van de meest meedogenloze en bloedigeguerrillabewegingen in de geschiedenis van Latijns Amerika. Eendoorgedraaide filosofieprofessor voor wie het paradijs op aardeverwezenlijkt kon worden door een soort mengvorm van het maoïsmeen het oude Inca-systeem. Zijn ideologische grondslag en zijnongeremde moordzucht leverden Guzmán de bijnaam 'de Pol Pot vanPeru' op.

De Peruaanse Waarheidscommissie heeft het aantalslachtoffers van de strijd tussen Sendero Luminoso en het leger,van eind jaren zeventig tot begin jaren negentig, becijferd op69.000. De helft van alle doden en vermisten komt op het contovan Guzmán, die volgens een van zijn voormalige adjudantenpersoonlijk het bevel gaf tot de bloedbaden onder deboerenbevolking. Voor de rest is het Peruaanse legerverantwoordelijk, dat al even gruwelijk te werk ging bij hetbestrijden van de beweging.

Het zogenoemde megaproces tegen de bejaarde terrorist en25 van zijn secondanten is afgelopen week begonnen in de speciaalvoor hem gebouwde gevangenis op een marinebasis in de haven vanCallao. De enige andere gevangene hier is Vladimiro Montesinos,de voormalige chef van de geheime dienst van de gevluchtepresident Fujimori, ironisch genoeg dezelfde man die erin slaagdeGuzmán te pakken en die de gevangenis voor hem liet bouwen.Montesinos moet zich ook verantwoorden voor een ellenlange lijstmisdaden, waaronder gruweldaden in de strijd tegen het LichtendPad.

Het is niet de eerste keer dat Abimael Guzmán terechtstaat. Na zijn arrestatie in september 1992 werd hij veroordeeldtot levenslang door 'rechters zonder gezicht', een geheimmilitair tribunaal waarvan de namen en gezichten van de ledenangstvallig geheim werden gehouden. Die procedure,geïntroduceerd door semi-dictator Alberto Fujimori, werd in 2003door het Constitutionele Hof strijdig met de grondwet verklaard.Het hof gelastte dat het proces overgedaan moest worden.

De eerste poging daartoe liep vorig jaar uit op een door detelevisie rechtstreeks verslagen chaos, kundig uitgelokt door dehoofdverdachte. Guzmán kwam de rechtszaal op de marinebasisbinnen met gebalde rechtervuist en begon met een groepmedeverdachten leuzen te scanderen als 'Leve de CommunistischePartij van Peru' (de officiële naam van het Lichtend Pad), en'Marxisme, leninisme, maoïsme'.

De drie rechters van het hof wisten zich geen raad met desituatie, begonnen onderling te bekvechten en verlietenuiteindelijk haastig de zaal. Het schandaal was zo groot dat dePeruaanse president Alejandro Toledo zich in een tv-toespraakgedwongen voelde zijn excuses aan te bieden voor de gang vanzaken.

De eerste dagen van het nieuwe proces zijn rustig verlopen.Justitie heeft er alles aan gedaan te voorkomen dat het wederomin een spektakel ontaardt. Publiek wordt niet toegelaten in dezaal, evenmin als camera's en opnameapparatuur. Slechts eenhandjevol journalisten mag met blocnote en pen de zittingenbijwonen.

Het OM baseert zich op papieren die bij de arrestatie vanGuzmán en later die van andere kopstukken in beslag zijngenomen. Daaruit zou blijken dat Presidente Gonzalo persoonlijkde opdrachten gaf tot aanvallen op ambassades, banken enpolitiebureaus en tot slachtpartijen onder de burgerbevolking.Een daarvan is de moordpartij in 1983 in een afgelegen streek inde provincie Ayacucho, waar 65 boeren onder wie vrouwen entwintig kinderen werden afgeslacht. De methoden van SenderoLuminoso waren zonder uitzondering bijzonder wreed. Uitgebreidemartelingen en onthoofdingen hoorden tot het standaardrepertoire.

Kroongetuige is 'Feliciano', de voormalige nummer drie vande organisatie. Nu noemt hij Guzmán een massamoordenaar en ishij bereid details te verstrekken over de wijze waarop diebevelen tot gewelddadige acties gaf.

Behalve de leider van Lichtend Pad staat ook zijn vriendinElena Iparraguirre, de voormalige nummer twee, terecht. Sinds1992 woonde het tweetal samen in de zwaar beveiligde gevangenisvan Callao, maar na het showproces van vorig jaar is Iparraguirreovergebracht naar een andere gevangenis. Het stel heeft eenofficieel verzoek ingediend om te mogen trouwen in de gevangenis.Guzmán zit al een jaar in eenzame opsluiting.

De enige die toegang tot hem heeft is zijn advocaat. Die gaatervan uit dat zijn cliënt veroordeeld wordt en heeft al latenweten het vonnis bij het Interamerikaanse Hof voor deMensenrechten te zullen aanvechten.

Na jarenlange stilte doet Lichtend Pad af en toe weer vanzich spreken door aanvallen op politiepatrouilles. Volgens'Senderoloog' Carlos Tapia gaat het echter om kleine restgroepjesdie tegenwoordig voor de drugsmafia werken. Tapia, lid van deWaarheidscommissie, noemt de rechtszaak belangrijk 'om aan tetonen dat de democratie terroristen kan berechten in een procesdat de regels respecteert'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden