Verboden te doden

Omar H. wilde naar Syrië. Hij kocht ingrediënten voor een bom en bestudeerde via internet de 'heilige strijd' tegen Assad. Deze zomer werd hij in Duitsland gearresteerd. Syrië heeft hij dus niet gehaald, maar ook de voorbereiding van moord of brandstichting is strafbaar. Afgelopen woensdag is hij veroordeeld tot een jaar cel, waarvan vier maanden voorwaardelijk.


Ook Albert Heringa is deze week berecht. In 2008 hielp hij zijn stokoude stiefmoeder, die niet meer wilde leven, om zelfmoord te plegen. Bij volle bewustzijn at zij de pillen die ze van hem kreeg, terwijl hij alles filmde. Desondanks werd Heringa schuldig bevonden, want ook hulp bij zelfdoding is strafbaar. Toch kreeg hij geen straf: volgens de rechter handelde hij uit naastenliefde.


Beide uitspraken leidden tot enig onbegrip, maar de redenering van de rechters is best te begrijpen. Het voorbereiden van zware misdrijven als moord en brandstichting is nu eenmaal strafbaar, of je dat nou in Diemen, Berlijn of Aleppo wilt doen. En iemand die zo veel van zijn moeder houdt dat hij haar zelfs wil helpen te sterven, die gooi je niet in een cel.


En toch heeft het iets geks: zowel Omar H. als Albert Heringa wilden bijdragen aan de dood van anderen omdat ze dat moreel gezien goed leek - en juist degene die het uiteindelijk niet heeft gedaan, draait de gevangenis in. Blijkbaar sprak er niet genoeg naastenliefde uit zijn plan.


Hoe bepaal je wanneer het moreel juist is om te doden? Het ligt voor de hand om de bezwaren tegen de voordelen af te wegen, maar dan moet je toch eerst weten hoe verkeerd het überhaupt is om iemand te doden. Is de dood erg? Heeft 'leven' op zichzelf een waarde? Welke dan? En waarom?


Je hoort weleens dat ratio tekortschiet bij zulke kwesties, en het is dan ook geen toeval dat religieuze denkers zich juist op dit terrein uitstekend thuisvoelen. Het zijn islamitische opjutters die willen dat moslimjongens in Syrië gaan vechten, het zijn christelijke politici die de meeste weerstand bieden tegen soepeler wetten rond euthanasie.


Binnen het denkraam van religie zijn er blijkbaar goede gronden om enerzijds de levens van ketters te minachten en anderzijds enorm te hechten aan de pijnlijke aftakeling van je naasten, maar voor ongelovigen zijn deze standpunten onbegrijpelijk. Terwijl het, zoals vaker met religie, niet goed mogelijk is om de onzinnigheid ervan te bewijzen.


Maar ook zonder fundamentele bezwaren tegen het doden van mensen zijn er in de praktijk natuurlijk genoeg neveneffecten om erop tegen te zijn: angst, pijn en het leed van de nabestaanden bijvoorbeeld. Zo kun je toch nog een soort rationele afweging maken. De grote vraag is alleen wie je het maken van die afweging toevertrouwt. God? Nee, want die bestaat waarschijnlijk niet. Een arts? Ja, maar nooit alleen. Een rechter? Ja, achteraf, dat moet wel. Albert Heringa? Wat mij betreft wel. Omar H.? Wat mij betreft nooit.


OP TWITTER: @JVHREVE

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden