Verborgen relschrijver

Een van de smaakbepalendste hoofdredacteuren van Nederland is al jaren een onbekende. Wie is Marck Burema, alias Geenstijls Pritt Stift?

In februari deed de Volkskrant een interviewverzoek aan Marck Burema, hoofdredacteur van Geenstijl. Bert Brussen, werkzaam voor dezelfde website, stuurde het verzoek door. 'Als je niks hoort dan wil-ie niet,' mailde hij. De kansen, volgens Brussen: 'JA: 0,001% NEE: 99,999%'

Brussen had het goed gezien. Pritt Stift, zoals Burema zich op internet noemt, wilde niet. Daarom dit profiel, en een mailtje naar Burema, of hij misschien nog iemand wist die de Volkskrant zou kunnen bellen. En of een fotograaf een foto van hem mocht komen maken. Het antwoord, binnen een kwartier:

Sara,

Ik ken verder niemand die je zou kunnen bellen en ik wil niet op de foto.

groeten,

Pritt

Brussen, later: 'Normaal werk ik altijd mee. Maar aan dit artikel niet. Je hebt een moeilijk onderwerp gekozen. Hij wil zelf niet naar buiten treden en wat bij Geenstijl gebeurt, blijft binnen Geenstijl. Pritt is gewoon Pritt, en that's it.'

Burema (44) stelt zich voor als Pritt, ondertekent zijn mailtjes met Pritt en schrijft en twittert als Pritt. Over Pritt is genoeg te vinden, op internet. Over Marck Burema bijna niks.

Volgens documentairemaker Frans Bromet, die net als Burema in Ilpendam woont, is de hoofdredacteur van Geenstijl 'een rustig iemand'. Burema werkte ooit korte tijd als researcher voor Bromet. 'Hij was toen hij voor mij werkte enigszins op zichzelf, en dat is hij nog. Een onopvallend figuur.'

Over de huidige baan van Burema hebben ze het nooit. 'Ik zie hem bijna dagelijks, maar nee, daar praat hij niet over. Ik kijk weleens op Geenstijl, maar ik vind het een beetje sadistisch, allemaal.'

Burema woont al jaren in Ilpendam, met de vrouw die al in zijn studententijd zijn vriendin was. Ze hebben twee kinderen. Hij studeerde Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam, was redacteur van studentenweekblad Propria Cures en schreef later voor van alles en nog wat: van de VARAgids tot Volkskrant magazine. Hij was een van de eerste werknemers van de in 2003 opgerichte website Geenstijl.

Maar bij Geenstijl wil bijna niemand praten. Ambroos Wiegers - op Geenstijl had hij het pseudoniem Prof. Hoxha - is sinds zijn vertrek bij de site met sabbatical. Ook hij twijfelt over zijn medewerking. 'Bij Geenstijl spelen we altijd het spelletje you don't talk about fight club.'

Geenstijl als een soort Fight Club dus, uit de gelijknamige film met Brad Pitt, waarin mannen een geheim vechtgenootschap oprichten. De eerste regel: je praat niet over Fight Club. De tweede regel: je praat niet over Fight Club. Wiegers: 'Ik bel Pritt even. Ik bel je zo terug.'

Even later: 'Pritt neemt niet op. Vraag maar.'

Een meevaller, al laat Wiegers niet veel los. 'Het lijkt me vrij duidelijk dat het iemand is die van schrijven houdt. En van rellen. Soms maak je je oprecht ergens boos over, soms wek je het op. Marck is een hele vrolijke gast, verder.' Burema is één van de beste schrijvers die hij kent, zegt Wiegers. 'Zijn schrijfstijl is onnavolgbaar en virtuoos.'

Burema is al jaren hoofdredacteur. Hij was het ook voor algemeen directeur Dominique Weesie bij Geenstijl vertrok om zich te storten op de nieuwe, uit de website voortgekomen omroep PowNed. Sinds het vertrek van Weesie en creatief directeur Ambroos Wiegers, vorig jaar, geeft hij dagelijks leiding. Burema is een manager die zijn redactie positief stimuleert, zegt Wiegers. 'Ze kijken tegen hem op. Maar hij heeft, net als ik, weinig tolerantie voor domheid en luiheid. Als iemand de kantjes ervan af loopt, zegt hij er twee keer iets van, en dan is het klaar.'

Peter Breedveld, hoofdredacteur van weblog Frontaal Naakt, kon Geenstijl vroeger wel waarderen. 'Het zou een goede site zijn als de heksenjachten plaatsmaken voor dwarse tegenspraak en het aan de kaak stellen van échte misstanden. Nu nagelen ze mensen voor kleine dingen aan de virtuele schandpaal. Ze deinzen er niet voor terug om een foto van een wildplassende vrouw groot te publiceren. Ja oké, wildplassen mag niet - maar hállo zeg. Of de beelden van die ADO-keeper (die in compromitterende houding door zijn toenmalige vriendin werd vastgelegd, red.). Waarom moet zoiets op Geenstijl? Zodat iedereen kan zeggen: wat een viezerik? Die man z'n leven was kapot. Ik bestrijd dat Burema gevoel voor humor heeft. Hij heeft geen mededogen, kent geen genade.'

Breedveld begon over Geenstijl te schrijven - 'de Roze Khmer', in zijn woorden - en dat werd hem niet in dank afgenomen. 'Sindsdien ben ik doelwit. Ik heb Pritt Stift op Twitter ooit eens uitgedaagd tot een debat, maar dat doet hij niet.'

Begin dit jaar stuurde Breedveld bij wijze van 'grapje' een tweet de wereld in waarin hij betoogde dat er geen VN-troepen naar Afghanistan moesten worden gestuurd om Afghanen dood te schieten, maar naar naar Nederland, 'om PVV'ers dood te schieten'. Breedveld, later op zijn blog: 'Een harde grap, en volgens sommigen ongetwijfeld een smakeloze grap, maar een grap, niettemin, dat ziet een mongool.'

Toch kwam de tweet hem op een groot voorpaginastuk in De Telegraaf te staan, dat op Geenstijl werd aangekondigd in een door Pritt Stift geschreven stukje: 'Jaja, dat 'doodschieten van PVV'ers' was een grapje van je natuurlijk. Nou, dikke LOL. We komen niet meer bij. Ow, en oefen je stem alvast. Je telefoon staat vandaag roodgloeiend.'

Bij het stukje stond een link naar een pagina met het telefoonnummer en e-mailadres van Breedveld. 'Dat heeft mij honderden bedreigingen opgeleverd', zegt Breedveld. 'Het was een offensief dat een week aanhield, van die rechts-reactionaire types die zich vervelen.'

Dat het niet Burema zélf is die bedreigt, maakt voor Breedveld weinig uit. 'Je kunt niet zeggen: voor dat tuig ben ik niet verantwoordelijk, en tegelijkertijd wel een opruiend stuk plaatsen met een link naar iemands telefoonnummer. Hij heeft het vaker gedaan, met steeds hetzelfde gevolg.'

Breedveld heeft Burema nooit ontmoet, maar heeft zich op basis van de tweets van @Pritt een beeld gevormd. 'Hij twittert over kookwijntjes, receptjes uit de Allerhande en over de camping in Bakkum. Het lijkt zo'n rebelse rouwdouwer, maar de man daarachter is een fantasieloze burgerman met een laaf voor z'n caravan. Ik fantaseer weleens dat ik met een camera bij hem in Bakkum kom om hem een Rutger Castricum-behandeling te geven.'

Geenstijl is 'net een communistische cel', zegt Breedveld. 'Het is zo hypocriet als de kolere. Waarom die kinderachtige pseudoniemen? Waarom houdt Burema zichzelf verborgen? Het is macht zonder risico. Er zijn op internet niet of nauwelijks foto's van hem te vinden. Het is net of hij niet echt bestaat. Burema is een soort Monster van Loch Ness.'

De beelden die er wel zijn, zijn oud: uit 1996. Toen maakte Studenten TV een reportage op de redactie van Propria Cures, het satirisch studentenweekblad waar ook Tim Krabbé, Theodor Holman, Hella Haasse, Hugo Brandt Corstius en Erik van Muiswinkel ooit begonnen. 'Zeker is het een eer', zegt Burema in het filmpje over zijn redacteurschap bij PC. 'Het is maar heel weinigen gegeven om erbij te komen.'

Wie schrijver wil worden, moet zorgen dat hij tot de exclusieve redactie van 'PC' wordt toegelaten. Burema in de reportage: 'Je wordt vanzelf opgepikt, daar hoef je helemaal niets voor te doen. Alleen maar wekelijks leuke stukjes te schrijven, en dan staan ze allemaal aan de deur te morrelen met grote vette contracten.' Over zijn ambities is hij duidelijk. 'Na mijn redacteurschap hoop ik omstreden succesauteur te worden.' En ook: 'Ik heb al een uitgever, dat is het probleem helemaal niet.'

De redactie bestond in 1996 uit Erik Noomen, Marck Burema en Beau van Erven Dorens. 'Marck is tegenwoordig nogal een privaat persoon', zegt Noomen. Toen ze samen Nederlands studeerden, aan de Universiteit van Amsterdam, was dat anders.

Noomen: 'In elk geval naar mij toe. We zaten altijd te drinken in Café Kremlin, tegenover het P.C. Hoofthuis. En blaadjes maken: mooie korte verhalen schrijven en mensen afzeiken die je geestelijk invalide vindt. Wij waren gewoon de slimste, grappigste jongens van Neerlandistiek.'

In die tijd, zegt Noomen, wilde Burema de nieuwe John dos Passos worden, de schrijver van Manhattan Transfer. 'Ik zag in hem de Nederlandse Hemingway. Ik denk dat Marck het liefst romanschrijver wilde zijn, en dat had hij ook kunnen worden. Hij heeft een groot analytisch vermogen. Ik ken niemand met zo'n vloeiend stijlgevoel als Marck.'

Toen Burema in september 1997 de redactie van Propria Cures verliet, schreef hij een woedend afscheidsstuk ('Uittree'), een afrekening met zijn opvolgers: Van Erven Dorens, Rik Lambers en Ward Ferdinandusse. Drie volgens hem te luie redacteuren, een 'stelletje lethargische borstkloppers' en 'inerte half-talenten' met 'Corps-maniertjes'.

In het volgende nummer staat de 'Uitlui' van Burema: het afscheidsstuk dat de redactie over hem schreef. Marck Burema (MB), volgens het stuk drager van een 'Ida Gerhardt-bril', was nooit een prater, constateerden zijn collega-redacteuren. 'De redactie leert hem kennen als een schuchtere jongen die niet veel woorden nodig heeft. Hij zal wel heel erg intelligent zijn, want intelligente mensen kunnen per slot van rekening net zo goed hun mond houden.' Het was simpel: 'MB schrijft. En heeft Jacqueline. Verder moeten de anderen niet aan zijn kop zeuren want dan wordt-ie erg vervelend of trekt zich terug achter de flipperkast.'

De jurering van de 'PC Onthooftprijs', bij Burema thuis, zou zijn afscheid worden. Het liep uit de hand, met over het balkon kotsende en pissende redacteuren (onder wie Beau van Erven Dorens) en een ruzie tussen Burema en Theo van Gogh. Uit het afscheidsstuk: 'Van Gogh heeft het gewaagd te insinueren dat Marck een klaploper is die leeft op de portemonnee van zijn vriendin. Zij zal 'm wel een leuk baantje op haar reclamebureau bezorgen, zuigt Van Gogh. En dan wordt alles donker voor Marcks ogen. Hij sommeert Van Gogh het pand te verlaten.'

Bij Propria Cures twijfelden ze niet, in 1997: 'MB wordt schrijver, dat weet iedereen, inclusief Mai Spijkers, een legertje hitsige fondsredactrices en MB zelf heel erg zeker.'

Maar die roman kwam er nooit. Noomen: 'Hij was de eerste van ons groepje die een contract kreeg bij een uitgeverij, bij Prometheus. Zij zagen een literator in hem. Het is verschrikkelijk zonde dat hij z'n literaire ambitie heeft laten varen. Zijn korte verhalen waren heel erg goed. Ik kan me nog een verhaal herinneren over een tijdschriftenverkoper in Duitsland. Volgens mij werden er in dat verhaal ook kabouters doodgeschoten.'

Steven Stol, oud-redacteur van Propria Cures en oud-medewerker van Geenstijl, kan zich herinneren dat de debuutroman van Burema ooit werd aangekondigd in een najaarscatalogus van een uitgeverij. 'In de voorjaarscatalogus was die aankondiging weer verdwenen. Ik neem aan dat hij het niet af kreeg. Er is een groot verschil tussen ijzersterke korte stukjes en een roman van 200 pagina's.'

Het heeft Noomen verbaasd dat Burema bij Geenstijl terechtkwam. 'Marck is geen groot idealist, maar ook geen zwartgallig mens. Met Marck kon je lachen. En nu geeft hij leiding aan een clubje mensen dat - ik moet dit zorgvuldig formuleren - toch vaak een naargeestige toon bezigt. Geenstijl wordt steeds meer een herhaaloefening, met die kinderachige stoplappen, de spelling van het woord homo als heaumeau. Ik denk en hoop dat Marck Geenstijl vooral als een hilarisch stijlmiddel beschouwt, als vrijbrief voor zijn eigen creativiteit.' Want dat hebben Geenstijl en Propria Cures wel gemeen: 'Niks serieus nemen. Dat is de Propria Cures-doctrine.'

Burema had altijd al 'een scherp en enigszins sardonisch gevoel voor humor', zegt Noomen. 'Hij droeg tijdens de studie vaak een lange zwarte jas en een zonnebril. Marck stond een keer op de tramhalte toen hij werd aangesproken door een oud vrouwtje. Die zei: 'U lijkt wel een nazi.' Waarop Marck zei: 'U lijkt wel een jodin.' Dat heeft Laura Bromet nog een keer opgeschreven in Nymph, als ik het me goed herinner. Ja, ik geloof direct dat het zo echt gebeurd is.'

Striptekenaar Guido van Driel werkte begin jaren negentig voor universiteitsblad Folia, van oudsher de aartsvijand van Propria Cures. 'Een jaar of twee' was hij met Burema bevriend. Tot ze ruzie kregen, op een borrel. Van Driel had - zonder toestemming - de beha van de vriendin van Burema op z'n hoofd gezet. 'Sindsdien heb ik geleerd: nooit in damestassen rommelen. Zij werd zo boos, dat ze stante pede vertrok. Hij was in die woede solidair. Toen is de vriendschap rigoureus verbroken. Ik heb het nog geprobeerd goed te maken, maar dat haalde niks uit.'

Later kwam hij Burema nog een keer tegen op een jubileumfeest van Folia. 'Ik kan me herinneren dat Marck daar een brandblusser op de dansvloer heeft leeggespoten. Het leidde tot een handgemeen in Felix Meritis. Ik denk dat hij het deed om te rellen, ja. Het was niet zonder gevaar. Iedereen zocht kuchend een heenkomen. Ik dacht: waarom doet iemand zoiets in godsnaam?'

Van Driel is niet verbaasd dat er van de literaire ambities van Burema weinig terecht is gekomen. 'Ik vroeg me laatst al af: wat zou er van Marck en zijn grote ambities geworden zijn? Ik wist niet dat hij bij Geenstijl zat, maar ik kan het me goed voorstellen dat hij daar past, met zijn cynische inslag en betweterige humor. Hij schreef eerder vanuit een soort studentikoze gevatheid dan vanuit oprechte overtuiging.'

Daarmee is journalist Carel Helder het oneens. Hij noemt Geenstijl 'heel erg leuk' en de stukken van Pritt Stift 'scherp en geestig'. 'Hij maakt geen onderscheid tussen links en rechts en tussen wat er in en uit de mode is. Hij is anti-autoritair, dat zie je terug in zijn stukjes. Hij zat niet voor niks bij Propria Cures, een blaadje tegen de heersende meningen. Ik ken Marck helemaal niet als een boze man.'

Helder ontdekte op latere leeftijd dat hij wilde schrijven. Het was dertien jaar geleden. 'Ik was een jaar of 40 en werkte op een postkantoor, toen ik besloot om een keer iets in te sturen naar Propria Cures. Marck heeft mijn eerste stukje geplaatst.'

Het klikte. Ook Helder noemt Burema een groot stilist. 'Hij is een van de besten van Nederland, en dat was hij al in zijn PC-tijd. Dat wordt nog weleens onderschat.' Ook heeft Burema oog voor talent, zegt Helder. 'Hij had Nico Dijkshoorn al ontdekt voor Dijkshoorn zichzelf ontdekt had.'

Later werkten Helder en Burema bij een tekstbureau, De Geallieerden. Ook schreven ze samen, onder andere een wekelijkse nieuwsquiz voor Volkskrant magazine. Helder vond Burema nooit gesloten. 'Hij is een Fries, dus hij is stug. Maar ik heb hem altijd heel aardig gevonden, en ben ook wel op z'n verjaardag geweest. Sinds hij bij Geenstijl zit, hebben we geen contact meer. Marck is niet zo'n beller. Marck is een schrijver.'

In de periode voor Geenstijl schreef Burema onder meer voor de VARAGids. 'Hij kwam, gezien zijn stijl, heel duidelijk van Propria Cures', zegt toenmalig hoofdredacteur Daan Dijksman. 'En hij had een wonderlijke afwijking: hij wist ongelooflijk veel van de sterren. Hij wist precies wat alle Wendy van Dijks van deze wereld deden. Daar maakte hij handig gebruik van.'

Dat Burema naar Geenstijl ging, heeft ook Dijksman verbaasd. 'Propria Cures was van het vrolijke linkse levensgevoel - heel anders dan Geenstijl. Pas later kwam ik er achter dat hij de VARA blijkbaar verschrikkelijk vond. Daar merkten wij nooit een bal van. Geenstijl vind ik tot op zekere hoogte trouwens wel amusant, maar ik vraag me af of die enorme weerstand tegen dode bomen en oude organisaties serieus is of dat Marck er zelf om kan lachen. Ik weet het niet.'

Ook Noomen spreekt Burema niet meer. 'Marck was ooit mijn beste vriend. Ik heb het wel geprobeerd, maar het is erg moeilijk hem te bereiken. Elk jaar zoek ik wel een keer contact. Ook heb ik hem een keer een mooi boek gestuurd, maar hij reageert nooit.'

Noomen en Burema hadden na hun tijd bij Propria Cures samen een tekstbureau, tot Noomen een baan bij Nieuwe Revu kreeg aangeboden. 'Ik ben daar toen op ingegaan. We hebben geen ruzie gehad, maar misschien dat Marck daar gepikeerd over is. Vanaf dat moment werd het contact minder. Marck verhuisde naar Ilpendam en kreeg een kind.'

Op borrels, bijvoorbeeld van Propria Cures, komt Burema nooit. Noomen: 'Op een bepaald moment hou je op hem uit te nodigen. Ik vind het nog steeds verschrikkelijk jammer, maar zo lopen die dingen. Het is iets tussen hem en zijn geweten.'

------------

'Scherp en geestig'

Zo omschrijft Carel Helder de stukken van Pritt Stift. Helders eerste stuk werd dertien jaar geleden geplaatst in Propria Cures door Burema. Het klikte en de twee werkten langdurig samen. Helder roemt zijn stijl. 'Hij is een van de besten van Nederland.'

------------

Ik bestrijd dat hij gevoel voor humor heeft. Hij heeft geen mededogen.

Peter Breedveld Weblog Frontaal Naakt

------------

Normaal werk ik altijd mee, maar aan dit artikel niet.

Bert Brussen, Geenstijl

------------

MB schrijft. En heeft Jacqueline. Verder moeten de anderen niet aan zijn kop zeuren.

'Uitlui' Propria Cures

------------

Het is vreselijk zonde dat hij zijn literaire ambitie heeft laten varen.

Erik Noomen, Ex-redacteur Propria Cures

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden