'Verbod weigerambtenaar helpt samenleving niet verder'

Hoe verbeter je het bestuur van onze zeer gemengde, mondige samenleving? Niet door extra regels die trouwambtenaren dwingen iedereen te trouwen, betoogt Bart Blase, burgemeester van Alblasserdam.

OPINIE - Bert Blase
Portret van Wim Pijl voor het Haagse stadhuis. De buitengewoon ambtenaar is door de gemeente Den Haag ontslagen omdat hij geen homostellen wil trouwen. Beeld anp
Portret van Wim Pijl voor het Haagse stadhuis. De buitengewoon ambtenaar is door de gemeente Den Haag ontslagen omdat hij geen homostellen wil trouwen.Beeld anp

Binnen één week tijd is het twee keer raak. Eerst roept Gerdi Verbeet, de voorzitter van de Tweede Kamer, ons op om meer laag opgeleiden te kiezen in het parlement. Kort daarna stemt diezelfde Kamer in met een motie om te bepleiten dat de overheid niet zal discrimineren in het geval van de inzet van trouwambtenaren gaat.

Twee op het oog verschillende voorbeelden die laten zien dat de overheid zoekende is in de vertegenwoordiging van onze pluriforme samenleving. Het zijn beide nuttige discussies, want voor deze zoektocht is alle reden. Want hoe bestuur je een samenleving vol mondige burgers, die aan het openbaar bestuur niet vanzelfsprekend hun vertrouwen schenken en in zichzelf heel divers is? De twee hierboven genoemde voorstellen bieden het samenhangende antwoord in mijn ogen niet.

De gemeente waarvan ik burgemeester ben, in de zuidvleugel van de randstad, is een treffend voorbeeld van de nieuwe veelvormige samenleving. Er woont een grote groep confessionele inwoners - die veelal kiezen voor de SGP. Tel daarbij een grote groep Turkse Alblasserdammers, die hier woont sinds de immigratiegolf in de vorige eeuw. Ze zijn komen werken op de scheepswerven en in de staalindustrie. Over het algemeen zijn ze gematigd islamitisch. 'Poldermoslims' hoorde ik één van hen zeggen. Daarnaast stemde bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen één op de zes inwoners op de PVV.

Kortom: alle ingrediënten van verscheidenheid zijn ruimschoots aanwezig: sociaal, cultureel en religieus. Ook de vraagstukken die zich elders in Nederland voordoen, zien we hier in volle omvang terug. De omvorming van de economie die met horten en stoten verloopt. Bedrijven die failliet gaan door de financiële crisis. Maar tegelijk ook energieke ondernemers en initiatiefrijke burgers die zich organiseren. En natuurlijk, leefstijlen die onderling verschillen en zomaar kunnen botsen.

Het idee van de 'onbetwiste' autoriteit heeft ook in deze gemeenschap in de achterliggende decennia plaatsgemaakt voor een nieuwe werkelijkheid. Gezag verwerf je niet door te verwijzen naar de laatste verkiezingsuitslag. Ondanks het feit dat onze gemeenteraad is samengesteld vanuit alle geledingen en bestaat uit lager en hoger opgeleiden. Precies zoals Gerdi Verbeet het zich wenst.

Maar al heb je van elke beroepsgroep en leeftijdscategorie iemand in het bestuur; die afspiegeling alléén is niet genoeg. Het gaat ook om de stijl van besturen. Dit zal ook vast de reden zijn, waarom Verbeet er in haar oproep aan toevoegt: 'maar dan met levenservaring'. Zij wenst die levenservaring ongetwijfeld ook toe aan alle hoger opgeleiden. Want hier zit de sleutel. Het bestuur van nu legitimeert zijn positie alleen, door er blijk van te geven met een open vizier in de samenleving te staan. Door actief op zoek te gaan naar het verhaal dat bij de gemeenschap past en door in te spelen op de ideeën die in de samenleving leven. Door een wijkschouw te organiseren, met de politie op stap te gaan en door af te stappen op de plekken waar de problemen zijn. Dan pas proef je of onze inwoners in staat zijn om in de veranderende wereld hun weg te vinden.

Schaduw
Want meer dan ooit gaat het om interactie. Om het geven en ontvangen van vertrouwen. En nee, dit gaat niet vanzelf. Het vraagt om andere reflexen. Door steeds voor minder regels te kiezen en voor meer communicatie. Door het buurtcomité zelf te laten beslissen waar de extra parkeerplaatsen en de speelplekken komen. Door sociale media in te zetten om wijkbewoners elkaar te laten vinden. Door scholen, ondernemers en lokale evenementen onderling te verbinden. Maar dan nog. Er is een groep mensen, die zich door dit soort acties in het geheel niet aangesproken voelt. Zij voelen zich niet herkend en niet vertegenwoordigd. Niet door de gemeenteraad en niet door de burgemeester. Soms zodanig, dat zij zich alleen in ruwe woorden uiten. Daar moeten we vooral niet door terugdeinzen. Want ook - juist - ongepolijste woorden zijn er om gehoord te worden. Van politici mag je verwachten dat ze álle verhalen willen horen. Hoe verschillend die verhalen ook zijn. Zodat niemand anoniem en in de schaduw blijft.

Als je als recht wil doen aan de verschillen en de verscheidenheid in onze samenleving, kun je ook op een andere manier kijken naar de actuele discussie rond de 'weigerambtenaar'. Want wat zien we gebeuren? Om een relatief beperkt vraagstuk op te lossen, wordt door de wetgever gegrepen naar extra regels. Dit is niet productief. Daar komt bij dat we de overheid op die manier extra positie toedichten, op een dag die juist feestelijk voor het aanstaand echtpaar bedoeld is. Terwijl je het vraagstuk anders kunt oplossen. Waarom beperkt de overheid zich niet tot het bieden van de kernzekerheid, dat ieder paar dat trouwen wil - van welke bijzondere samenstelling ook - dit onvervreemdbaar recht heeft. Vanzelfsprekend zonder onderscheid. Maar laat de vórm waarin de trouwerij plaatsvindt - de ceremonie, de entourage - 'aansturen' door het echtpaar in spe en hun naasten zelf! Als uiting van de diverse en creatieve samenleving. Zodat de mensen zelf de keuze maken, welke trouwvorm bij hen past. Voor de ambtenaar valt er niets meer te weigeren. Met minder regels, geven we samenleving ruimte en vertrouwen. En hebben we weer een puzzelstukje gevonden van het verhaal, dat bij de veelkleurige samenleving past.

Bert Blase is burgemeester van Alblasserdam en schrijver van de verhalenbundel Burgemeester van beroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden