Verbiedt de rechter bezuinigen?

Protesteren hielp niet. Nu stappen cultuurinstellingen naar de rechter. Ook De Toneelmakerij probeert zo bezuinigingen te pareren.

AMSTERDAM - Na een fusie, 'nota bene met enthousiaste ondersteuning door het ministerie van Cultuur', uitgegroeid tot het belangrijkste jeugdtheatergezelschap. In staat om te spelen in zowel de grote zalen als in gymnastieklokalen. En dan een paar jaar later meer dan tweederde van je subsidie moeten inleveren. Het dreigt de Toneelmakerij te overkomen, zegt zakelijk leider Erica van Eeghen. Tenzij de rechter, waar de Toneelmakerij en het ministerie van OCW dinsdag tegenover elkaar stonden, ingrijpt.


'Staatssecretaris Zijlstra doet alsof wij een toevalligheid zijn, alsof niet het ministerie zelf heeft aangestuurd op de vorming van een grote jeugdtheatergroep', zegt Van Eeghen. 'Hij kijkt helemaal niet naar hoe het huidige bestel tot stand is gekomen. Hij heeft zijn eigen systeem heilig verklaard. Dat is onzorgvuldig bestuur. Daarom zijn we naar de rechter gestapt.'


Veel door de bezuinigingen getroffen instellingen proberen via de Tweede Kamer te redden wat er te redden valt. Zoals vandaag: veel directeuren zullen in Den Haag te vinden zijn, waar de Kamercommissie OCW met staatssecretaris Zijlstra praat over het advies van de Raad voor Cultuur over de kunstsubsidies.


Maar een aantal instellingen heeft ook een tweede route gekozen om het onheil te keren: die via de rechter. Ze menen dat Zijlstra hun rechten met voeten heeft getreden. Zoals in het geval van het ballet- en symfonieorkest Holland Symfonia, dat 70 procent van zijn subsidie verliest. Directeur Stan Paardekooper: 'In 2008 hebben wij in de toen nieuwe basisinfrastructuur - de door het Rijk gesteunde instellingen - een langjarig subsidieperspectief gekregen. Wat betekent dat we niet iedere vier jaar opnieuw ons bestaansrecht hoefden te bewijzen. Zijlstra heeft dat korte tijd later weer afgeschaft, zonder goede inhoudelijke reden.'


Het is ook de kern van het bezwaar dat andere voorheen 'langjarig' ondersteunde instellingen bij de rechter maken: Zijlstra schendt de Wet Specifiek Cultuurbeleid. Die bepaalt dat de minister, in dit geval de staatssecretaris, een bijzondere reden moet hebben om die status aan te tasten. En die heeft hij niet gegeven, betogen ze.


De Toneelmakerij blijft geld van het Rijk krijgen, maar zo veel minder dan de huidige 1,6 miljoen euro dat het gezelschap in feite om zeep wordt geholpen, vindt Van Eeghen. Van 300 voorstellingen per jaar gaat het terug naar 150 en voor veel medewerkers dreigt ontslag. 'Terwijl onze kwaliteit alom geprezen wordt.'


Volgens advocaat Janneke Dijkgraaf is de fusie helemaal niet op aandringen van OCW tot stand gekomen. 'Van enige druk is geen sprake geweest', betoogde ze dinsdag namens Zijlstra. Culturele instellingen zijn zelf verantwoordelijk 'voor de inrichting van de organisatie', aldus Dijkgraaf. Dat de Toneelmakerij als gevolg van de fusie een hogere subsidie had, rechtvaardigt niet een voortzetting daarvan, stelt Dijkgraaf. Net als de andere zeven jeugdgezelschappen krijgt De Toneelmakerij daarom vanaf 2013 een half miljoen euro per jaar.


Directeur Leo Pot van het Muziek Centrum Nederland, waarvoor het einde snel naderbij lijkt te komen, is ook naar de rechter gestapt. Waar sectorinstituten in de film en de architectuur wel blijven bestaan, moet dat van de muziek verdwijnen. Pot vindt overigens dat naast de juridische bezwaren ook de inhoudelijke tegen het beleid van de staatssecretaris ferm overeind blijven staan. 'Straks zijn wij een van de weinige landen zonder informatiecentrum over onze muziek. Dat mag niet gebeuren.'


------------------------------------------------

Instellingen over hun gang naar de rechter

Directeur Dirk van Delft van Museum Boerhaave: 'Je kunt niet zonder goede reden het langjarig subsidieperspectief intrekken.' Intendant Guus Mostart van de Nationale Reisopera: 'Zijlstra heeft onze langjarige status zonder enige vorm van overleg afgeschaft. Er is ook geen deugdelijke overgangsregeling.' Directeur Stan Paardekooper van Holland Symfonia: 'Een nog maar net door minister Plasterk ingerichte nieuwe subsidiestructuur kun je niet zomaar op een namiddag weer afschaffen.' Directeur Frits Zwart van het Nederlands Muziek Instituut: 'Zijlstra heeft ons aangeraden een aanvraag in te dienen bij de Raad voor Cultuur als museum, maar dat wijst de Raad af. We hebben geen langjarig perspectief meer.' Zakelijk directeur Erica van Eeghen van De Toneelmakerij: 'Zijlstra kijkt helemaal niet naar de geschiedenis van onze instelling. Dat is onzorgvuldig bestuur.' Directeur Leo Pot van het Muziek Centrum Nederland: 'De instituten voor sectoren als film en architectuur blijven wel bestaan. Die voor muziek en theater verdwijnen. Dat is rechtsongelijkheid.' Sandra den Hamer, directeur van het EYE Filminstituut: 'EYE heeft een beheerovereenkomst gesloten met de Staat der Nederlanden voor het filmisch erfgoed. En er zijn langetermijnafspraken gemaakt tussen OCW en EYE in het kader van de nieuwbouwplannen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden