Verbeten of gedreven, wie zal het zeggen

Het PVV-Kamerlid Sietse Fritsma is voor zijn partij lijsttrekker in ‘het ingeslapen’ Den Haag bij de aanstaande verkiezingen voor de gemeenteraad....

Door Remco Meijer en John Wanders en  Dit is de laatste aflevering in de serie Dinsdagprofielen.

Hij zei het echt. ‘Marokkaans tuig.’ Hier was niet een VVD’er op de rechterflank aan het woord, of Rita Verdonk, en zelfs niet de PVV van Geert Wilders, maar Jan Peter Balkenende, minister-president. ‘We hebben te maken met Marokkaans tuig’, hij zei het echt, tijdens de algemene politieke beschouwingen, op donderdag 17 september 2009.

Het PVV-Kamerlid Sietse Fritsma herinnert zich het moment als de dag van gisteren. Hij incasseerde de woordkeuze van Balkenende als ‘winst, pure winst’. Want het was onvervalst PVV-jargon dat de CDA-premier gebruikte, waarmee hij bevestigde dat de missie van die partij succesvol is: een doorgaans felle boodschap brengen in ‘duidelijke taal’. Wie het idioom bepaalt, is de gedachte, zet de discussie inhoudelijk naar zijn hand.

Sietse Fritsma (37) heeft sinds zijn aantreden als Kamerlid in 2006 veel werk gemaakt van de taal: massa-immigratie, nepvluchtelingen, straatterroristen – het zijn maar enkele van de woorden die hij consequent in de Tweede Kamer laat vallen als het gaat over veiligheid of integratie, de twee onderwerpen waarop hij zich het sterkst profileert.

Frapper toujours, is het PVV-adagium. Call a spate a spate, zegt Fritsma zelf, of, in rond Nederlands: ‘Als een appel een appel is, noem ’m dan ook een appel.’

Met dezelfde houding zet Fritsma nu een volgende stap, de lokale politiek in. Hij is voor zijn partij lijsttrekker in ‘het ingeslapen’ Den Haag bij de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart aanstaande. Vanavond debatteert hij met zijn PvdA-tegenstrever Jeltje van Nieuwenhoven bij Pauw & Witteman, de dagen nadien bij TV West en Nova. De inzet van hun strijd, waarin ook de VVD en D66 zich mengen: wie wordt de grootste partij in Den Haag?

Zijn politieke tegenstanders zien verbetenheid in het optreden van Fritsma. Die kwam vooral tot uiting toen de PVV de dubbele nationaliteit van de nieuwe bewindslieden Ahmed Aboutaleb en Nebahat Albayrak aanvocht. Ook zijn strijd vorige zomer met minister Eberhard van der Laan over de kosten van immigratie was fel. Van der Laan noemde zijn optreden bij herhaling ‘respectloos’.

Wie iets meer sympathie heeft voor Fritsma’s stijl, is geneigd de verbetenheid eerder gedrevenheid te noemen. Hilbrand Nawijn, oud-minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie voor de LPF: ‘Hij is een deskundig Kamerlid, een vasthouder.’ Wilders noemt hem ‘een volksvertegenwoordiger pur sang’.

Zijn politieke drive ontleent Fritsma aan de jaren tussen 2000 en 2006, waarin hij als ambtenaar werkzaam was bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Hij fietste elke dag naar het IND-kantoor in Rijswijk vanaf de Loosduinsekade, in de wijk Transvaal, waar hij vanuit Groningen was komen wonen. Hij schrok zich ‘te pletter’ van de overlast en verloedering.

In zijn in 2007 verschenen boek De immigratieramp van Nederland beschrijft hij ‘misstanden’ bij de IND, die door de ‘productiecultuur’ aldaar niet effectief werden aangepakt. Fritsma behandelde bezwaarzaken van migranten van wie het verzoek om een verblijfsvergunning was afgewezen. Hij stuitte op valse arbeidscontracten, valse salarisspecificaties en agressieve mannen die niet wilden dat hij als ambtenaar vragen aan hun vrouw stelde. ‘Ronduit zorgwekkend’, vond Fritsma, die merkte dat met fraudegevallen vaak niets werd gedaan. Hij liep bij zijn ‘procesdirectie’ tegen een muur op, maar wendde zich nooit tot de hoogste IND-bazen.

Tot februari 2003 was Rob Schoof directeur van de IND. Hij wil zich nu, als topambtenaar op Binnenlandse Zaken, niet uitlaten over een Kamerlid, maar belangrijker: hij kent Fritsma eigenlijk niet. Dat is een geluid dat overal valt te horen. Manager Irene Davids van Vluchtelingenwerk in de regio Den Haag vraagt het na bij haar team: niemand slaat aan op de naam Fritsma. Ook de huidige IND-directie geeft een neutrale reactie. Fritsma had goede functioneringsgesprekken bij de IND, een uitvoeringsorganisatie waar duizenden mensen werken, en is daarna iets anders gaan doen.

Dat andere was zich in 2005 wenden tot Geert Wilders, inmiddels afgesplitst van de VVD. Bij hem vond hij gehoor met zijn kritiek op het immigratiebeleid.

Fritsma groeide op in Franeker in een gezin met een broer. Hij is Nederlands Hervormd gedoopt, maar geen kerkganger. Zijn inmiddels overleden vader was visser. Zijn moeder zegt: ‘Sietse wil zijn werk en privéleven strikt gescheiden houden en dat respecteer ik.’

Fritsma leefde monoculturele jeugdjaren als in de boeken uit de Kameleon-serie en leerde toen hij naar de stad Groningen vertrok dat het tijdvak van Sietse en Hielke Klinkhamer definitief voorbij was.

Studievrienden die niet met naam genoemd willen worden, zeggen dat Fritsma ‘met volle teugen’ genoot van het studentenleven en ‘veel in de horeca’ te vinden was. In en na zijn studietijd bracht de reislustige Fritsma periodes in het buitenland door. Hij was lange tijd in Australië, waar hij mango’s plukte in Queensland en verhuizer was in Perth. Hij zat ook een tijd in een kibboets in Israël, het land dat voor de PVV ‘de frontlinie’ is in de strijd tegen de veronderstelde islamisering van Europa. Fritsma heeft een tweede huis aan de Costa de Prata (Zilverkust) in Portugal waar hij graag naartoe gaat.

Machiel de Graaf, nummer 2 op de lokale PVV-lijst, ervaart hoe mensen ‘in de tweede ring’ om hem heen, kennissen en collega’s, zich van hem afkeren sinds hij openlijk PVV’er is. Zo is het bij Fritsma ook gegaan, die vooral ‘goed’ is gebleven met vrienden die politiek gelijk gestemd zijn.

De PVV is een partij die organisch wil groeien, niet te snel zoals indertijd de LPF. Vandaar dat Kamerlid Barry Madlener de Europese verkiezingen voor zijn rekening nam, en nu de Kamerleden De Roon en Fritsma Almere en Den Haag ‘doen’. Want de fractie in de Kamer, geleid door Geert Wilders, is het machtscentrum van de PVV van waaruit de lijnen worden uitgezet. Maandag was Madlener over uit Brussel voor een strategievergadering waarin over de gemeenteraads- én de volgende Kamerverkiezingen werd gesproken, nu het kabinet-Balkenende IV is gevallen.

Fritsma deed zelf de selectie van de kandidaten die straks met hem de eerste PVV-raadsfractie in Den Haag moeten vormen. Hij werd daarin bijgestaan door collega-Kamerlid Richard de Mos, nummer 7 op de lokale lijst. Beiden blijven ook Kamerlid. Op de achtergrond keek Geert Wilders tijdens de zaterdagse opleidingsklasjes mee.

De PVV-top is zich ervan bewust dat het electorale succes en het scherpe standpunt over de islam politieke gelukszoekers en ongewenste extremisten kan aanzuigen. Neonazi’s zullen de PVV nog wel mijden vanwege haar diepe sympathie voor Israël, maar ook zonder antisemieten blijven er genoeg potentieel imago beschadigende rechts-extremisten over om beducht voor te zijn, weten Wilders en Fritsma.

De Graaf, de Haagse nummer twee: ‘Ik ben in mei 2009 begonnen met de klasjes bij Fritsma en heb geen van de kandidaten, ook niet onder de afvallers, betrapt op een racistische uitspraak.’

Nieuwkomer De Graaf heeft andere zorgen: de mores in de Haagse raad. ‘Fritsma en ik hebben geregeld op de publieke tribune gezeten. Het komt gewoon voor dat een wethouder ongestraft een kwartier te laat bij een debat verschijnt. Dan moeten ze ’m beneden uit De Ooievaar halen. Als je ziet hoe insprekers worden geschoffeerd: terwijl zij zo goed mogelijk hun verhaal proberen te vertellen Zitten de politici gewoon de krant te lezen! Dat is toch ontzettend onbeschoft?’

De jonge Paul ter Linden, nummer 11 op de Haagse lijst, zegt over Fritsma: ‘Ik heb plezierige, heel normale gesprekken met hem. Hij is goedlachs, maar hij kan ook een tandje bijzetten. Laksheid accepteert hij niet. Maar dat is ook niet de sfeer in de groep. Er wordt hier hard gewerkt. Wij zijn niet voor niets PVV’ers. Dat is een bepaald type mens. Ik ben niet bij de PVV vanwege Geert, maar vanwege de ideeën van de partij.’

Volgens Willie Dille, nummer 3 op de lijst in Den Haag, is Fritsma ‘een man met een enorme feitenkennis en een aanstekelijk enthousiasme. Hij is opvallend goed in het motiveren en begeleiden van mensen, bijvoorbeeld bij het aanleren van debattechnieken. Sietse is een keiharde werker en een teamplayer. Niet bazig in de zin dat hij alles zelf willen beslissen.’

Vorige week vrijdag voerde Fritsma campagne ‘op’ Scheveningen. Op de kade ontvouwde hij zijn programma voor de stad. ‘Veiligheid is de grootste zorg. Ik krijg mails van mensen die hun hond niet meer durven uit te laten ’s avonds. Die een kattenbak hebben gekocht voor hun hond. Anti-homogeweld is Marokkaans geweld dat ons decennia terugzet in de tijd. We gaan in de bureaucratie snijden. Waarom heeft de gemeente Den Haag meer dan honderd voorlichters nodig? Wij willen honderden handhavers in de stad. Wij stellen andere prioriteiten dan andere partijen.’

En, met enige wellust gezegd: vooral geen grootschalige projecten meer – allemaal ‘flauwekul’ van PvdA-wethouder Norder.

De PVV doet het opvallend goed in vissersgemeenschappen als Urk, Volendam en Scheveningen. De verklaring is duidelijk, vindt Fritsma: ‘Een sterk ontwikkelde eigen identiteit, waarin hard werken en er iets van maken de essentie zijn. Precies het PVV-gevoel.’

Dit is de laatste aflevering in de serie Dinsdagprofielen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden