reportage

Verbijstering en woede na aanslag op presidentskandidaat Bolsonaro. ‘Is hij dood?’

‘Bolsonaro is neergestoken!’ Het nieuws verspreidt zich donderdagmiddag razendsnel door het centrum van Juiz de Fora. Er zijn duizenden mensen op de been in de Braziliaanse provinciestad om de extreem-rechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro toe te juichen. Maar de politicus heeft nog geen tweehonderd meter afgelegd als hij in zijn buik wordt gestoken. De verbijstering is enorm. ‘Een aanslag! Is hij dood?’

De Braziliaanse presidentskandidaat Jair Bolsonaro gaat op de schouders bij zijn aanhang in Juiz de Fora. Kort daarop zal hij worden neergestoken. Foto AP

Vlak daarvoor is de sfeer nog uitgelaten in de provinciestad, tweehonderd kilometer ten noorden van Rio de Janeiro. De 63-jarige Jair Bolsonaro wordt op de schouders van zijn fans door de straten gedragen. Mensen verdringen zich om een glimp van hun held op te vangen, hun telefoons in de aanslag. Honderden aanwezigen filmen hoe een man zich naar voren dringt, en een mes in Bolsonaro's buik plant. De politicus slaakt een kreet, en valt met een van pijn vertrokken gezicht achterover.

Bolsonaro wordt in allerijl naar het ziekenhuis gebracht waar hij direct op de operatietafel belandt. Hij is in darmen en lever geraakt, heeft veel bloed verloren, maar overleeft de aanslag. Wel zal hij zeker tien dagen in het ziekenhuis moeten blijven. De aanslagpleger is ter plekke gearresteerd. Zijn daad was 'een bevel van God', zo verklaart hij tegen de politie. Het is het voorlopig dieptepunt in een bizarre verkiezingscampagne die is doordrenkt van haat en onverdraagzaamheid. 

Oerconservatief

Brazilië's populairste politicus, de linkse Lula da Silva, zit een gevangenisstraf van twaalf jaar uit wegens corruptie. Desondanks is Lula vastbesloten deel te nemen aan de verkiezingen op 7 oktober, en bijna 40 procent van de bevolking wil op hem stemmen. Een minstens net zo groot deel van de Brazilianen voelt een diepe afkeer voor Lula. Het electorale hof besloot een week geleden dat Lula niet verkiesbaar is vanwege zijn veroordeling, maar de oud-president weigert dat te accepteren.

Zonder Lula gaat Bolsonaro met 22 procent ruim aan kop in de peilingen, maar ook hij wekt bij bijna de helft van de bevolking weerzin op. De oer-conservatieve oud-militair belooft de politie de vrije hand te geven bij het aanpakken van misdaad, doden door politiekogels hoeven van Bolsonaro niet onderzocht te worden. 'Deugdzame burgers' krijgen bovendien het recht om wapens te dragen, zodat ze zich kunnen beschermen tegen criminelen. Deze harde taal slaat aan bij het electoraat, dat de buik vol heeft van crimineel geweld.

Bolsonaro wil ook 'de moraal' terugbrengen in het land. Feministen moeten terug hun hok in, Afro-Brazilianen en indianen zijn inmiddels wel genoeg vertroeteld, en er moet direct een einde komen aan 'het promoten van homoseksualiteit'. Ook mensenrechten vallen in de categorie 'verwerpelijke linkse hobby's'. Bolsonaro steekt zijn heimwee naar de militaire dictatuur (1964-1985) niet onder stoelen of banken, en belooft een einde te maken aan de corruptie die als een virus door de Braziliaanse politiek waart. 

‘Enige hoop’

Zijn boodschap valt in vruchtbare bodem. 'Hij is de enige hoop', zegt Rodrigo García, een 29-jarige ambtenaar. 'Ik heb de dictatuur niet meegemaakt, maar ik hoor van veel mensen dat het toen beter was. De enigen die vervolgd werden, waren communisten en drugsgebruikers. Nu is ons land kapot gemaakt door links, en criminelen worden in de watten gelegd onder het mom van mensenrechten.'

García zag Bolsonaro even daarvoor vallen, en kijkt nog altijd met ongeloof naar de plek waar het gebeurde. ‘Dit is waar links toe in staat is’, zegt hij. ‘Ze haten Bolsonaro, en ze weten dat hij de verkiezingen gaat winnen.’ Rodrigo heeft tranen in de ogen, van frustratie, verdriet en woede. ‘Ze noemen hem extreem-rechts en radicaal’, zegt hij. ‘Maar wie is hier nu radicaal?’

Even verderop zit Tatiana Pinheiro (32) op de stoep. 'Ik ben in shock', zegt ze. 'Dit is een aanslag op de democratie. Het gaat lang duren voordat we dit te boven komen.' Naast haar zit haar 45-jarige zus Aita Pinheiros. 'Hij zal er zeker bovenop komen', denkt Pinheiros. 'En dan wint hij de verkiezingen. Hij is de enige die dit soort laffe misdaden kan aanpakken.'

President Michel Temer en Bolsonaro's tegenkandidaten hebben de aanslag fel veroordeeld. De campagneactiviteiten zijn voorlopig stil gelegd. Dilma Rousseff, oud-president en partijgenoot van Lula, noemde het 'zeer betreurenswaardig'. Ze voegde eraan toe dat 'haat zaaien dit soort gedrag aanwakkert'.

Bolsonaro besteedt een groot deel van zijn campagne aan het hekelen van Lula en zijn Arbeiderspartij PT. 'We gaan het PT-volk met mitrailleurvuur beschieten', zei hij eerder deze week op een campagnebijeenkomst. Begin dit jaar is een buskaravaan van de PT onder vuur genomen, Lula zat in een van de bussen maar kwam met de schrik vrij. Bolsonaro heeft de aanslag destijds niet veroordeeld, hij maakte er grapjes over. 

Aanhangers van de Braziliaanse presidentskandidaat Jair Bolsonaro houden een wake op de Avenida Paulista, in het centrum van São Paulo. Foto EPA

Meer stemmen

'Ik maak me grote zorgen', zegt Luzimar Paulo Pereira (45), een antropoloog die les geeft aan de universiteit van Juiz de Fora en vlak na de aanslag door het centrum loopt. 'Ik vrees voor de gevolgen van deze aanslag, de aanhangers van Bolsonaro gaan zonder twijfel met geweld reageren.' Pereira is een groot tegenstander van Bolsonaro. 'Ik vind hem in alle opzichten verwerpelijk. Maar deze daad keur ik uiteraard af. Bovendien zal het hem alleen maar meer stemmen opleveren.'

Bij het ziekenhuis waar Bolsonaro naartoe is gebracht staat aanvankelijk een kleine groep aanhangers, in de loop van de avond worden dat er honderden. Ze zingen uit volle borst het volkslied en andere patriottische liederen, en zwaaien met vlaggen. 'Als de politie de dader niet had gearresteerd, hadden we hem gelyncht', zegt Fernando Santos (40), een van de aanwezigen. 'Dat had ik liever gehad.' Omstanders knikken. 'Als ik die man in mijn handen krijg maak ik hem alsnog kapot.'

Sympathisanten van Bolsonaro verzamelen zich rond het ziekenhuis in Juiz de Fora waar de neergestoken politicus is opgenomen. Foto AP
Een aanhanger van Bolsonaro met op zijn T-shirt de tekst 'Bolsonaro, maak Brazilië weer groot' schreeuwt steunbetuigingen voor de neergestoken politicus. Foto AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.