'Verbod verheerlijken terrorisme juridisch niet houdbaar'

Het voorstel van het CDA om verheerlijking van terrorisme te verbieden, rammelt. Rechters kunnen er niet mee uit de voeten. Dat stelt de Raad voor de Rechtspraak in zijn wetgevingsadvies dat morgen wordt gepubliceerd.

Jihadist Lofti S. tijdens een pro IS-demonstratie in de Haagse Schilderswijk. Beeld ANP

De Raad heeft 'zwaarwegende bezwaren'. Zo bevat het voorstel 'tal van onduidelijkheden', waarvan de voornaamste is dat niet helder is hoe het voorstel zich verhoudt tot het grondrecht: de vrijheid van meningsuiting.

Het wetsvoorstel, opgesteld door het CDA-Kamerlid Mona Keijzer, beoogt de introductie in het Wetboek van Strafrecht van een nieuw artikel (137ga), waarin het verheerlijken van de gewapende strijd en terroristische misdrijven strafbaar wordt gesteld 'indien betrokkene weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die verheerlijking de openbare orde ernstig verstoort dan wel kan verstoren'.

Volgens de Memorie van Toelichting komt de behoefte aan een nieuw artikel voort uit de grote zorg over de vergaande vergroving van het publieke debat in Nederland. CDA-fractieleider Sybrand Buma kondigde in de zomer van 2014 een dergelijk wetsvoorstel aan, kort na het uitroepen van het kalifaat door Islamitische Staat (IS). Hij reageerde op de onthoofding van de Amerikaanse journalist James Foley door IS, die op sociale media werd toegejuicht door sommige sympathisanten van de terreurgroep. Buma stelde toen dat burgemeesters vrijwel machteloos staan als ze willen optreden tegen IS-aanhangers die terroristisch geweld goedkeuren.

Machteloosheid

Eenzelfde gevoel van machteloosheid had CDA-minister Donner van Justitie na de moord op filmmaker Theo van Gogh in november 2004. Een jaar later stelde hij, samen met VVD-minister Remkes (Binnenlandse Zaken), een wetsvoorstel op dat het publiekelijk verheerlijken, vergoelijken, ontkennen of bagatelliseren van terrorisme strafbaar moest stellen.

Dat voorstel werd stevig bekritiseerd door zowel de Raad voor de Rechtspraak als de Raad van State, ondermeer vanwege het uitblijven van duidelijke grenzen tussen verheerlijking en de vrijheid van meningsuiting. Voorbeelden van strafwaardige ontoelaatbare uitingen ontbraken. Na de kritiek verdween het apologieverbod van tafel.

'Het nieuwe voorstel is misschien niet woordelijk hetzelfde als dat van 2005, maar de strekking wel', zegt voorzitter Frits Bakker van de Raad voor de Rechtspraak in een interview met de Volkskrant. Niet duidelijk wordt gemaakt wat sindsdien is veranderd.

'Met een verbod op verheerlijken terrorisme kunnen rechters niets'

Zoals de politiek zich niet met rechters mag bemoeien, mogen rechters niet op de stoel van politici gaan zitten. De politiek maakt de wetten, rechters passen ze toe. Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, loopt dus op eieren als hij kritiek wil uiten. Maar nu wil hij zich toch uitspreken. Niet omdat hij het niet eens is met een bepaalde wet, maar omdat hij vreest dat de rechters met een onmogelijke opdracht worden opgezadeld. Lees hier het interview (+).

CDA-Kamerlid Mona Keijzer. Beeld ANP

Problematisch

Opnieuw blijft vaag welke uitingen in het voorstel stafbaar worden. Problematisch is ook dat de eis ontbreekt van opzet op het verstoren van de openbare orde. Komt die toevoeging er niet, dan zouden bijvoorbeeld ook journalistieke en wetenschappelijke publicaties vervolgbaar worden. De Raad vraagt verder om een nadere omschrijving van het begrip 'gewapende strijd'. 'Wordt hier alleen de jihad bedoeld of bijvoorbeeld ook de strijd van de separatisten in Oekraïne?'

Buma's wens voor een nieuw apologieverbod stuitte vorig jaar al op scepsis bij VVD, PvdA en SP. 'We moeten niet elke recalcitrante puber die een keer een achterlijke tweet stuurt, oppakken', reageerde VVD'er Klaas Dijkhoff toen.

De Raad benadrukt dat hij in zijn wetgevingsadvies zich niet uit over de politieke wenselijkheid van (initiatief)wetsvoorstellen. Beoordeeld wordt of in de praktijk van de rechter obstakels opduiken en of voor de burger voldoende voorzienbaar is welke gedragingen nu precies strafbaar worden.

Zwaaien met IS-vlaggen, zoals hier in de Haagse Schilderswijk, juni 2014, is daartegen een aparte wet nodig? Beeld Phil Nijhuis / HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden