Verborgen gebreken in 't groen

De laatste jaren heeft op brede schaal het idee postgevat dat het met het milieuprobleem zo'n vaart niet loopt. De bossen zijn niet doodgegaan, het wordt misschien wel warmer maar dat komt door het klimaat en niet door de mens, het water is schoner en de lucht ook....

Piet van Seeters

Deze houding wordt voor een deel veroorzaakt doordat de slechte milieuboodschap na zoveel jaren haar doel voorbij is geschoten en dus niet meer werkt. Het publiek lijkt moe geworden van al die onheilsberichten.

Voor een ander deel komt die houding voort uit de neiging van sommige burgers om eerder geloof hechten aan belangengroepen die ageren tegen een scherper milieubeleid. In de Tweede Kamer zagen we de afgelopen weken het beschamende tafereel van politici die de boeren bijna smeken om nog zes jaar door te gaan met gif spuiten.

Maar de belangrijkste oorzaak van die veranderde houding is een gebrekkig inzicht in veranderingen in de natuur. Nederland lijkt nog even groen als vroeger en hier en daar zelfs groener. Je moet over flink wat deskundigheid beschikken om de verslechtering van het milieu (die nog steeds doorgaat) in de natuur te onderkennen. Sommige verschijnselen zijn vrij gemakkelijk te herkennen, bijvoorbeeld de heide die verdrongen wordt door het gras bochtige smele. Maar veel moeilijker is te zien dat het glasheldere water van een ven toch sterk verzuurd kan zijn.

Medewerkers van Natuur en Milieu hebben tien jaar geleden een boek uitgebracht: Het milieu van de natuur, waarin wordt uitgelegd welke effecten de diverse milieuproblemen op de natuur hebben. Van dat boek is nu de derde en geheel herziene versie verschenen, compleet met interactieve cd. De eerste twee edities werden geschreven door Rolf Roos en Volkert Vintges. Voor deze nieuwe editie kreeg Roos gezelschap van Renée Bekker en Joke 't Hart. Het belangrijkste uiterlijke kenmerk van de nieuwe editie is het gebruik van kleurenillustraties, wat het boek zeer ten goede komt.

Inhoudelijk is het eigenlijk een vrij somber boek. Want hier worden heel wat kletspraatjes doorgeprikt. Het gaat namelijk nog steeds helemaal niet goed met de Nederlandse natuur. Dit boek draagt dezelfde boodschap uit die de laatste jaren doorklinkt in natuurinventarisaties en vorige week nog in de nieuwste Natuurbalans: er is volop groen in Nederland maar het bestaat steeds meer uit brandnetels en pijpenstrootjes en steeds minder uit goudveil en zonnedauw. Gevoelige, kwetsbare soorten maken plaats voor soorten die ongevoelig zijn voor verzuring en goed tegen veel stikstof kunnen.

Het boek beschrijft eerst de gevolgen van de drie grootste milieuproblemen in Nederland: verzuring, vermesting en verdroging. Het geeft vervolgens aan hoe je ecologische schade in het algemeen kunt herkennen en het beschrijft ten slotte die schade in allerlei biotopen: bossen op zand, heiden, laag- en hoogveen, vennen, beekdalen, rivieren, duinen, cultuurlandschappen en stedelijke omgevingen.

Het is geen eenvoudig boek. Dat komt vooral doordat ecologie met alles wat erbij hoort, tamelijk ingewikkeld is. Dat maakt het nodig dat moeilijke onderwerpen (bijvoorbeeld de buffercapaciteit van de bodem om verzuring op te vangen) uitgelegd worden en dat gebeurt tamelijk grondig. Maar ook met dít boek is het voor een leek onbegonnen werk om een ven de ingewikkelde chemische processen van verdroging, verzuring en vermesting te analyseren. 'Zonder elementaire soortenkennis is het herkennen van milieuschade onbegonnen werk', schrijven de auteurs. En dat lijkt zwak uitgedrukt.

Opmerkelijk blijft in alle natuurinventarisaties, dus ook in deze, de schadelijke rol van de landbouw. De drie grote milieuproblemen worden voor een flink deel door de landbouw veroorzaakt. De verzuring is voor de helft te wijten aan de ammoniakuitstoot van de landbouw en de vermesting grotendeels. In stedelijk gebied komen nu al meer vaatplanten en dagvlinders voor dan in agrarisch gebied.

De schade aan de natuur ten gevolge van milieuproblemen wordt in dit boek helder en deskundig beschreven. Het boek is het waard een klassieker te worden. Des te opmerkelijker is het dat er een fout in staat die in zo'n boek een blunder mag heten. De auteurs hebben het over de slachttanden van een wild zwijn en niet over slagtanden. Dat doet bijna denken aan het adviesbureau dat in een rapport voor het Wereld Natuur Fonds schreef over leaselaarzen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden