Verboden te rekenen

Opschudding in Delft, schrijft het universiteitsblad Delta. Het College van Bestuur van de TU heeft de beheerders van een aantal faculteiten een brief gestuurd....

Dat was een vreemde opdracht, vond decaan prof. dr. H. Meijer van Wiskunde en Informatica, en erger: hij had geen idee hoe hij aan de regel in de praktijk een mouw zou moeten passen. Paspoortcontroles? Een universiteit is toch zeker een open instelling waar uitsluitend intellectuele capaciteiten tellen.

Ook zijn collega ir. F. Higler van Civiele Techniek zei 'gevoeligheden' te verwachten en achtte zich niet in de positie iemand van de wetenschappelijke staf iets te verbieden. Het college was om opheldering gevraagd, aldus Delta.

Die opheldering is er nu, een week later, nog niet. Het College van Bestuur is voortdurend in vergadering of viert in besloten kring Sinterklaas. Een woordvoerder meldt dat de leverancier de beperking nu eenmaal eist in het contract. 'Dit is niet specifiek Delfts.'

Duidelijker is fabrikant Cray Research Inc., behalve in het verre Minneapolis ook met een vertegenwoordiging gevestigd in De Meern. Volgens een zegsman is Cray gehouden aan de richtlijnen van de Amerikaanse federale overheid voor het uitvoeren van strategische hardware. Niet alleen mag er niets worden geleverd aan verdachte landen, zie de lijst, maar afnemers moeten erop toezien dat die landen niet stiekem toch gebruik maken van hun high tech-spullen.

Dat staat met een standaard-clausule in alle contracten, zegt de woordvoerder van de firma, en het is goed gebruik dat directies dat ook aan de gebruikersgroepen meedelen. 'Het is een formaliteit waaraan wij als Amerikaans bedrijf in high end techologies gehouden zijn.'

Elders worden de restricties aan het gebruik van Amerikaanse supercomputers zonder morren en naar vermogen nageleefd. Het Amsterdamse rekencentrum SARA, dienstverlener aan talloze onderzoekers, beschikt over een zware Cray en ook een IBM SP-II en in beide contracten is dezelfde lijst van verboden gebruikers opgenomen.

Geen probleem, meent een woordvoerder van het centrum, die voor de zekerheid toch maar even de directie heeft geraadpleegd, want hij hoort er zelf ook even van op. 'De rekentijd op dit soort apparatuur wordt door een commissie verdeeld. We weten precies wie wat doet en we kennen elkaar meestal goed en iedereen realiseert zich dat deze voorwaarde er ligt. Daar houden we ons dus aan.'

Prof. dr. ir. J. Blaauwendraad van de superrekengroep HPAC in Delft heeft hetzelfde argument. Er is, zegt hij, een heel klein gezelschap van onderzoekers dat klussen moet laten uitrekenen op de nieuwe, krachtige Cray. De beschikbare tijd wordt onderling verdeeld en dus is controle heel eenvoudig. 'Je kent elkaar.'

Het is bij zijn weten nog nooit voorgekomen dat een gebruiker om zijn nationaliteit niet terecht kon. 'En dan nog moeten we deze richtlijn naar de geest interpreteren, lijkt me. Als een Irakees de stromingen in het Amsterdam-Rijnkanaal wil simuleren lijkt me dat geen probleem. Het wordt andere kost als zo iemand iets met menging van zenuwgassen wil, of de aandrijving van een raket.'

Maar de zaak is inmiddels een eigen leven gaan leiden en zelfs doorgedrongen tot Den Haag. GroenLinks heeft schriftelijke vragen gesteld aan de ministeries van Onderwijs, van Buitenlandse Zaken en van Economische Zaken. Hoe, vragen de kamerleden Rabbae en Sipkes, is het mogelijk dat sommige buitenlandse onderzoekers toegang tot de computer is verboden?

Voorzitter Blaauwendraad van het super-rekencentrum in Delft is beduusd van zoveel voortvarendheid. 'Het is allemaal een beetje een academische kwestie, hoor. We hebben hier helemaal geen meneer of mevrouw uit Cuba of Irak om op onze machine te rekenen. Je kunt soep, kortom, heet opdienen, maar dan laat je hem toch gewoon even staan?'

Martijn van Calmthout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.