Ver heen

Diep in het Amazonewoud wordt ayahuasca gebrouwen, de grootvader van hallucinogene drugs. In trek bij westerse backpackers, die thuis alle soorten drugs al hebben geprobeerd. Verslaggever Haroon Ali volgde de neohippies op hun trip. 'Zeg me dat ik er weer uit kom!'

Het wordt omschreven als de mooiste, of vreselijkste dag van je leven. Ayahuasca, het mystieke plantenbrouwsel van de sjamanen in het Amazonewoud, de grootvader van hallucinogene drugs. Een middel dat steeds vaker de interesse wekt van westerse backpackers, die thuis alle soorten drugs al een keer hebben geprobeerd en nu toe zijn aan de 'trip' voor gevorderden.


Het is mooi meegenomen dat ayahuasca in Zuid-Amerika draait om spiritualiteit en zingeving, waar de ik-geloof-in-iets-maar-weet-niet-echt-wat-jeugd zo naar snakt. Ik vloog de neohippies achterna, naar het Braziliaanse dorpje Alter do Chão aan de rivier Tapajós. Verstopt in de bossen reisde ik in een acht uur durende trip van hemel naar hel. Kosten: 20 euro.


Voor aanvang van ons Braziliaans avontuur hebben Jurriaan en ik het vaak over ayahuasca gehad. Gaat dit niet te ver, eindigen we als geflipte zombies? Mijn reisgenoot is reisjournalist en onze gecombineerde nieuwsgierigheid wint het van de angst voor hersenletsel. Ayahuasca vergeten is geen optie, ook al beweren we in de drie vliegtuigen en twee taxi's van Rio de Janeiro naar Alter do Chão dat we ons altijd kunnen terugtrekken. No pressure.


Alter do Chão is niet zomaar een bestemming om ayahuasca tot ons te nemen. In het dorp is Irmandade Comunindios Bandeira Branca ontstaan, een gemeenschap die vaag omschreven wordt als een spirituele organisatie - in Brazilië mag je alleen ayahuasca gebruiken in religieuze context - die ook gemeenschappen heeft in Rio de Janeiro, São Paulo en Porto Alegre. Alleen al in Alter do Chão spreken we ayahuasca-toeristen uit Australië, Noorwegen, Israël, Venezuela en de VS.


Paulo Brasil - zijn echte achternaam - is de xamã die ons rondleidt door de commune. Al is Paulo niet een sjamaan in de traditionele zin, maar een oud-drugsverslaafde die dankzij ayahuasca het licht zag. Zoals het een goeroe met grijze manen en baard betaamt, heeft Paulo niet alleen volwassen kinderen, zoals zijn Engelssprekende zoon Indios die als woordvoerder van Comunindios fungeert, maar ook een veel jongere vriendin die op het punt staat te bevallen.


Paulo streelt met zijn vingers de planten en lianen die op het terrein worden gekweekt. De basis voor ayahuasca, zegt Paulo in het Spaans, ons enige taaltechnische raakvlak. Hij wijst naar het toilethuisje dat op een metalen bak is gebouwd. Een plek om te onthouden, want ayahuasca veroorzaakt diarree. 'De ontlasting verwerken we tot mest', zegt Paulo trots. Planten worden drugs, drugs veroorzaakt diarree, en diarree wordt weer mest voor planten die drugs worden.


We stellen veel vragen om de zenuwen te kalmeren. Vragen die Paulo al honderden keren eerder heeft beantwoord. Moeten we vasten? 'Nee, morgenochtend goed ontbijten en daarna niets meer eten.' Koffie mag, roken ook. Paulo maakt een sambabeweging. 'Alleen geen alcohol vanavond.' Andere organisaties schrijven seksuele onthouding voor, maar daar zegt onze sjamaan niets over. Het enige dat we moeten meenemen is comfortabele kleding en een hangmat.


Gifbeker

Jurriaan, ik, Paulo en de Franse sieradenverkoopster 'Chrys de Paris' zitten in vier strandstoelen. Het is de volgende middag en Paulo benadrukt de spelregels: niet praten en niet te ver het bos in. We ademen in en uit, roepen het mantra oooom en gaan naar de bar, waarop twee flessen staan: sterk en normaal. We kiezen voor de milde ayahuasca, die in een plastic bekertje op espresso lijkt. Paulo mompelt in het Portugees over de filosofie van Comunindios: liefde, waarheid en voortplanting. Jurriaan en ik glimlachen naar elkaar en drinken de gifbeker leeg.


Na een kwartier zit ik nog steeds voor me uit te staren, gefascineerd door de mieren in het zand die worstelen met hun bouwmateriaal. De kosmos in het klein. Ik ga liggen en sluit mijn ogen. Direct word ik overvallen door een warme geel-oranje massa. Een stip wordt groter en ontploft: het ontstaan van het heelal. Daarna gekleurde handen die mij een tunnel intrekken: de dood. Niet eng, maar juist fijn, omdat ik ook voel dat het mijn tijd nog niet is.


Ik zie hoekige schimmen die veranderen in een dansende menigte. Een massa mannen sluit mij in en verzekert mij dat ik me nooit alleen hoef te voelen en dat mijn romantische idee van ware liefde niet slechts bij één Mr. Right te vinden is. Ik ontmoet niet één, maar twee toekomstige partners. En terwijl ik de liefde bedrijf met duizenden, gaat een zachte bel. Anderhalf uur is er verstreken en Paulo biedt de mogelijkheid een tweede dosis ayahuasca te nemen.


Zwevend kom ik bij de bar uit, waar ik tegen Jurriaan wil zeggen dat ik me nog nooit zo gelukkig heb gevoeld. Maar ik kan niets zeggen. In plaats daarvan huil ik, geef Jurriaan en Chrys een lange knuffel en zie ook tranen opwellen in de ogen van Paulo. Zonder te aarzelen nemen Jurriaan en ik een tweede dosis. Terwijl ik in een hangmat ga liggen en naar de zee van bladeren boven mij kijk, zie ik Jurriaan naar de grond staren en Chrys in een strandstoel haar vingers naar de lucht reiken.


Voor een tweede keer sluit ik mijn ogen en val kilometers naar beneden, in een grote baarmoeder. Buiten hoor ik gillende apen en fietsbellen. Ik zie alle grappige momenten die ik met mijn beste vriend heb gedeeld en moet schateren van het lachen. Daarna zie ik alles wat ik met mijn ex-vriend heb meegemaakt en moet huilen. Dat ik huil heb ik pas door als ik de tranen op mijn handen voel en me afvraag wat dat water is. De bel gaat, we zijn anderhalf uur verder.


Anker

Ik zit op een houten bankje als de derde dosis inslaat. Mensen lopen voorbij en verdwijnen achter bomen. Focussen op één gedachte lukt niet, ik weet ook niet langer wat echt is. Wat als ik hier nooit meer uit kom? Ik ga vast naar het gesticht, mijn ouders huilen. Nog nooit in mij leven ben ik zó bang geweest. Ik zie mezelf aan de overkant staan en in de bosjes overgeven. Oh wacht, het gebeurt echt. Ik kijk naar de bruine plas voor me en zie alles om mij heen flitsen.


Uit het niets verschijnt Paulo's dochter met een glas water. Mijn buik borrelt, dus ik snel naar de wc. Hoe ik netjes in de bosjes overgeef en plaatsneem op de wc-pot is mij een raadsel. Als ik naar buiten kom, denk ik alleen: ik móet mijn handen wassen! Naast de kraan staat Indios, Paulo's zoon. Hoewel ik niet mag praten, klamp ik hem vast. 'Zeg me dat het goed komt!', roep ik in het Engels. 'Zeg me dat ik er weer uit kom!' De machteloosheid is niet te beschrijven.


Vader en zoon leiden mij terug een hangmat in. Indios geeft een kus op mijn voorhoofd en zegt: 'Je probeert de ayahuasca te sturen met je hoofd, maar dat gevecht win je niet. Gebruik je hart, niet je hoofd en laat het allemaal over je heen komen. Accepteer wat de ayahuasca je wil laten zien. Tranquillo.' Zweverig, zeker, maar het is op dat moment net wat ik wil horen. Ik glijd terug in een kalme roes, en hoor de muziek weer, het anker tijdens de trip.


Langzaam zie ik de realiteit zich weer om mij heen ontvouwen. Paulo in de hangmat voor mij, Jurriaan op mijn oude spot onder de bomen en Chrys in haar strandstoel. Sterren lichten op, tot de hemel ermee is bezaaid. Het is alsof ik de wereld - bomen, stenen, mensen, vogels, vuur - voor het eerst zie. In tegenstelling tot uren terug voel ik me in het donker ongelooflijk... aards. Het kampvuur dat Paulo heeft aangestoken is een teken dat de ceremonie ten einde is. Een voor een gaan we om het vuur zitten, maar het blijft nog lange tijd stil.


Graven

Zelfs thuis achter mijn computer zie ik elk moment van de trip nog helder voor me, waardoor ik de ervaring nu probleemloos, zonder aantekeningen kan beschrijven. Dat is na een avondje zuipen toch een stuk lastiger. Dan overheerst de doffe kater, terwijl ik na de ayahuasca juist gezegend leek met superzintuigen. Ik kon alles beter horen en zien, ik was scherp en sereen. Een veel voorkomend verschijnsel na ayahuasca, dat na een paar dagen weer wegebt. Helaas.


Ook heb ik geleerd dat ayahuasca iedereen wat anders laat zien. Zo gaf Chrys haar overleden oma een kus. Jurriaan zag een felgekleurde 'promotievideo'. In tegenstelling tot mij voelde hij zich niet een met het universum, en bleef zich constant bewust van zijn hallucinaties. Toen Jurriaan de dag daarna echter nog een ceremonie deed, dacht hij dat hij Satan was, die bliksemschichten afvuurde op 'die klotehippies met hun irritante gekweel'.


Ervaringsdeskundigen in de commune hameren er daarom op dat je véél meer ceremonies moet doen. 'You only scratched the surface', zegt Mike, als ik hem de dag erna in het dorp tegenkom. De Australische vijftiger lijkt niet onder de indruk van mijn eerste ervaring, hij heeft immers al 74 ayahuasca journey's gemaakt. 'Hoe ik dat aantal nog weet? Elke keer was bijzonder, ik leer telkens iets nieuws over mijzelf. Zie het als mijn leeftijd, die vergeet ik toch ook niet?'


De backpackers die soms maanden in het kamp van Paulo wonen, en vaak om de dag meedoen aan een ceremonie, zeggen dat je altijd dieper kunt graven in je eigen ziel, op zoek naar onverwerkt leed. 'Je slaat zo veel problemen op in je lijf, in je organen', zegt de jongere Australiër Dave. 'Ayahuasca haalt die allemaal in één klap naar boven.' En elk antwoord roept weer nieuwe vragen op, vult een Nederlandse jongen aan tijdens een lunch in het hangmattenkamp.


Ayahuascajunkies, anders kan ik ze niet omschrijven. Wekenlang trippen - ver weg van huis, werk en de realiteit - onder het mom van spiritualiteit en zelfontplooiing. 'Eén ayahuasca journey is beter dan tien therapiesessies', glundert een Venezolaans meisje. Maar als ik haar na een ceremonie in een restaurant in huilen zie uitbarsten - kennelijk is er nogal wat losgekomen - rijst bij mij de vraag: is al dat graven in je eigen shit wel gezond, en nodig om gelukkig te zijn?


Wat betekenen mijn visioenen, wat heb ik er nou écht aan? Als ik Indios mag geloven, kan het kwartje de komende tijd nog vallen. Hij is dan ook geen voorstander van trip na trip na trip. 'Neem de tijd om te begrijpen wat je zag.' Zijn vader Paulo zegt dat elke nieuwe ayahuasca-ervaring makkelijker te sturen, en daardoor leerzamer is. 'Het is net autorijden. De eerste keer ben je doodsbang dat je een ongeluk krijgt, maar een ervaren bestuurder geniet van de rit.' Mooi gezegd, maar ik heb niet zo'n haast om weer mijn eigen demonen op te zoeken. Tranquillo.


AyahuWAT?

Ayahuasca is een hallucinogene drank uit het Amazonewoud die al duizenden jaren wordt gebruikt in religieuze, sjamanistische en therapeutische ceremonies. De bruine, bittere thee is in Zuid-Amerika bekend onder namen als yagé, nepe en kabi. Ayahuasca betekent 'liaan van de ziel' in de oude Quechua-taal. Het wordt gemaakt van de plant Psychotria viridis, die de psychoactieve stof dimethyltryptamine (DMT) bevat, en de liaan Baniteriosis caapi, die ervoor zorgt dat DMT langer blijft doorwerken. De moleculaire structuur van DMT is verwant aan de neurotransmitter serotonine, die stemming en emotie beïnvloedt. DMT wordt ook van nature door mensen aangemaakt, al is de exacte functie van deze stof in het lichaam nog onduidelijk. Jellinek beschrijft het effect van het tripmiddel DMT als een 'kanonlancering', met sterke visuele en mentale ervaringen. Ander onderzoek suggereert dat ayahuasca het deel van de hersenen activeert waar emotionele herinneringen zijn opgeslagen. Dat zou verklaren waarom gebruikers persoonlijke relevante visioenen krijgen tijdens de trip, die gemiddeld tussen de twee en zes uur duurt. Volgens Jellinek is ayahuasca niet lichamelijk of geestelijk verslavend, al bestaat het gevaar van een slechte trip. De ervaring is voor velen dan ook beangstigend en ayahuascadrinkers denken soms dat ze gek worden of doodgaan. Het is dan ook niet vreemd dat sommige onderzoekers DMT in verband brengen met schizofrenie en bijna-doodervaringen. Omdat ayahuasca overgeven en diarree opwekt, wordt het ook la Purga, de zuivering, genoemd.

Luxe trip


Ayahuasca kun je zo comfortabel ervaren als je zelf wilt, met bijbehorend prijskaartje. Op het hele Zuid-Amerikaanse continent spelen luxeresorts in op welgestelde toeristen die snakken naar zelfontplooiing en bieden ze retreats aan van dagen of weken. De meeste resorts bevinden zich in Peru. In het twaalfdaagse arrangement van de Temple of the Way of Light, nabij Iquitos, wordt de deelnemer bijvoorbeeld niet alleen getrakteerd op zeven ceremonies, maar ook op bloem- en stoombaden en massages. De was wordt bovendien voor je gedaan en je bagage hoef je ook niet zelf te dragen. Kosten: 1.400 euro, exclusief vlucht en transfer naar Iquitos (templeofthewayoflight.org). Er zijn zelfs ayahuasca resorts die alcohol- en drugsverslaafden proberen te genezen door middel van ayahuasca (takiswasi.com).


Mag dat zomaar?

Ayahuasca bevat DMT. Deze stof wordt gezien als een harddrug en staat op lijst I van de Opiumwet. Ayahuasca is in Nederland dus in principe verboden, al wordt er een uitzondering gemaakt voor de Santo Daime kerk, die ayahuasca als sacrament gebruikt. De kerkgemeenschap (santodaime.nl) is actief in Amsterdam en Den Haag. In de rest van Nederland zijn er andere, informelere ayahuascagroepen actief. Er zijn ook smartshops die via internet bestandsdelen verkopen om, op eigen risico, vergelijkbare dranken als ayahuasca te brouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden