ReportageGroningen

Verandert het eeuwenoude Pepergasthuis straks in een ‘Airbnb-paradijs’?

Gaat de verkoop van het zes eeuwen oude Pepergasthuis in Groningen aan een private investeerder door? Huurders, de kerkgemeenschap en de gemeente vrezen verlies van barmhartigheid. ‘Straks voldoe ik de huur aan iemand die als hobby’s heeft geld verdienen en autoracen.’

Het Pepergasthuis dreigt verkocht te worden aan een vastgoedhandelaar.Beeld Harry Cock/de Volkskrant

De brievenbussen in de voordeuren van 22/14 en 22/15 zijn al verzegeld met een metalen strip. Sinds de vorige huurders vertrokken, staan de begeerde huisjes in het Pepergasthuiscomplex leeg. Vrijwillig beheerder en bewoner Bram de Vink (72) kan zijn afschuw niet verbergen. ‘Terwijl er in deze binnenstad vijftienhonderd woningzoekenden zijn!’

Het Pepergasthuis is een goed bewaard geheim van Groningen. Een van de ruim twintig bewoonde hofjes in de boezem van het stadshart, verscholen achter een poort in de drukste uitgaansstraat. In 1405 werd het gasthuis gesticht als een toevluchtsoord voor pelgrims, die naar de Martinikerk kwamen voor een relikwie van St. Jan de Doper.

Straks, vreest De Vink, zullen de karakteristieke sociale huurhuisjes bevolkt worden door de hedendaagse nomaden van het mondiale expat-legioen. ‘Short stay, daar kan die investeerder 200 euro per nacht voor vangen.’

Die investeerder heeft zich gemeld bij de huidige eigenaar, woningbouwcorporatie Lefier, die het Pepergasthuis wil verkopen. De 29 sociale huurwoningen zijn duur in onderhoud en mede vanwege de monumentenstatus amper te verduurzamen. Exploitatie van de kerk, die ook bij het complex hoort, hoort bovendien niet tot de kerntaken van een woningbouwcorporatie, zegt woordvoerder Elza Bulstra.

‘Wij moeten een kritische afweging maken waaraan we onze middelen besteden.’ Door dit complex te verkopen, kan de corporatie investeren in nieuwe sociale huurwoningen. En met de beoogde koper zijn juist goede afspraken gemaakt over het koesteren van de historische betekenis van het complex, stelt de woordvoerder. De helft van de huizen blijft tien jaar sociale huur. ‘En voor huidige huurders verandert er niks.’

 ‘Airbnb-paradijs’

Dat de huisjes aangeboden zouden worden als ‘Airbnb-paradijs’, zoals wethouder Roeland van der Schaaf (PvdA) zei, doet Lefier af als indianenverhalen. ‘Er zijn allemaal geruchten verspreid, vooral door de gemeente.’ Die stemde aanvankelijk in met de verkoop, stelt Lefier. ‘Maar daar kwam ze plots op terug.’ 

Een woordvoerder van de gemeente bevestigt dat laatste. ‘Ons vertrouwen bleek helaas onterecht. In een bewonersbrief van Lefier moesten we lezen dat aan onze voorwaarden op geen enkele wijze is en zou worden voldaan door de nieuwe eigenaar.’ 

Het Pepergasthuis was eeuwenlang een toevluchtsoord voor armen, dolenden en dollen, nu wonen er vooral senioren.Beeld Harry Cock /de Volkskrant

De sociale huurfunctie is volgens de gemeente helemaal niet gegarandeerd, zeker niet op termijn. ‘Met deze transactie dreigt 600 jaar sociale huisvesting te verdwijnen. Onherstelbare schade die diametraal staat tegenover zowel het beleid van deze gemeente als tegen de door de stenen van het Pepergasthuis belichaamde traditie van barmhartigheid en solidariteit.’

In een uiterste poging de transactie te blokkeren bedacht Groningen nog de list een gemeentelijke ‘oppervoogd’ te benoemen. Maar die verordening bleek al in 1989 vervallen. Lefier houdt vol dat de gemeente zelf waakt over de bestemming van het complex. ‘En wij worden zwartgemaakt als een club die 600 jaar historie in de uitverkoop doet.’ 

Zonnekoning

Beheerder De Vink is er absoluut niet gerust op. Een paar dagen nadat het ministerie van Binnenlandse Zaken begin dit jaar toestemming gaf voor de verkoop van het gasthuis, registreerde de dochter van de koper een bedrijf voor short stay-verhuur. Zij zou zelf de dienstwoning betrekken. De investeerder gaf te kennen in de kerk te willen gaan wonen. ‘Die man is een Zonnekoning.’

De investeerder uit Zuidhorn houdt zich afzijdig in alle commotie. Lefier voert het woord namens hem. Een gesprek met de bewoners is hij nooit aangegaan, zegt De Vink. ‘Ik heb hem hier twee keer gezien. Hij heeft me één ding gevraagd: staat dat pand leeg? Hij zal de huren flink opschroeven.’

De kapel wordt elke zondag gebruikt voor een dienst van de Stichting Oecumenische Vieringen Groningen. ‘Grote kans dat een nieuwe eigenaar de huur gaat verdubbelen’, vreest woordvoerder Hans Tulp. ‘Dat zou voor onze gemeenschap na 27 jaar de nekslag zijn.’

Dat het complex geen commerciële bestemming krijgt, gelooft de kerkgemeenschap niet. ‘Zo’n investeerder wil toch geld verdienen?’ Andere hofjes in Groningen verkeren in vergelijkbare situaties, zegt Tulp. ‘Die volgen het met argusogen.’ Lefier zou ook zélf het huurcontract voor de kerk kunnen opzeggen, zegt woordvoerder Elza Bulstra, want rendabel is het niet. ‘En ook wij zouden de sociale huurwoningen kunnen liberaliseren.’

Privatisering

Meer nog dan om de praktische consequenties draait het voor De Vink om het principe. Het Pepergasthuis werd in 1405 door de stichters aan de gemeenschap geschonken. Voogden zagen toe op de sociale functie, ‘ten eeuwigen dage’, getuige de Fundatiebrief. Het hofje was in de loop der eeuwen een toevluchtsoord voor armen,  dolenden en dollen. Sinds 1991 wonen er vooral senioren, De Vink al bijna 25 jaar.  

Een petitie die de beheerder begon tegen de verkoop werd ruim achtduizend keer ondertekend. ‘Mensen voelen aan: dit is in strijd met alles wat deze plek is.’ Omdat de gemeente alsnog bezwaar maakte tegen de verkoop, moet nu de Autoriteit woningcorporaties besluiten. Die doet dat uiterlijk op 24 december.

Zie er een pars pro toto in voor de privatisering van de woningmarkt, zegt De Vink. De voogdij deed het gasthuis in 1988 over aan de gemeentelijke Stichting Volkshuisvesting Groningen, die door verzelfstandiging en fusies opging in Lefier. In 1991 werd het complex met 4 miljoen gulden publiek geld gerenoveerd. De Vink: ‘En straks voldoe ik de huur aan iemand die zestig panden heeft en als hobby’s geld verdienen en autoracen. Met een marsmannetje heb ik meer gemeen.’

100 duizend sociale huurwoningen minder

Sinds 2013 is het aantal sociale huurwoningen in Nederland met 100 duizend afgenomen tot iets meer dan 2 miljoen. Nieuwbouw staat op een historisch dieptepunt, het aantal geliberaliseerde huurhuizen stijgt en er zijn zo’n 100 duizend huurhuizen afgestoten. Al neemt het aantal verkochte huizen de laatste jaren af.

‘Verkoop is altijd onderdeel geweest van de bedrijfsvoering van corporaties’, zegt een woordvoerder van branchevereniging Aedes. Zo kunnen corporaties investeren in nieuwe sociale huurwoningen en huurders de mogelijkheid bieden hun huurhuis te kopen. Maar ook de in 2014 ingevoerde verhuurdersheffing vergroot voor corporaties de druk om bezit te verkopen. De regels daarvoor zijn daarom versoepeld.

De Woonbond is over het algemeen kritisch over de verkoop van sociale huurwoningen aan beleggers. ‘Huurders krijgen vaak te maken met snellere huurstijgingen, en bij het vrijkomen van een woning wordt de woning vaak in de vrije sector verhuurd. Vanuit de landelijke politiek is jarenlang ingezet op verkoop van sociale huurwoningen bij corporaties. Dat hing samen met de politieke wens om minder corporaties, en meer markt in de huursector te hebben. Terwijl de vraag naar betaalbare sociale huurwoningen juist toeneemt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden