'Verandering Iran is veelbetekenend'

Iraanse politieke verwikkelingen wekken doorgaans scepsis en ironie in het Westen. Maar nu niet. 'Rohani heeft besloten dat hij geen tijd te verliezen heeft.'

Geen twijfel mogelijk, zegt Gary Sick: Hassan Rohani, de nieuwe president van Iran, heeft besloten tot een 'all out blitz' om de betrekkingen met de Verenigde Staten te verbeteren, na acht jaar van strenge vorst.


'Ahmadinejad was een totale ramp voor Iran', zegt Sick, Irandeskundige van Columbia University (New York), over Rohani's voorganger. 'Onvoorstelbaar hoeveel schade hij heeft aangericht, hij heeft een enorme berg puin achterlaten.' Uiteindelijk besefte iedereen in Iran de catastrofe, ook ayatollah Ali Khamenei, de Opperste Leider.


Rohani zette in zijn verkiezingscampagne dit voorjaar een andere toon, een van toenadering tot het Westen. Deze week braken de eerste zonnestralen door. Rohani en president Barack Obama bleken al een briefwisseling te hebben gevoerd. De Iraanse president wil een 'dialoog', zei Obama, en de VS zijn bereid daarop in te gaan.


Succes is niet verzekerd, waarschuwt de Irandeskundige. 'De geschiedenis van de Iraans-Amerikaanse betrekkingen is bezaaid met de lijken van gemiste kansen.'


Sick volgt Iran al veertig jaar intensief. Hij was lid van de National Security Council onder de presidenten Ford, Carter en Reagan. Op het Witte Huis was hij hoofd Iran tijdens de Iraanse revolutie van 1979. Met enig gezag kan hij daarom zeggen dat velen in de VS Iran niet begrijpen. Veel 'naysayers' menen dat Rohani niets in de melk te brokken heeft bij de Opperste Leider, die van geen verandering zou willen weten.


'Dat is niet juist. Feit is dat Rohani het grootste deel van zijn carrière de persoonlijk vertegenwoordiger van Khamenei in Irans Nationale Veiligheidsraad is geweest. Hij kent Khamenei beter dan wie ook.'


De nieuwe president geniet de volle steun van Khamenei, zegt Sick. Dat bleek toen beiden dinsdag de Revolutionaire Garde toespraken, een bolwerk van hardliners. 'Eerst herinnerde Rohani de gardisten fijntjes aan de woorden van ayatollah Khomeini, die altijd zei dat de Revolutionaire Garde zich niet met politiek moest bemoeien. Even later sprak Khamenei. Ook hij zei: jullie moeten buiten de politiek blijven. Oftewel: Rohani heeft gelijk.


'Degenen die denken dat Rohani dit allemaal doet op eigen houtje, slaan echt de plank mis. Khamenei heeft zijn zegen gegeven aan de operatie. Dus ja, er ís iets veranderd en het is veelbetekenend.'


Behoedzaamheid is vaak geboden in de internationale diplomatie, maar volgens Sick gaat die vlieger hier niet op. 'Stapje-voor-stapje werkt niet, dat duurt te lang. Rohani en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mohammad Javad Zarif, hebben besloten dat ze geen tijd te verliezen hebben. Om echt het karakter van de Iraans-Amerikaanse betrekkingen te veranderen, moeten ze snel zijn.'


Dat heeft, zegt Sick, niet alleen te maken met de internationale dynamiek. 'Het geschil tussen de VS en Iran is vooral een binnenlands probleem, voor beide kanten. In Amerika wordt Iran verafschuwd sinds de gijzelingsaffaire van 1980. Voor Obama is het moeilijk positieve stappen te zetten, omdat hij dan ogenblikkelijk kritiek zal krijgen, ook uit Democratische hoek, van mensen die niets van Iran moeten hebben.


'In Iran geldt net zoiets. Daar heeft de bevolking jarenlang anti-Amerikaanse retoriek te horen gekregen. Het is zelfs een van de laatst overgebleven elementen van de revolutie. Dus de leiders zullen ook hún volk duidelijk moeten maken dat er iets is veranderd.'


Slagen ze daarin, zegt Sick, dan is een deal mogelijk. Maar het betekent niet dat de Iraniërs zomaar alles in het nucleair dossier zullen weggeven. Er moet iets tegenover staan.


'Dat zal vooral liggen in de sfeer van de financiële sancties. De Amerikaanse maatregelen tegen Irans financiële sector zijn echt een massavernietigingswapen, mogelijk de meest drastische sancties die ooit tegen een land zijn ingesteld. Iedereen in Iran wordt getroffen, van de gewone burger tot de grote zakenman.


'Iran kan geen gebruik meer maken van het internationale banksysteem. Banken wereldwijd weigeren zaken te doen met Iran, omdat ze bang zijn voor Amerikaanse strafmaatregelen. Mijn grootste zorg is dat het moeilijker is sancties op te heffen dan ze in te stellen. Sommigen in Washington zijn verknocht geraakt aan de sancties. Prachtig, zeggen ze: het werkt echt! Ze zijn zo verliefd geworden op de sancties, dat ze er niet mee willen stoppen.'


Volgende week wonen president Hassan Rohani en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mohammad Javad Zarif, in New York de opening van de VN-assemblee bij. Het charmeoffensief dat de Iraniërs deze week zijn begonnen, zal in New York vol op stoom komen, voorspelt Patrick Clawson, directeur van het Washington Institute for Near Eastern Policy. Alle Amerikaanse nieuwszenders zullen een interview met de Iraanse leiders willen, zegt hij. 'Beiden hebben veel internationale ervaring en zijn zeer bedreven in het benaderen van een westers publiek.' Zarif studeerde in San Francisco en Denver en werkte vele jaren in de VS.


'Charmeoffensief'


De Amerikanen zullen tijdens onderhandelingen met Iran niet alleen moeten letten op het binnenlandse draagvlak in de VS voor toenadering tot dit lid van de 'As van het Kwaad' zoals George Bush het noemde. Ook elders in de wereld kunnen ze op eieren trappen, zegt Mustafa el-Labbad, directeur van het Al Sharq Center for Regional and Strategic Studies in Caïro. Iran heeft in de regio tal van concurrenten en vijanden met wie de VS op hun beurt warme banden onderhouden, zoals Israël en Saoedi-Arabië. Die banden mogen niet worden geschaad door een deal met Iran, zegt El-Labbad. 'Het is een balanceeract.'


'Balanceeract'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden