Verboden Keniaanse sekte steunt de president

Mungiki is een religieuze sekte in Kenia die terugkeer naar traditioneel geloof en gebruiken wil. Verboden vanwege geweld, maar toch laat de politie haar vrij demonstreren....

Ze kwamen met knuppels en kapmessen. Zingend en dansend trokken ze met enkele duizenden door het centrum van de hoofdstad Nairobi. Het publiek langs de kant van de weg keek huiverend toe, of maakte zich snel uit de voeten. De politie liet hen begaan. Een verboden sekte kreeg alle vrijheid. De gevolgen daarvan kunnen rampzalig zijn.

Mungiki, zo heet de sekte. Het is een woord uit het Kikuyu, de taal van Kenia's grootste volk, dat zowel 'massa' als 'iedereen' kan betekenen. Ze kwamen in Nairobi de straat op om hun steun te betuigen aan president Daniel arap Moi en aan de man die Moi persoonlijk heeft aangewezen als zijn opvolger: Uhuru Kenyatta, de zoon van 's lands eerste predident.

Hun demonstratie verliep vrijwel zonder geweld. Het was voor het eerst sinds maart dat Mungiki weer danig van zich liet horen. Officieel is de club sinds die tijd verboden, onder meer omdat zij betrokken was bij een bloedbad in de sloppenwijk Kariobangi, dat aan meer dan twintig mensen het leven kostte.

De politieke rol van Mungiki in de strijd om een nieuwe Keniaanse president is nog met veel duisternis omgeven. Feit is in elk geval dat de meeste leden van de organisatie Kikuyu zijn, net als Uhuru Kenyatta en diens vader Jomo. President Moi is zelf een Kalenjin, maar zou de macht na bijna 25 jaar willen 'teruggeven' aan Ke nia's grootste volk.

Of dat zal lukken, wordt de komende maanden duidelijk. Dan ook zal blijken of de verboden Mungiki-sekte een duidelijke en mogelijk gewelddadige rol in het verkiezingsproces zal spelen. Maar zeker zo belangrijk en angstwekkend is de rol die een organisatie als Mungiki al dan niet zal hebben in het maatschappelijke proces van het land.

De meeste kenners gaan ervan uit dat Mungiki aan het einde van de jaren tachtig in de vorige eeuw is opgericht. De leider van de sekte, de nu 33-jarige Maina Njenga, zou als scholier van zestien jaar een visioen hebben gehad op de Jomo Kenyatta middelbare school in Nakuru, een plaats op 150 kilometer ten noordwesten van Nairobi.

Njenga zelf omschreef het ooit zo: 'Ik hoorde de stem van de Almachtige God. Ik heb de noodkreten van mijn volk gehoord. Ik ga hen bevrijden. Wees gereed voor een grootse missie.' Inmiddels zeggen de Mungiki-leden over het gehele land in totaal bijna vier miljoen aanhangers te hebben. Veruit de meesten van hen zijn Kikuyu. En jong.

Als spirituele beweging beroept Mungiki zich op de traditie van Kenia's grootste volk. Hun God, Ngai, woont op Mount Kenya, 's lands hoogste berg. In hun godsdienstige beleving speelt respect voor de voorouders een grote rol. Daarnaast praktiseren zij polygamie en is besnijdenis van zowel mannen als vrouwen een vereiste voor elke aanhanger.

Dat laatste speelt in Kenia een grote culturele rol. Vrouwenbesnijdenis is officieel verboden, maar komt bij veel volken nog steeds voor. Mungiki-leden hebben zich uitgesproken voor gedwongen besnijdenis. In de hoofdstad gingen zij ooit een groep vrouwen te lijf, wier enige 'misdaad' eruit bestond dat zij een lange broek droegen.

Maar Mungiki is veel meer dan een eigenaardige sekte en is, in de woorden van een Keniaans commentator, 'synoniem geworden met geweld, misdaad en moord'. De groep mag dan een deels ondergronds bestaan leiden, bekend is dat zij over een hoge graad van organisatie beschikt en op daden uit is. Een van de slogans luidt: 'Geloof zonder actie is de dood.'

Zelf menen zij dat niemand hen kan stoppen. 'Je kunt niet vechten tegen de wind', zei een provinciaal coördinator van de sekte ooit. 'We zijn ontembaar en kennen geen angst. Geen enkele tegenwerking zal ons stoppen. Onze leden zijn bereid de prijs voor de bevrijding van dit land met hun bloed te betalen.'

Mungiki krijgt steeds meer aanhang in de sloppenwijken van Kenia's steden. De beweging mag momenteel dan over weinig en relatief primitieve wapens beschikken, het feit dat zij naar eigen zeggen ook ex-agenten en oud-militairen rekruteert, voedt de angst voor een stap naar forser geweld. Kleine vuurwapens zijn in Kenia al te gemakkelijk te koop, juist ook omdat agenten en militairen als tussenpersoon optreden.

Een studie naar Afrikaanse jongeren omschrijft hen als 'een vervreemde lompenjeugd uit stedelijke en plattelandsgebieden, voor wie gewelddadige strijd een levensvatbaar alternatief is in een land met een hoog niveau aan werkloosheid in de steden'.

Het citaat zou van toepassing kunnen zijn op Kenia, dat in een enorme economische crisis verkeert. Het beschrijft echter de jongeren in het West-Afrikaanse Sierra Leone. Hun uitzichtloosheid, gecombineerd met de wapens die de rebellenbeweging Revolutionair Verenigd Front (RUF) van Foday Sankoh hun gaf, leidde tot een van Afrika's bloedigste burgeroorlogen.

RUF en Mungiki kennen veel verschillen. Maar de overeenkomsten zijn bijzonder zorgwekkend. Dat bleek ook deze week. De demonstratie in Nairobi volgde op een toespraak van twee Keniaanse parlementariërs, die Mungiki opriepen zich te verzetten tegen de mensen die president Moi 'beledigen' door zich uit te spreken tégen zijn keuze voor Uhuru Kenyatta.

Een van de politici, Kihika Kimani, zei daarbij ook het volgende: 'De illegale wapens die jullie verbergen in de bananenplantages: ga en haal ze te voorschijn. We kunnen niet langer toekijken terwijl Moi wordt beledigd als ware hij een niet-besneden persoon.'

De aansporing tot verzet doet het ergste vrezen. De verkiezingscampagnes in Kenia van 1992 en 1997 kenden ieder hun bloedige strijd. Met de mars van Mungiki lijkt de weg naar geweld opnieuw geopend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden