Verbanning Arafat lijkt nog slechts kwestie van tijd

Yasser Arafats verblijf in Palestijns gebied loopt vrijwel zeker binnenkort ten einde. De leider van de PLO kwam in 1994 met veel fanfare Gaza binnen en zal nog geen tien jaar later met harde hand Ramallah worden uitgegooid....

De gevolgen van de verbanning zullen groot zijn. Het vertrek van Arafat geeft ten eerste aan dat het Oslo-proces dat zijn terugkeer mogelijk maakte echt dood is, als iemand daar nog aan twijfelde. Ook de toch al gedoemde routekaart is nu van de baan. Geen enkele Palestijnse leider zal het voorlopig wagen de plek van Arafat in te nemen: dat zal worden opgevat als verraad.

De stap heeft nog veel zorgelijkere implicaties voor de Israëlische politiek. De leiding van het land is nu zo solide rechts, de bevolking steunt de uitzetting van Arafat zo overweldigend dat de volgende vraag wel moet zijn of de verbanning van Arafat op de langere duur ook gevolgd zal worden door de diepere wensdroom van de ultra-nationalisten: de massale uitzetting van de Palestijnse bevolking van de Westoever, ook wel eufemistisch transfer genoemd.

Het is de combinatie van polarisering en wanhoop die kan leiden tot het wegvallen van de morele en praktische bezwaren tegen zo'n traumatische stap. Het verwijderen van Arafat is immers een aanwijzing dat Israël geconcludeerd heeft dat er geen zaken te doen zijn met de Palestijnen. Alleen Arafat kan op dit moment de Palestijnen naar de onderhandelingstafel brengen en na hem is er mogelijk niemand meer die dat kan.

Niet dat er in het geval van Arafat echt morele bezwaren hoeven te kleven aan zijn verwijdering. Het lijdt geen twijfel dat zijn rol sinds het uitbreken van de intifada weinig constructief was. Op genoeg momenten in de intifada had hij zijn gezag kunnen doen gelden en had hij de spiraal van geweld kunnen doorbreken. Het is ook mogelijk dat hij verborgen banden heeft met de militanten van de Al Aqsabrigades in zijn Fatah-beweging.

Vooral het Clinton-plan van eind 2000 had de basis moeten vormen voor de Palestijnse leider om een eind te maken aan de intifada. Arafat had, en heeft nog altijd, een groot aantal mogelijkheden om zijn mensen onder controle te brengen. In de PLO, de belangrijkste Palestijnse beweging, is zijn gezag grotendeels onaangetast. Ook binnen de Palestijnse Autoriteit is hij nog altijd onbetwist de belangrijkste leider.

Uiteraard heeft Israël het Arafat niet makkelijk gemaakt om stappen te nemen om het geweld tegen te gaan. Vooral het beleid van Sharon leek er al lange tijd op gericht om de Palestijnse Autoriteit te ontmantelen.

De poging van Israël en de VS om Arafat te omzeilen, leek bedoeld om hem de positie te ontnemen waar hij van leek te genieten; die van staatsman die door iedereen werd gezien als sleutelfiguur voor de toekomst van de regio.

Die tactiek heeft nu duidelijk gefaald en ook de uitzetting van Arafat zal zijn invloed onder de Palestijnen niet doen afnemen. Hij zal er op de korte termijn alleen maar door versterkt worden. Veel hangt nu af van de manier waarop hij zijn hoofdkwartier, de Muqata, verlaat. Foto's van soldaten die hem met geweld weg moet slepen, zouden een godsgeschenk voor de bejaarde leider zijn.

Hoe de interne Palestijnse politiek zich op den duur zal voegen naar de afwezigheid van Arafat is nog moeilijk te zeggen. Ook in de jaren voor Oslo oefende Arafat een zekere controle uit over de Palestijnse gebieden. De eerste intifada, die begon in 1987, creëerde voor het eerst een sterke en legitieme interne leiding. Het wordt vaak gezegd dat Arafat om die reden in 1993 eieren voor zij geld koos en de Oslo-akkoorden tekende; hij was bang om 'irrelevant' te worden.

De internationale gemeenschap denkt in ieder geval dat het geen goed idee is om Arafat uit te zetten, maar de protesten zijn niet echt heftig. Wie gelooft er nog dat, nadat Irak niet tot grote opschudding heeft geleid in de regio, Arafat wel de Arabische wereld in brand zal zetten? De Amerikanen hebben voor hun goed fatsoen geprotesteerd, maar de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Shalom heeft al gezegd dat de verbanning ook zonder Amerikaanse zegen door moet gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.